(DĐDN) -

Người trên bờ luôn tự hỏi sao nghề biển nhọc nhằn hiểm nguy nhường ấy mà ngư dân vẫn bình thản lên đường?

Cho đến hôm nay người ta ra khơi trong những chuyến biển dài vẫn “hồn nhiên” như ông cha ta nghìn năm trước: Rủ bạn đi cùng. Đã có bao hợp tác xã, Cty đánh cá rồi đều thất bại để hình thức đi bạn – sự liên kết đơn sơ nhất trong lao động vẫn ngự trị trong nghề cá Việt Nam.

Thiếu “chất xám” đồng hành

Tự hỏi nghề cá trên thế giới có nước nào vẫn tồn tại hình thức tổ chức lao động như nước ta không nhỉ? Trên tàu có chủ tàu nhưng không có người làm thuê, tất cả là bạn. Được cùng ăn, thua cùng chịu. Đi bạn, đơn giản lắm, ra bến hỏi tàu nào thiếu người, gặp chủ tàu trò chuyện vài câu thấy “hạp” là đi, cũng khỏi cần hợp đồng, khế ước gì, vỗ vào tay nhau là xong, dân biển không bội tín.

Có đi biển mới thấu câu “chung một con thuyền”, trên thuyền không có chuyện tị nạnh nhau, không bè phái, không “lợi ích nhóm”, tóm lại người ta không biết “khôn”.

Nghề biển cứ như tự đến với con cái ngư dân, cũng như nghề nông… tự đến với con nhà nông vậy. Người sau theo người trước, anh chủ tàu hôm nay là… cậu bé thổi cơm trên tàu hôm qua, lần lượt qua từng chặng sóng gió để tự học lấy việc phải làm để được hưởng chính thức xuất đi bạn… Nghề, nếu gọi là thế, học từ những người khác trên tàu. Còn học, thành cái nghề thực thụ, bài bản thì hình như… không anh ngư dân nào của ta được học. Trường học ở trên… bờ, đánh cá ở dưới biển, thầy đâu có ra biển dạy, mà ngư dân thì phải kiếm ăn đã. Chấp nhận cái kiếp đi biển đa phần là nghèo, ít ai học hết lớp 12. Có lần một ngư dân bảo tôi “học hết lớp 12 đi biển chi cho phí”. Người làm không được học, cả cũng không học được nữa, còn người được học lại không biết làm, hoặc không muốn làm “cho phí”. Cái tâm thế hên xui ngự trị nghề biển. Những thuyền trưởng lão luyện cũng không dám khẳng định sẽ thắng trong chuyến biển này hay khác. Sự làm của ngư dân không gắn với sự đúc kết mang tính khái quát để thành cái “nghề” thực thụ. Cũng vì thế mà thiếu hẳn những người tích cóp đủ kinh nghiệm và kiến thức thành “thợ cả” trong nghề biển và càng thiếu hẳn đi những “thầy nghề”. Quan hệ chủ - bạn là xương sống của nghề cá nước ta bao đời, tạo nên cho nghề này tính nhân văn đặc biệt, nên chất riêng độc đáo của ngư dân, xét về sâu xa tiếc thay lại là trở lực lớn để nghề không thành “nghề” thực thụ.

Giá như mỗi vụ cá có chừng một phần mười những “hội thảo đầu sóng” như những vụ lúa, vụ tôm.

Nghề biển chúng ta hôm nay thiếu gì? Nhiều thứ lắm, thiếu con tàu to, thiếu kỹ thuật, thiếu công nghệ… Nhưng quan trọng nhất thiếu chất xám đồng hành cùng ngư dân trên biển để thay đổi nghề cá nhân dân, hay gọi đúng hơn là nghề cá tự phát thành nghề cá đích thực của lao động được tổ chức và điều hành bởi những người không chỉ có kinh nghiệm, có may mắn mà phải có cả kiến thức.

Hãy ra biển cùng ngư dân

Nếu những người đi biển biết “tị nạnh” chắc sẽ phải hỏi: “Sao những vụ lúa, vụ tôm nhiều kỹ sư, nhà khoa học quan tâm đến thế”. Giá như mỗi vụ cá có chừng một phần mười những “hội thảo đầu sóng” như những vụ lúa, vụ tôm. Sự liên kết giữa các nhà trong nghề cá xa xôi quá, ngư dân hầu như không nhận thấy được. Ai sẽ giúp nâng cao năng suất đánh bắt, giảm thất thoát, hoàn thiện chuỗi giá trị trên biển… chắc chắn không phải chính ngư dân tự làm được.

Tất cả mọi khâu trong chuỗi đánh bắt đến tiêu thụ của nghề cá đều đầy yếu kém. Sự yếu kém ấy chính là những việc cần làm, cũng chính là những khoảng trống mênh mông để… kiếm rất nhiều tiền. Không phải từ túi anh ngư dân mà từ những thất thoát và làm tăng giá trị sản phẩm đánh bắt. Hồi giữa năm tôi gặp một ngư dân đặc biệt Lê Văn Sang ở Đà Nẵng, anh là cử nhân, hình như là cử nhân duy nhất lao ra biển như một ngư dân. Ra biển Sang nhận định: “Nhìn đâu cũng thấy tiền”. Từ việc sắp sếp lại việc chuyển cá từ biển về bờ, thay đổi một chút cách làm lạnh cá, tổ chức liên kết đánh bắt để sử dụng tối đa năng lực từng chiếc tàu trong đội tàu… Tiếc rằng những người như Sang trên biển ít quá, không nói là đơn độc.

Năm 2014, với nghề cá tương lai có thể là một mốc rất lớn, đánh dấu bước chuyển khi Nghị định 67 ra đời, đi vào thực hiện cùng với nhiều dự án của ngành NN-PTNT hướng tới nghề cá. Cơ chế và nguồn vốn như điểm tựa, động lực để đổi thay cho nghề cá đã có, guồng máy đã vận động, xin “các nhà” hãy lên tàu ra khơi cùng ngư dân, cùng họ viết tiếp câu chuyện “cổ tích” luôn có sẵn trong nghề cá.

Bài và ảnh: Xuân Trường

Bạn đang đọc bài viết Nghề biển không biết “khôn” tại chuyên mục Lăng kính của Báo Diễn đàn doanh nghiệp. Liên hệ cung cấp thông tin và gửi tin bài cộng tác: email toasoan@dddn.com.vn, hotline: (024) 3.5771239,
Từ khóa