ODA cho giáo dục đào tạo: Đừng biến ưu đãi thành nguy cơ

Enternews.vn (DĐDN) - Nguồn vốn ODA cho giáo dục là một trong những lĩnh vực cần được ưu tiên hàng đầu. Tuy nhiên, mới đây, Ủy ban văn hóa, giáo dục, thanh niên, thiếu niên và nhi đồng của Quốc hội đã chỉ ra, hầu hết dự án ODA giáo dục có...vấn đề!

(DĐDN) - Nếu nói về nguồn vốn ODA cho giáo dục thì đây là một trong những lĩnh vực cần được ưu tiên hàng đầu. Tuy nhiên, nhận định mới đây của Ủy ban văn hóa, giáo dục, thanh niên, thiếu niên và nhi đồng của Quốc hội đã chỉ ra, hầu hết dự án ODA giáo dục có...vấn đề!

giaoduc

Một số chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực giáo dục cho rằng, muốn đánh giá được hiệu quả và chất lượng sử dụng ODA trong lĩnh vực giáo dục đào tạo và dạy nghề cần phải có các tiêu chí đánh giá. Những tiêu chí này bao gồm các mục tiêu và kết quả sử dụng vốn ODA nói chung, của từng dự án nói riêng cả về định tính và định lượng.

Công khai minh bạch và tăng cường giám sát

Theo báo cáo của Ủy ban văn hóa, giáo dục, thanh niên, thiếu niên và nhi đồng của Quốc hội (UB VHGD-TTNNĐ), giai đoạn 2004-2014, Việt Nam đã thu hút vốn ODA cho gần 40 dự án ODA với tổng số vốn ký kết đạt xấp xỉ 2,2 tỉ USD. Trong đó vốn vay chiếm khoảng 71,9%, vốn không hoàn lại chiếm 14,5% và 13,6% vốn đối ứng.

Trong giai đoạn này, Bộ GD&ĐT chỉ đạo thực hiện 26 dự án thuộc lĩnh vực giáo dục và đào tạo, gồm 10 dự án viện trợ không hoàn lại và 16 dự án vay ưu đãi, với tổng kinh phí được phê duyệt là gần 2 tỉ USD, trong đó có trên 1,3 tỉ USD vốn vay, hơn 300 triệu USD vốn viện trợ và hơn 200 (làm tròn) triệu USD vốn đối ứng. Trong số 26 dự án đã được phê duyệt triển khai, có 14 dự án đã kết thúc và 12 dự án đang triển khai, trong đó dự án có thời gian triển khai dài nhất là đến năm 2019.

Theo báo cáo, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội quản lí 12 dự án ODA thuộc lĩnh vực dạy nghề, gồm 6 dự án sử dụng nguồn vốn không hoàn lại và 6 dự án sử dụng vốn vay với tổng mức đầu tư ước tính là hơn 232 triệu USD, trong đó viện trợ không hoàn lại khoảng hơn 13 triệu USD và vốn đối ứng là hơn 57 triệu USD.

Cũng theo UB VHGD-TTNNĐ, tiến độ thực hiện các dự án ODA cho giáo dục mặc dù đều có kế hoạch, lộ trình, phân kì thực hiện cụ thể nhưng tiến độ triển khai của hầu hết các dự án đều rất chậm trễ, nhất là trong giai đoạn đầu khởi động, dẫn đến gia hạn thực hiện. Một số dự án đầu tư lớn còn bị chậm tiến độ đáng kể như xây dựng trường đại học Khoa học Công nghệ Hà Nội, Dự án xây dựng đại học Việt – Đức, Dự án thành lập 5 trường cao đẳng nghề Việt – Hàn.

Một trong những biện pháp mà UB này lưu ý kiến nghị đó là cần phải công khai minh bạch và chia sẻ thông tin về ODA. Tăng cường năng lực cán bộ quản lí dự án, đặc biệt là cấp địa phương theo hướng chuyên nghiệp và bền vững cũng là đỏi hỏi đặt ra.

