Chuyên gia lý giải việc người dân phản đối gay gắt các dự án BOT

Enternews.vn Các dự án BOT đã cải thiện đáng kể hạ tầng giao thông nhưng vì sao vẫn bị phản đối một cách quyết liệt? DĐDN giới thiệu quan điểm của các chuyên gia trong lĩnh vực này.

Tiến sĩ Nguyễn Sĩ Dũng - nguyên Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội: Thu phí BOT như kiểu trấn lột

BOT (hợp đồng theo hình thức xây dựng - kinh doanh - chuyển giao) đang tồn tại nhiều điều không ổn, và nếu không xử lý sớm thì bất ổn vẫn sẽ xảy ra.

Bất ổn thứ nhất là trong các dự án BOT thì người dân và các DN vận tải chính là hai “cổ đông” lớn nhất. Thế nhưng “hai cổ đông” này bị chủ đầu tư và cơ quan nhà nước “phớt lờ”, không được tham vấn ý kiến. Rõ ràng khách hàng là thượng đế. Nhưng thượng đế gì mà bắt trả bao nhiêu phải trả bấy nhiêu. Rõ ràng trong hợp đồng của BOT, rất nhiều cổ đông của BOT không được có ý kiến. Vì thế mới có chuyện phản đối gay gắt tại các trạm BOT như thời gian qua.

Bất ổn thứ 2 chính là việc thu phí BOT như kiểu trấn lột, người ta không đi trên đường BOT thì không thể thu phí. Đường tránh một chỗ, đặt trạm thu phí chỗ khác là không thể được, phải sửa nay điều này. Trả một đồng thôi mà bất công người dân cũng không chịu, vì vậy phải dời trạm thu phí, không thể trấn lột người dân được

Thêm nữa việc các dự án đầu tư dự án BOT giao thông chỉ cải tạo mặt đường quốc lộ nhưng thu phí bằng xây mới. Đây là điều phí lý vì những con đường đó là của người dân. Đi quốc lộ 5 nhưng lại trả phí cho cả cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, nhiều tài xế, người dân đã bày tỏ sự bức xúc.

Phải rõ ràng, minh bạch trong việc thu phí, phải rõ ràng những tuyến nào thu phí những tuyến nào không thu phí. Đường mà tráng lại thu phí thì cần phải hủy bỏ, bởi người dân đã trả phí bảo trì đường bộ rồi. Không thể nào láng lại đường là anh lại thu lần nữa. 

Hơn nữa, phải xem xét lại tất cả các hợp đồng BOT. Bởi anh nhân danh người dân, xã hội nhưng xã hội chưa được có ý kiến, các cổ đông lien quan trực tiếp chưa có ý kiến nên phải được xem xét lại. Khoản chi phí nào bất hợp lý phải được huỷ bỏ.

Thứ ba chính là không thể "cân điêu" cho người dân được. Anh đặt trạm BOT ở đó, người dân sống xung quanh đó, nhưng không đi trên đường anh làm mà anh vẫn đặt trạm thu phí. "Mỗi lần người ta đi qua, anh thu tiền của người ta, tức là anh đang "cân điêu" cho người dân; chưa nói đến chuyện trạm thu phí khiến cuộc sống họ hết sức khó khăn, bất tiện. Do đó phải miễn phí cho những người sống xung quanh trạm.

Ông Nguyễn Nam Cường - nguyên Tổng lãnh sự quán Việt Nam tại Lào: Người nghèo chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các dự án BOT

Nhiều nhà đầu tư đang thực hiện dự án BOT theo hình thức “tay không bắt giặc”, bởi họ không cần kinh nghiệm, không cần quá nhiều vốn. Sau khi vào được dự án, hầu hết vốn sẽ đi vay, thực hiện thì thuê đơn vị thi công. Hiện nay có tình trạng khi thực hiện các dự án BOT, nhà đầu tư và cơ quan có thẩm quyền phớt lờ quyền lợi và ý kiến của của nhân dân.

Tại quốc lộ 5, có người nói rằng đưa con đi học, đi ăn sáng 4 lần qua trạm cũng phải trả tiền. Đây là điều vô lý mà chỉ có ở Việt Nam. Vậy nên, người dân phản ứng tại các trạm BOT Cai Lậy, quốc lộ 5 là đương nhiên. Bởi họ đã nộp phí bảo trì đường bộ và cũng không biết sẽ bị thu phí đến bao giờ.

Tôi đã sống và công tác ở Lào nhiều năm. Điều làm tôi bất ngờ là ở Lào không có trạm BOT giao thông bởi lưu lượng giao thông không đáng thu. Nhà nước bỏ ra toàn bộ kinh phí để xây các công trình giao thông và không lập trạm thu phí. 

Hoặc tại vùng Đông Bắc Thái Lan, cả 18 tỉnh thuộc khu vực này không có trạm BOT nào dù đường giao thông nước này tốt hơn nhiều lần so với Việt Nam. Thỉnh thoảng họ bảo dưỡng, sửa chữa nhưng không thu phí.

