p/Công ty cổ phần Giấy xuất khẩu Thái Nguyên là một DN nhỏ và vừa tiêu biểu của tỉnh Thái Nguyên. Ảnh: Hoàng Nguyên

Công ty cổ phần Giấy xuất khẩu Thái Nguyên là một DN nhỏ và vừa tiêu biểu của tỉnh Thái Nguyên. Ảnh: Hoàng Nguyên

Chỉ còn khoảng chừng một tháng nữa, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) sẽ được các Đại biểu quốc hội “nhấn nút” để thông qua. Với đạo Luật này, trách nhiệm của các Đại biểu không hề nhỏ. Với chữ “tâm” của các Đại biểu Quốc hội - đại diện cho người dân/những người lao động/ giới sử dụng lao động trong các DN Việt Nam, không ai không muốn hỗ trợ DNNVV. Nhưng để trả lời cho câu hỏi: Hỗ trợ như thế nào? Nguồn lực ở đâu? Nhà nước có đủ ngân sách hay không và giao nhiệm vụ cho ai để thực hiện hỗ trợ thì chữ “tâm “ thôi là chưa đủ.

Đâu là cái khó của DNNVV?

Nhận diện nhu cầu hỗ trợ của DNNVV là một việc không hề đơn giản. Theo lối tư duy “tuyến tính”, phải chăng khi thấy DNNVV thiếu vốn thì Nhà nước hỗ trợ về lãi suất tín dụng? Trên thực tế, khó khăn trong tiếp cận vốn tín dụng đối với DNNVV (so với DN có quy mô lớn) thì không chỉ có vấn đề lãi suất cao mà lại là việc DNNVV thường thiếu tài sản thế chấp và các tổ chức tín dụng thường không mặn mà cho DNNVV vay do chi phí giao dịch cao, hoặc họ không có nguồn vốn dài hạn.

Theo lối tư duy “tuyến tính”, phải chăng khi DNNVV thiếu mặt bằng sản xuất kinh doanh thì Nhà nước, Chính quyền địa phương bù giá thuê mặt bằng sàn xuất? Trên thực tế, giá thuê đất cao là khó khăn chung đối với cả DN lớn và DN nhỏ, nhưng cái khó hơn của DNNVV đó là không có sẵn những mặt bằng kinh doanh phù hợp. Sự việc nhãn tiền khi cách đây vài năm, ở các đô thị lớn DNNVV không được phép dùng căn hộ chung cư làm văn phòng. Ra vỉa hè ư, khi mà thành phố và các khu đô thị không có quy hoạch những khu Văn phòng phù hợp cho DNNVV thuê? Gần đây, trong lúc UBND các thành phố còn đang loay hoay tìm cách hỗ trợ các hộ kinh doanh cá thể do mở chiến dịch “giành lại vỉa hè cho người đi bộ “ thì trước đó các DN tư nhân đã mở ra những không gian làm việc chung một cách rầm rộ mà không hề có sự hỗ trợ nào của Nhà nước.

Hỗ trợ như thế nào?

Để giải quyết những cái khó của DNNVV, Ngân sách nhà nước cho dù có dư thừa cũng hề dễ dàng để thực hiện chính sách. Theo tư duy tuyến tính, Nhà nước có thể thực hiện hỗ trợ theo kiểu “bao cấp” - phát chẩn, nhưng đáng tiếc rằng nó thì sẽ đụng chạm ngay tới “Hỗ trợ theo nguyên tắc thị trường”. Thực tế việc hỗ trợ DNVVV là phổ biến ở tất cả các nền kinh tế, kể cả ở các nước đã phát triển lẫn các nước đang phát triển. Nhiều công cụ hỗ trợ đã được sáng tạo, áp dụng , thử nghiệm. Không phải công cụ nào cũng thành công và cũng phù hợp với Việt Nam. Phiên bản dự thảo Luật hỗ trợ DNNVV được trình tại cuộc họp Ban thường vụ Quốc hội (ngày 17/4/2017) đã đưa ra 7 nội dung hỗ trợ với những công cụ: Quỹ Bảo lãnh tín dụng; Quỹ hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo; Quỹ Hỗ trợ DNNVV, khuyến khích các TCTD cho DNNVV vay... Điều băn khoăn chính ở đây là Dự thảo Luật lại không đưa ra được nguyên tắc tối thiểu để vận hành các công cụ này, đảm bảo rằng nó sẽ giải quyết được khó khăn đặc thù của DNNVV.