Ban phát ODA là “mầm họa cho đất nước”

Mặc dù, khó ai có thể phủ nhận vai trò của nguồn vốn ODA cho phát triển giáo dục đào tạo nói riêng, phát triển đất nước nói chung. Nhờ có nguồn vốn đầu tư bổ sung từ các dự án ODA, cơ hội tiếp cận giáo dục của các đối tượng học sinh vùng sâu, vùng xa và đối tượng có hoàn cảnh khó khăn được mở rộng. Nhiều dự án cơ sở hạ tầng đào tạo đại học, đào tạo nghề được đầu tư xây dựng…

Theo GS Nguyễn Ngọc Trân - nguyên trưởng đoàn giám sát về ODA của UB đối ngoại Quốc hội, ODA là vốn vay, cho dù 15-16% không hoàn lại, và cho dù thời gian ân hạn dài, lãi xuất thấp. Nếu sử dụng không hiệu quả thì vốn sẽ chồng lên vốn, lãi sẽ chồng lên lãi, thế hệ này không trả thì con cháu sẽ phải trả. GS Trân cho rằng, Quốc hội cần đánh giá được hiệu quả và chất lượng sử dụng ODA trong lĩnh vực giáo dục đào tạo và dạy nghề thông qua các tiêu chí đánh giá, từ mục tiêu và kết quả sử dụng vốn ODA nói chung, của từng dự án nói riêng đến từng định tính và định lượng cụ thể.

Ở mức độ mạnh mẽ hơn, TS Trần Du Lịch - Phó trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội TP HCM cho rằng, cần chấm dứt hoàn toàn việc xem ODA là ban phát rồi chia nhau, đó là cái họa cho đất nước. Việc sử dụng vốn ODA cần khắt khe hơn, bởi vì thực tế với nhiều cam kết ràng buộc nó có thể còn đắt hơn vốn Chính phủ. Đại biểu Trần Du Lịch kiến nghị, Chính phủ nên sử dụng ODA làm “vốn mồi” để tránh rủi ro về tỉ giá và phát huy được thị trường vốn dài hạn trong nước..

Cũng bàn về hiệu quả sử dụng vốn ODA, ông Vương Đình Huệ - Trương ban Kinh tế Trung ương nhận xét, tỉ lệ giải ngân chung của vốn ODA khoảng 63% cho thấy năng lực hấp thụ ODA của quốc gia, ngành, địa phương, dự án còn chậm. Một số chương trình, dự án ODA chưa sát thực tế, phân bổ ODA dàn trải, hiệu quả sử dụng ODA còn thấp, đây là một trong các nguyên nhân tác động đến tính bền vững, an toàn của nợ công, nợ nước ngoài của quốc gia.

ODA trong những năm tới vẫn là một nguồn vốn quan trọng trong lĩnh vực giáo dục đào tạo nói riêng và phát triển đất nước nói chung. Nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn này cũng là vấn đề mà ngành giáo dục đào tạo cần có những thay đổi cơ bản.

Cần tỉnh táo khi tiếp nhận

ODAchogiaoduc5a2 TS Lê Viết Khuyến - Hiệp hội các trường Đại học, cao đẳng VN:

So với nhiều ngành khác như giao thông, xây dựng, năng lượng… số vốn ODA dành cho giáo dục chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ, nhưng ý nghĩa lại rất quan trọng, ảnh hưởng lớn đến việc phát triển, đào tạo nguồn nhân lực, lao động cho tương lai. Chính vì thế, việc thu hút vốn ODA cho ngành giáo dục là việc nên làm, cần phát huy triệt để hơn nữa trong khi nguồn ngân sách nhà nước dành cho ngành này vẫn còn hạn chế.

Thế nhưng, có một thực tế đáng bàn là vấn đề sử dụng nguồn vốn này cho giáo dục tại VN hiện nay lại rất lãng phí. Bởi lẽ, chúng ta đang thiếu cơ chế giám sát chặt chẽ, quản lý theo tư duy nhiệm kỳ theo cơ chế “xin - cho”. Vì thế đã nảy sinh nhiều vấn đề, đặc biệt là sự bất cập, thiếu đồng bộ. Và quan trọng hơn cả là tư tưởng tiêu “tiền chùa” vào những việc đáng lẽ ra không phải cho giáo dục như: chi cho tham quan khảo sát, chi cho xuất ngoại giao…