Hiện đang có quan điểm, nói người nghèo không đi ô tô nên không ảnh hưởng từ các trạm thu phí BOT không đúng bởi thực tế các trạm thu phí BOT ảnh hưởng nhiều đến người nghèo.

Nói một cách đơn giản, người nghèo thường đi xuất hiện trên các hình thức xe vận tải như xe khách, taxi… Nếu như giá vé BOT tác động đến các DN vận tải, khiến DN chịu thêm chi phí thì DN vận tải sẽ bù đắp chi phí bằng cách tăng giá vé. Ví dụ như bình thường giá vé xe khách từ đây vào Nghệ An chỉ mất khoảng 40.000 đồng nhưng nếu như DN phải đi qua các chạm thu phí BOT thì giá vé sẽ tăng lên khoảng 60.000 đồng.

Nếu tính phí BOT trên phương tiện thì người nghèo chịu thiệt nhiều hơn. Bởi tính theo đầu phương tiện thì một ô tô của người giàu sẽ chỉ khiến một người chịu thiệt. Nhưng khi chi phí BOT tác động đến DN vận tải thì DN sẽ tăng giá vé khiến rất nhiều khách hàng cùng chịu thiệt.

TS Nguyễn Trí Hiếu - Chuyên gia cao cấp về tài chính ngân hàng: Hãy để người dân được quyền lựa chọn 

Thời gian gần đây rộ lên câu chuyện về BOT, tôi xin chia sẻ câu chuyện ở Mỹ.

Ở Mỹ cao tốc thông thường sẽ được miễn phí. Chỉ có một số địa phương xây dựng các tuyến đường BOT nhưng trước các tuyến đường này thường có các biển cảnh báo rõ ràng: “đây là tuyến đường có thu phí”. Người dân Mỹ có thể lựa chọn, họ có thể quay lại thì có thể đi tiếp. Trong trường hợp có cá nhân nào trốn thuế thì cơ quan giám sát sẽ đưa ra hình phạt. Nếu cá nhân vi phạm không trả trong vòng 10 ngày kể từ ngày nhận thông báo thì cá nhân đó có thể bị cơ quan chức năng tước bằng lái xe hoặc bị khởi kiện ra tòa.

Ở Việt Nam, theo tôi, chúng ta nên tiến đến cơ chế tương tự như vậy. Hãy để người dân họ có quyền lựa chọn đi hoặc không đi. Họ có quyền không đi nhưng nếu như họ đi thì họ phải tuân thủ đúng pháp luật.

Tôi không muốn vẽ bức tranh màu xám về BOT, nhưng chúng ta cần nhìn nhận đúng thực chất bản chất câu chuyện BOT ở Việt Nam.

Có 4 đối tượng liên quan đến các dự án BOT chính là: nhà nước, nhà đầu tư, ngân hàng và toàn thể xã hội. Một dự án BOT chỉ được xem là thành công nếu quyền lợi của một trong 4 đối tượng ở dự án đó được đảm bảo.

Rủi ro trong các dự án BOT sẽ bao gồm các loại rủi ro như sau: rủi ro trong việc chọn nhà đầu tư, rủi hoàn thiện công trình, rủi ro tài chính cho chính phủ, rủi ro cho môi trường…

Trong đó, rủi ro trong việc chọn lựa nhà thầu chính là một rủi ro lớn trong việc triển khai dự án BOT.  Chủ đầu tư được lựa chọn qua quan hệ quen biết lợi ích nhóm, chủ đầu tư được lựa chọn trong thời gian ngắn, chủ đầu tư không có năng lực… sẽ tạo nên những rủi ro lớn cho các nhà đầu tư.

Tôi được biết rằng, tại nhiều dự án BOT thì không thể lựa chọn được nhà thầu bởi chỉ có một nhà thầu tham dự. Thậm chí trong một số dự án BOT có việc lựa chọn nhà đầu tư nhà đầu tư vô cùng mạo hiểm, bởi họ không có kinh nghiệm, không khả năng tài chính … dẫn đến các chủ đầu tư dự án với nhiều sai sót. Có một số chủ đầu tư còn bỏ dở dự án, điều này sẽ tạo ra “nợ xấu” cho các ngân hàng.

Để giải quyết những khó khăn này, theo tôi, chúng ta nên công khai trong việc chỉ định thầu.

DĐDN tiếp tục thông tin về vấn đề này.

Mời các bạn tham gia vào group Diễn đàn Doanh nghiệp để thảo luận và cập nhật tin tức cùng cơ hội nhận quà tặng hàng tháng.
Bạn đang đọc bài viết Chuyên gia lý giải việc người dân phản đối gay gắt các dự án BOT tại chuyên mục Pháp luật của Báo Diễn đàn doanh nghiệp. Liên hệ cung cấp thông tin và gửi tin bài cộng tác: email toasoan@dddn.com.vn, hotline: (024) 3.5771239,
Bình luận
Bạn còn /500 ký tự
Xếp theo: Thời gian | Số người thích