Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), vùng hạ lưu sông Mekong vốn hiền hòa, ít mưa bão, là nơi cư trú của hơn 20 triệu người dân, là vùng sản xuất nông nghiệp chủ lực của Việt Nam. Tuy nhiên, ĐBSCL đang phải đối phó với nhiều thách thức, đe dọa tới sự phát triển và sự tồn vong của khu vực này.

Đập thủy điện Tiểu Loan (Vân Nam, Trung Quốc) trên dòng Mekong cao tới 292 m - Ảnh: MQR Photo

Đập thủy điện Tiểu Loan (Vân Nam, Trung Quốc) trên dòng Mekong cao tới 292 m - Ảnh: MQR Photo

Theo phản ánh của một số báo điện tử mới đây, việc khai thác mỗi ngày 2,5 triệu lít nước dưới đất ở ĐBSCL làm giảm áp lực trong cấu trúc địa chất, khiến đồng bằng lún xuống. Hiện tượng sụt lún mặt đất, mất phù sa, nước biển dâng... sẽ khiến gần như toàn bộ ĐBSCL chìm dưới mặt nước biển vào năm 2100.

Theo một số chuyên gia, nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng ngập lụt ngày càng nghiêm trọng ở khu vực này là do con người khai thác quá nhiều tầng nước ngầm, kể cả các con sông cổ, gây hiện tượng sụt lún mặt đất.

Để hạn chế, cần kiểm soát, hạn chế đến mức tối đa việc khai thác nước ngầm và khôi phục các nguồn nước ngọt (nước mặt) tự nhiên trước đây. Lý thuyết là thế, tuy nhiên làm thế nào để khôi phục được các nguồn trữ nước tự nhiên không phải bài toán dễ giải bởi thời hạn phục hồi nguồn nước đối với dòng chảy trên mặt chỉ mất 16 ngày đêm nhưng đối với dòng ngầm phải mất đến 1.500 năm.

Theo các nghiên cứu quốc tế, ĐBSCL, đồng bằng sông Nile, đồng bằng Ganges (Bangladesh) là 3 đồng bằng chịu tác động mạnh nhất của nước biển dâng. Trong đó ĐBSCL là nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Nếu mực nước dâng cao 2 m cuối thế kỷ này, khu vực ĐBSCL sẽ mất đi gần 1/2 diện tích đất liền, thậm chí trong vòng 100 năm nữa, ĐBSCL có thể biến mất khỏi bề mặt Trái đất.

Nghiên cứu, đánh giá về tình trạng trên, giới khoa học đã chỉ ra 2 nguyên nhân chính. Một là, quá trình biến đổi khí hậu đang diễn ra ngày càng mạnh mẽ trên toàn cầu. Hai là, ảnh hưởng của việc khai thác tài nguyên nước trên thượng nguồn châu thổ sông Mekong.

Về việc khai thác tài nguyên nước trên thượng nguồn, giới chuyên môn đã chỉ ra hai hoạt động chính góp phần làm nghiêm trọng tình hình tại vùng ĐBSCL. Đó là việc xây dựng đập thủy điện trên lưu vực sông Mekong và các dự án chuyển nước sông Mekong sang lưu vực sông khác.

Số liệu thống kê cho thấy 144 đập thủy điện đã, đang triển khai xây dựng hoặc đưa vào vận hành, trong đó có những đập thủy điện lớn được xây dựng trên dòng chính của sông Mekong. Những đập này sau khi hoàn thành sẽ gây tác động mạnh đến dòng chảy, chế độ lũ, phù sa bùn cát, dinh dưỡng, biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn, từ đó tác động đến nhiều lĩnh vực có liên quan như thủy sản, đa dạng sinh học, giao thông thủy, nông nghiệp, sinh kế và kinh tế.

Thêm vào đó, những bất cập trong việc vận hành các thủy điện trên sông Mekong càng làm trầm trọng hơn các tác động tiêu cực của thủy điện trên dòng chính sông Mekong, đặc biệt là việc thiếu chia sẻ thông tin về vận hành, số liệu dòng chảy, thời gian tích nước, xả lũ…

Trước tình trạng sụt lún đất đe doạ ĐBSCL, tối 27/8, Thủ tướng Chính phủ đã ra văn bản chỉ đạo.

Theo đó, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc giao Bộ Tài nguyên và Môi trường chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, chủ động chỉ đạo thực hiện các biện pháp phù hợp để hạn chế tốc độ sụt lún đất ở ĐBSCL.

Thủ tướng Chính phủ cũng giao Bộ Tài nguyên và Môi trường chủ trì, phối hợp với các Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Xây dựng, Khoa học và Công nghệ và các cơ quan liên quan nghiên cứu, chủ động chỉ đạo thực hiện các biện pháp phù hợp để hạn chế tốc độ sụt lún đất ở ĐBSCL theo thẩm quyền và chức năng quản lý nhà nước được giao; tham mưu, báo cáo Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo xử lý đối với các vấn đề vượt thẩm quyền.

Bạn đang đọc bài viết Tìm giải pháp “cứu” đồng bằng sông Cửu Long thoát ngập tại chuyên mục Chỉ đạo của Chính phủ của Báo Diễn đàn doanh nghiệp. Liên hệ cung cấp thông tin và gửi tin bài cộng tác: email toasoan@dddn.com.vn, hotline: (024) 3.5771239,