Đơn cử, Dự thảo Luật nêu việc công cụ Quỹ Bảo lãnh tín dụng cho DNNVV hay tăng cường các biện pháp cho vay tín chấp trên cơ sở đánh giá tín nhiệm DN. Nhưng cơ chế Bảo lãnh tín dụng cho DNNVV có những điểm gì khác so với Bảo lãnh tín dụng thông thường để đối tượng là DNNVV có thể hưởng lợi? Tương tư như vậy, dự thảo Luật cũng chưa có quy định chi tiết về việc sẽ khuyến khích các tổ chức tín dụng cho DNNVV vay như thế nào.

Một ví dụ khác về lối tư duy “tuyến tính” đó là thiết kế điều khoản liên quan đến hỗ trợ giảm Thuế thu nhập DN. Nó sẽ chỉ có ý nghĩa đối với những DNNVV kinh doanh có lãi và nó có khuynh hướng ‘khuyến khích” DN duy trì ở quy mô đủ nhỏ để được hưởng ưu đãi này, giống như tình cảnh “không muốn thoát nghèo” ở các chương trình xóa đói giảm nghèo của Nhà nước trước đây. Điều khoản này sẽ hoàn chỉnh hơn nếu đưa ra được mức trần của tổng tiền thuế TNDN được giảm trên một DN.

Ai thực hiện hỗ trợ DNNVV và hỗ trợ ai?

Nhà nước có chính sách hỗ trợ DNNVV không có nghĩa là Nhà nước thực hiện trực tiếp việc cung cấp các dịch vụ (dịch vụ tài chính và phi tại chính) cho DNNVV. Đối với các nội dung hỗ trợ có mục tiêu hay hỗ trợ DNNVV tiếp cận các dịch vụ phi tài chính, các tiêu chí về DNNVV chỉ mang tính chất định hướng. Nếu sử dụng các tiêu chí này để “ soát vé” đưa DN nói chung vào nhóm DNNVV được hưởng lợi thì lại phát sinh thủ tục hành chính, cơ chế xin cho mới và không huy động được nguồn lực xã hội tham gia hỗ trợ DNNVV.

Trong bối cảnh thu giảm biên chế Nhà nước, thực hiện nguyên tắc chung là: Các cơ quan Nhà nước hạn chế tối đa sự can thiệp trực tiếp vào giao dịch của các DNNVV, thì việc phát huy vai trò của Phòng thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), của các hiệp hội DN, các tổ chức cung cấp dịch vụ trong việc hỗ trợ DNNVV là vô cùng quan trọng. Ngoại trừ các tổ chức Quốc gia do Đảng và Nhà nước thành lập ra như VCCI, các hiệp hội DN bình đẳng với nhau trong công tác hỗ trợ DNNVV. Việc giao nhiệm vụ hay lựa chọn bất cứ một tổ chức nào để thực hiện công tác hỗ trợ DNNVV cũng phải công khai, minh bạch, đảm bảo đủ năng lực. Tư duy tuyến tính cho rằng, hỗ trợ DNNVV thì phải giao riêng cho hiệp hội DN nhỏ và vừa lại càng không phù hợp khi mà bản thân hiệp hội này cũng đang cần được hỗ trợ. Phải chăng việc giao nhiệm vụ cho tổ chức này chỉ đơn giản là nhìn vào cái tên.

Việc loại bỏ tư duy tuyến tính trong xây dựng chính sách hỗ trợ DNNVV không những đảm bảo được việc hỗ trợ đúng đối tượng, đúng cách mà có còn có thể tạo ra cơ chế huy động được cả xã hội, DN lớn, DN FDI tham gia hỗ trợ DNNVV, thực hiện mục tiêu của đạo Luật quan trọng này.

