Theo ông Sebastian Eckardt, Chuyên gia kinh tế trưởng của Ngân hàng thế giới (WB), những yếu tố thúc đẩy tăng trưởng của Việt Nam trong thập kỷ trước như sản xuất dựa vào thâm dụng lao động, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) có thể sẽ thay đổi trong tương lai.

“Nếu vẫn tiếp diễn như vậy thì trong dài hạn, tiềm năng tăng trưởng của việt nam sẽ giảm, chỉ đạt mức 5,7% trong thời gian tới, thấp hơn mức tăng trưởng mong muốn 6,5% - 7,5%”,

Trong dài hạn, tiềm năng tăng trưởng của việt nam sẽ giảm, chỉ đạt mức 5,7% trong thời gian tới, thấp hơn mức tăng trưởng mong muốn 6,5% - 7,5%.

Tiềm năng tăng trưởng giảm

Đặc biệt, tiềm năng tăng trưởng của Việt Nam có thể bị tác động bởi 3 yếu tố là tốc độ già hóa dân số cao, đầu tư còn đang thấp và năng suất lao động tăng trưởng không cao.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Đức Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR) cho biết, Báo cáo của VEPR cho thấy, thị trường lao động có thể phải đối mặt với khó khăn từ hoạt động tự động hoá và chuyển đổi số. Bên cạnh đó, năng suất lao động, môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh toàn cầu của Việt Nam còn nhiều hạn chế.

“Nếu không có những biện pháp nâng cao năng suất lao động cũng như có phương án tổng thể dịch chuyển cơ cấu lao động giữa các ngành trong nền kinh tế, trong tương thời gian tới, Việt Nam sẽ khó có thể duy trì được đà tăng trưởng như hiện nay”, ông Thành nhấn mạnh.

Trong khi đó, Báo cáo "Bây giờ hoặc không bao giờ" của WB cũng cho thấy, năng suất lao động của Việt Nam trong 20 năm qua thấp hơn so với thế giới và nhiều nước trong khu vực, chênh lệch năng suất lao động giữa nhóm 10% cao nhất và 10% thấp nhất gia tằng từ mức 160 lần (2012) lên 293 lần (2015) cho thấy chất lượng tăng trưởng đang có vấn đề.

Nếu so sánh Việt Nam với Hàn Quốc, giữa những năm 1980 khi nước này đạt thu nhập 2.500 USD/người thì năng suất, tích tụ vốn của Việt Nam đều thấp hơn. “Nếu vẫn tiếp diễn như vậy thì trong dài hạn, tiềm năng tăng trưởng của việt nam sẽ giảm, chỉ đạt mức 5,7% trong thời gian tới, thấp hơn mức tăng trưởng mong muốn 6,5% - 7,5%”, Chuyên gia này cảnh báo.

Trong đó, năng suất lao động toàn nền kinh tế được quyết định bởi năng suất của các doanh nghiệp. Song, nghiên cứu cho thấy, hiện có sự cách biệt lớn về năng suất giữa doanh nghiệp hàng đầu và nhóm doanh nghiệp có năng suất thấp nhất trong nhóm 500.000 doanh nghiệp Việt Nam hiện nay. 

Bên cạnh đó, sự phân bổ nguồn lực đang có diễn biến ngược, khuôn khổ chính sách đào thải doanh nghiệp yếu kém đang có vấn đề... Nhìn vào lĩnh vực tài chính, tốc độ tăng trưởng khu vực ngân hàng cao, tăng trưởng tín dụng trên 10%/năm nhưng doanh nghiệp vẫn phàn nàn bởi tín dụng chủ yếu đổ vào bất động sản, dịch vụ… Hơn là vào sản xuất.

Cùng quan điểm, ông Cao Viết Sinh, nguyên Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũng cho rằng vấn đề hiện nay của Việt Nam là phải xác định được mức tăng trưởng hợp lý. Giai đoạn 2001-2010, tỷ lệ đầu tư/GDP cao hơn rất nhiều so với tỷ lệ tiết kiệm/GDP, Việt Nam vay thêm rất nhiều để đầu tư khiến tổng mức đầu tư toàn xã hội lên tới 40% GDP, thậm chí có thời điểm lên tới 44% GDP.

Trên thực tế, 10 năm gần đây, giai đoạn 2011-2019, tổng mức đầu tư chỉ khoảng 34-35% GDP nhưng tăng trưởng thấp hơn tới 1% so với giai đoạn trước.

“Chìa khoá” là tăng năng suất lao động

Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng cho rằng, “chìa khóa” để Việt Nam tăng trưởng tốt trong tương lai trước hết là tăng năng suất lao động. Muốn tăng được năng suất thì phải dựa trên nền tảng của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, khi đó mới đạt được mục tiêu phát triển nhanh và bền vững.

“Chìa khóa” thứ hai được Bộ trưởng nhắc tới là nguồn nhân lực. Theo đó, Việt Nam sở hữu nguồn nhân lực rất tốt nhưng chưa tận dụng được, trong khi đang chuyển dần sang giai đoạn già hóa dân số.

“Chúng ta phải tập trung đẩy mạnh đột phá chiến lược về đào tạo nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, nhằm nắm bắt cơ hội trong cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, từ đó tranh thủ thời gian còn lại của dân số vàng. Ngược lại, nếu không tận dụng được cơ hội này thì khi chuyển sang một giai đoạn mới, chúng ta lại đối mặt với một số thách thức mới lớn hơn nữa”, Bộ trưởng nguyễn chí dũng nhận định.

Bên cạnh vấn đề lao động, Nguyên Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Cao Viết Sinh cho rằng, tăng trưởng tín dụng cũng là vấn đề cần xem xét. Tăng trưởng tín dụng trong 10 năm trở lại đây thấp hơn so với trước vì những lo ngại rủi ro.

“Mức này quá thấp hay cơ cấu tín dụng có vấn đề. Lãi suất cho vay đối với doanh nghiệp còn rất cao so với mức bình quân thế giới, như vậy thì có đáp ứng nhu cầu tăng trưởng giai đoạn tới. Cần giải quyết bài toán lãi suất để tăng nội lực lực cho doanh nghiệp phát triển tạo động lực cho tăng trưởng chứ dựa vào vay đầu tư thì rất khó bền vững”, ông Sinh khuyến nghị và cho rằng đây là những vấn đề cốt lõi mà Việt Nam phải tính toán và giải quyết được trong việc xây dựng các kế hoạch và chiến lược phát triển cho giai đoạn tới.

Bạn đang đọc bài viết Làm gì trước nguy cơ chất lượng tăng trưởng "trượt dốc"? tại chuyên mục Đầu tư của Báo Diễn đàn doanh nghiệp. Liên hệ cung cấp thông tin và gửi tin bài cộng tác: email toasoan@dddn.com.vn, hotline: (024) 3.5771239,