Trong khi đó, ODA cũng là một hình thức hợp tác kinh tế thương mại. Nghĩa là những đối tác có tiền sẽ bỏ vốn đầu tư cho những đối tác đang phát triển theo hình thức cho vay không hoàn lại, cho vay lãi suất ưu đãi và cho vay thông thường.Theo đó, bên vay phải chấp nhận những điều kiện mà bên cho vay đưa ra. Do đó, vốn ODA không chỉ toàn “lợi thế” mà lãnh đạo cần tỉnh táo khi tiếp nhận. Vì thực tế đã chứng minh, nguồn vốn ODA thời gian qua chủ yếu được đầu tư vào lĩnh vực dạy nghề chứ chưa chú trọng vào việc phát triển giáo dục ở các vùng khó khăn, nông thôn hay miền núi.

 Thực hiện tốt 4 giải pháp

ODAchogiaoduc5a3 Ông Phạm Tất Thắng - Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, giáo dục, thanh niên, thiếu niên và nhi đồng Quốc hội:

Nhờ có nguồn vốn đầu tư bổ sung từ các dự án ODA, cơ hội tiếp cận giáo dục của các đối tượng học sinh vùng sâu, vùng xa và đối tượng có hoàn cảnh khó khăn được mở rộng. Cùng với việc nâng cấp cơ sở vật chất kĩ thuật, các hoạt động nhằm đào tạo bồi dưỡng cho đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lí giáo dục của đơn vị thụ hưởng dự án cũng được chú trọng đẩy mạnh. Nhờ đó, chất lượng giáo dục toàn diện của học sinh tại các khu vực được thụ hưởng có chuyển biến rõ nét. Tỉ lệ học sinh yếu kém, bỏ học giảm đáng kể, phong trào giáo dục ngoài giờ lên lớp được đẩy mạnh, kết quả về xóa mù chữ, phổ cập tiểu học và THCS được củng cố và duy trì.

Tuy nhiên, hiện nay, nhiều nơi còn có tình trạng cán bộ kiêm nhiệm, làm việc theo hợp đồng ngắn hạn, ít kinh nghiệm quản lý dự án, trình độ ngoại ngữ chưa đáp ứng yêu cầu công việc gây ảnh hưởng lớn đến hiệu quả triển khai. Vì vậy chúng tôi kiến nghị một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả quản lí, sử dụng nguồn vốn ODA trong lĩnh vực giáo dục. Thư nhất, cần xây dựng chiến lược thu hút, quản lí và sử dụng vốn ODA gắn liền với chiến lược phát triển kinh tế. Thứ hai, sử dụng vốn ODA tập trung cho các mục tiêu ưu tiên của ngành giáo dục cũng như của từng cấp học, bậc học, tránh đầu tư tràn lan gây tốn kém. Thứ ba, cần nghiên cứu điều chỉnh quy định nhằm tạo sự thống nhất đồng bộ trong hệ thống pháp luật liên quan đến tất cả các khâu trong quá trình chuẩn bị, thực hiện dự án, hài hòa hóa quy trình và thủ tục giữa Việt Nam với các nhà đầu tư, nhất là giải phóng mặt bằng, đấu thầu… Thứ tư là cần phải công khai minh bạch và chia sẻ thông tin về ODA. Tăng cường năng lực cán bộ quản lí dự án, đặc biệt là cấp địa phương theo hướng chuyên nghiệp và bền vững…

Mai Thanh ghi

Bá Tú

Đánh giá của bạn:

Mời các bạn tham gia vào Diễn đàn chuyên sâu: Doanh nhân, Doanh nghiệp, Diễn đàn bất động sản, Khởi nghiệp, Diễn đàn pháp luật, Diễn đàn Tài chính

Mời các bạn tham gia vào group Diễn đàn Doanh nghiệp để thảo luận và cập nhật tin tức.

Bạn đang đọc bài viết ODA cho giáo dục đào tạo: Đừng biến ưu đãi thành nguy cơ tại chuyên mục Chính trị - Xã hội của Báo Diễn đàn doanh nghiệp. Liên hệ cung cấp thông tin và gửi tin bài cộng tác: email toasoan@dddn.com.vn, hotline: (024) 3.5771239,
Bình luận
Bạn còn /500 ký tự
Xếp theo: Thời gian | Số người thích