Các hiệp hội không được giao nhiệm vụ cụ thể
Dự thảo Luật hỗ trợ DNNVV hiện không giao nhiệm vụ hỗ trợ DNNVV cho các hiệp hội có hội viên hoạt động trong nhiều ngành nghề khác nhau, được thành lập dựa trên các tiêu chí như địa bàn, giới, lứa tuổi, thành phần kinh tế, quy mô… Nói cách khác, cả một hệ thống đồ sộ hàng ngàn các Hiệp hội DN tỉnh/thành, các Hiệp hội DN cấp cơ sở (xã, phường, quận huyện), các Hiệp hội DN vùng, các Hội DN trẻ, các Hiệp hội doanh nhân nữ trung ương/địa phương, các Hiệp hội DN tư nhân, DN có vốn đầu tư nước ngoài, các Hiệp hội DN của người khuyết tật/thương binh/cựu chiến binh, các Hiệp hội DNNVV địa phương… sẽ bị tước đi chức năng hỗ trợ DNNVV theo Dự thảo Luật này.

- Về mặt pháp lý, việc không giao cho các Hiệp hội (mà hội viên của họ phần lớn là DNNVV) nhiệm vụ hỗ trợ DNNVV (ít nhất là các DNNVV hội viên của họ) tạo ra sự bất bình đẳng về quyền và nghĩa vụ giữa các hiệp hội này với Hiệp hội DNNVV Việt Nam và các hiệp hội ngành nghề trong khi vị thế pháp lý, chức năng nhiệm vụ trong hỗ trợ DNNVV hội viên của các Hiệp hội này hoàn toàn tương tự nhau;

- Về hiệu quả thực tiễn, bằng việc loại bỏ nhóm các hiệp hội DN này, Dự thảo dường như đang tự cắt bỏ một mạng lưới đồ sộ các chủ thể có thể đóng góp tích cực và hiệu quả vào việc hỗ trợ DNNVV vốn rất sát sườn với các DNNVV là các hiệp hội DN các cấp, đặc biệt là ở cấp cơ sở vốn rất sát sườn với các DNNVV, đặc biệt là các DN nhỏ, siêu nhỏ, và chính là các đầu mối quan trọng hỗ trợ nhóm DN này.
Cần chú ý trong rất nhiều trường hợp các hiệp hội này đều có các đơn vị/bộ phận chuyên môn phụ trách công tác DNNVV, đã và đang thực hiện các hoạt động hỗ trợ DNNVV thành viên của mình với các mức độ chuyên sâu và hiệu quả nhất định, đóng góp chung vào hiệu quả hỗ trợ DNNVV hiện nay.

Hơn nữa, với xu hướng nhất thể hóa các tổ chức đại diện DN nhằm tăng cường hiệu quả cộng hưởng trong các hoạt động hỗ trợ DN, trong thời gian qua, ở nhiều địa phương, các cơ quan Đảng và chính quyền đã có chỉ đạo về việc ngừng thành lập các Hiệp hội DNNVV mới, sáp nhật các Hiệp hội DNNVV đang hoạt động tại địa phương vào các Hiệp hội DN địa phương. Hiệu quả của công tác nhất thể hóa này đã từng bước phát huy ở nhiều nơi, mang lại các hỗ trợ tập trung cho cộng đồng DN, trong đó chủ yếu là các DNNVV. Phương pháp tổ chức công việc hỗ trợ DN đang dần được thiết lập và hiệu quả ban đầu ấn tượng của phương pháp này rất có thể sẽ bị chững lại, thậm chí đảo ngược nếu Dự thảo Luật này chỉ giới hạn công tác hỗ trợ DNNVV ở các hiệp hội DNNVV.

Bạn đang đọc bài viết Các hiệp hội DN bình đẳng với nhau trong công tác hỗ trợ DNNVV tại chuyên mục Pháp luật của Báo Diễn đàn doanh nghiệp. Liên hệ cung cấp thông tin và gửi tin bài cộng tác: email toasoan@dddn.com.vn, hotline: (024) 3.5771239,
Từ khóa