(DĐDN)- Thứ hạng thấp của môi trường kinh doanh Việt Nam khiến câu hỏi ai sẽ thực sự được hưởng lợi khi Việt Nam hội nhập AEC, TPP… không dễ trả lời.

Untitled-1 copy copy

Bà Phạm Chi Lan - nguyên Phó Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam đón nhận thông tin về việc chính thức ký kết thành lập Cộng đồng ASEAN, trong đó một trụ cột quan trọng là Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) - với thái độ cẩn trọng.

“Tháng 6 vừa rồi, tôi được mời tham dự một hội thảo về vấn đề làm thế nào để hài hòa pháp luật Việt Nam và ASEAN? Chỉ có 6 tháng trước thời điểm AEC chính thức thành lập, nghĩa là sự kiện diễn ra quá muộn. Trong khi đó, sự sẵn sàng của Việt Nam trong kết nối với ASEAN tính về góc độ thể chế là có vẻ kém nhất” - bà Chi Lan phân tích. Nhận định này dường như không phù hợp với vị trí thứ hai của Việt Nam, chỉ sau có Singapore về biểu chấm điểm việc thực hiện các cam kết của AEC. Khi điểm danh sự sẵn sàng của Việt Nam trong cam kết hội nhập đầu tư, TS. Nguyễn Hồng Sơn, Hiệu trưởng trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) đã nhắc tới các bước tiến của Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư từ phiên bản 2005 đến 2014. Đặc biệt, Nghị quyết 19 của Chính phủ về những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia với mục tiêu ngắn hạn là đạt mức trung bình của ASEAN 6 trong năm 2015 cũng được nhắc tới như là một cam kết mang tính nỗ lực cao trong cải thiện môi trường đầu tư của Việt Nam.

“Nếu đứng ở góc độ ban hành các văn bản, Việt Nam có thể đứng thứ hai về sự sẵn sàng trong ASEAN. Nhưng có nghịch lý là khi Việt Nam tích cực tự do hóa từ bên ngoài, như sẵn sàng cắt giảm thuế, thì sự chuẩn bị ở bên trong, đặc biệt ở khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa - lực lượng sẽ phải tham gia cạnh tranh lớn trong ASEAN lại không cao. Có nhiều nguyên nhân từ những rào cản trong thủ tục hành chính khi gia nhập thị trường” - bà Chi Lan lý giải nhận định của mình khi nhắc tới bộ máy hành chính cồng kềnh và “cửa hẹp” cho khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận tới vốn, thị trường, công nghệ…

Đây cũng là một phần lý do khiến sự sẵn sàng của doanh nghiệp Việt Nam với các cơ hội từ ASEAN không cao, thể hiện rõ nhất ở tỷ lệ tận dụng ưu đãi từ các cam kết trong ASEAN như ATIGA, cũng như các hiệp định thương mại tự do giữa ASEAN và các nền kinh tế khác.

“Phân tích kỹ thì các doanh nghiệp tại Việt Nam có động lực rất khác nhau khi nhìn vào thị trường AEC. Các tập đoàn kinh tế nhà nước có thể không quan tâm nhiều đến thị trường này do có mục tiêu khác, ví dụ như cơ hội sử dụng nguồn vốn ODA khi tìm đến thị trường Mỹ, EU, Nhật. Các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vượt qua khỏi khuôn khổ thể chế của Việt Nam nên không ngại AEC. Sức ép đang rơi chủ yếu vào doanh nghiệp nhỏ và vừa khi tỷ lệ doanh nghiệp trông vào thị trường nội địa là 70%, nghĩa là chưa có sự cảm nhận thực sự từ hội nhập”, bà Lan nói.

Chúng ta nói nhiều đến cơ hội, nhưng chưa bàn đến cơ hội đó sẽ dành cho ai

Kết quả khảo sát doanh nghiệp của trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) ủng hộ quan điểm của bà Chi Lan. Tỷ lệ doanh nghiệp biết và trả lời chính xác các câu hỏi về AEC ở Hải Phòng, Đà Nẵng chỉ chiếm khoảng 40-45%, tại TP.HCM và Hà Nội tỷ lệ này còn thấp hơn, ở mức 35- 40%. “Trung bình khoảng 40% doanh nghiệp có thông tin về AEC. Hơn thế, họ biết nhiều về trụ cột 1 là mở rộng thị trường, còn cơ hội từ các trụ cột khác như: khu vực kinh tế cạnh tranh, phát triển kinh tế công bằng và hội nhập nền kinh tế toàn cầu... sự hiểu biết còn thấp hơn” - TS. Nguyễn Hồng Sơn cho hay.

Đặc biệt, nhiều doanh nghiệp chưa coi trọng thị trường ASEAN, không coi đó là cơ hội, do cấu trúc thị trường và hàng hóa giữa Việt Nam và ASEAN khá tương đồng, thậm chí là cạnh tranh nhiều hơn... “Thông tin thực tế thì nhiều, nhưng vẫn chung chung. Doanh nghiệp nhỏ và vừa không quan tâm nên họ cũng không đi sâu hơn. Vòng luẩn quẩn xuất hiện khi doanh nghiệp kêu ca khó đạt chuẩn để nhận ưu đãi, thủ tục phức tạp... Đây là lý do sự sẵn sàng về hội nhập AEC của đa phần doanh nghiệp Việt Nam là thấp, tâm lý lo ngại cạnh tranh lớn” - ông Sơn nói.

Đây cũng là lý do khiến ông Nguyễn Đình Cung - Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương lo ngại rằng, doanh nghiệp Việt Nam sẽ ra rìa khi đất nước hội nhập. Ông cho biết: “Chúng ta nói nhiều đến cơ hội, nhưng chưa bàn đến cơ hội đó sẽ dành cho ai. Jetro

vừa tiến hành khảo sát các doanh nghiệp Việt Nam và kết luận rằng, doanh nghiệp Việt Nam thiếu tầm nhìn chiến lược 10-20 năm nên không chú ý đến nâng cao năng lực, đầu tư vào con người, khoa học công nghệ, xây dựng đối tác tin cậy… nên vẫn kinh doanh chụp giật. Nếu tiếp tục như vậy, họ cũng không cần kết nối, không cần hội nhập”.

Minh Anh

Bạn đang đọc bài viết Hội nhập và nỗi lo ra rìa tại chuyên mục Tâm điểm của Báo Diễn đàn doanh nghiệp. Liên hệ cung cấp thông tin và gửi tin bài cộng tác: email toasoan@dddn.com.vn, hotline: (024) 3.5771239,