Đó là khuyến nghị của Ngân hàng Thế giới liên quan đến định hướng chiến lược đầu tư công Việt Nam.

Dự án tuyến đường sắt trên cao Hà Nội - Cát Linh (Ảnh minh hoạ)

Dự án tuyến đường sắt trên cao Hà Nội - Cát Linh (Ảnh minh hoạ).

Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội giai đoạn 2016-2020 được phê duyệt vào tháng 4/2016, nghĩa là quá muộn để làm căn cứ xây dựng kế hoạch đầu tư công trung hạn, nếu như tuân thủ đúng quy trình thời gian quy định tại Luật Đầu tư công. Điều đó càng cho thấy nhu cầu phải đảm bảo trình tự phù hợp và nguồn lực đầy đủ cho các hoạt động lập kế hoạch ở các cấp khác nhau trong hệ thống lập kế hoạch phức tạp của Việt Nam để kế hoạch chiến lược có thể đưa ra định hướng hành động cụ thể một cách kịp thời giúp khởi động quá trình dự án hiệu quả.

Luật Đầu tư công đã ban hàng những cải thiện quan trọng về sàng lọc đầu tư hướng tới các mô hình theo thông lệ tốt trên nhiều khía cạnh khác nhau, nhưng vẫn còn đó những vấn đề cấn tiếp tục cải thiện liên quan đến 3 nội dung. Cụ thể, một là,quyết định chủ trương đầu tư xác định mức tổng chi phí trần của dự án dù thông tin ở giai đoạn này còn sơ bộ; hai là, vai trò sàng lọc còn hạn chế của Bộ Kế hoạch và Đầu tư; Ba là, sự phân tán về trách nhiệm tuỳ theo tính chất dự án và nguồn vốn.

Trước khi có Luật Đầu tư công, yêu cầu đề cương dự án chưa được đặt ra chính thức và các đề cương cũng chưa được sàng lọc một cách có hệ thống để đi đến quyết định xem có cần tiến hành bước chuẩn bị tiếp theo hay không?

Ngân hàng Thế giới cho rằng, mẫu các dự án điều tra cho thấy, đề cương dự án đã được lập trong nhiều trường hợp, tuy nhiên chưa óc hệ thống hoặc chưa có biểu mẫu thống nhất. Theo đó, chỉ có các dự án quan trọng của quốc gia mới cần lập nghiên cứu tiền khả thi. Dự án nhóm A chỉ cần được đưa vào kế hoạch và được phê duyệt là đủ còn dự án nhóm B không cần nghiên cứu tiền khả thi, miễn là được sự đồng ý của cấp có thẩm quyền.

Theo đó, bằng chứng qua mẫu nghiên cứu cho thấy, phần lớn đự án được chuẩn bị trước khi ban hành Luật Đầu tư công năm 2014, chưa được rà soát một cách độc lập và có hệ thống ở khâu xác định ý tưởng. Việc chỉ có ít dự án bị dừng lại ở khâu xác định ý tưởng, Ngân hàng Thế giới lý giải, có lẽ còn do chất lượng chiến lược còn yếu hoặc sự cần thiết chưa rõ ràng. Điều đó cũng có nghĩa là các cơ quan kế hoạch và tài chính trung ương – như Bộ Tài chính hoặc Bộ Kế hoạch và Đầu tư không có nhiều cơ hội thẩm định chủ trương dự án trước khi được các cơ quan ở trung ương và chính quyền địa phương quyết định.

Luật Đầu tư công đã ban hành một khâu đầu tiên quan trọng trong hệ thống quản lý đầu tư công đó là khâu quyết định chính thức xem dự án được tiếp tục châunr bị và thẩm định hay không trên cơ sở đánh giá về chủ trương đầu tư. Điều này giúp cho Việt Nam tiến sát theo thông lệ quốc tế tốt.

Quyết định chủ trương đầu tư được thực hiện trên cơ sở báo cáo giải trình với mức độ phức hợp phụ thuộc vào quy mô dự án. Đối với các dự án quan trọng của Quốc gia và dự án nhóm A, cần phải có báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, còn đối với các dự án nhóm B và nhóm C chỉ cần “báo cáo chủ trương đầu tư” đơn giản hơn. Cả hai giai đoạn báo cáo này đều được định nghĩa như nhau là “... tài liệu giải trình tiền khả thi về tầm quan trọng, tính khả thi, và hiệu quả...”của dự án tuy nhiên nội dung chi tiết và chiều sâu phân tích có sự khác biệt đáng kể.

Báo cáo chủ trương đầu tư có đặc điểm của một đề cương dự án như có thể thấy trong cơ chế theo thông lệ tốt.

Theo đó, nội dung chủ yếu được quy định tại Luật Đầu tư công ngoài thông tin mô tả cơ bản về dự án còn có đánh gía sơ bộ về tác động xã hội và môi trường, hiệu quả, kinh tế xã hội và ước tính sơ bộ tổng kinh phí đầu tư, chi phí vận hành trong tương lai.

Mặc dù cơ sở và sự cần thiết của dự án phải được xem xét tuy nhiên dường như tài liệu này chí trọng nhiều hơn đến giải trình về khả năng đảm bảo nguồn của dự án.

Theo lý giải của Ngân hàng Thế giới, nguyên nhân có thể là do kỳ vọng tăng cường kỷ cương ngân sách với kế hoạch tài chính trung hạn cũng như vai trò mới của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính trong thẩm định nguồn vốn và khả năng cân đối vốn.

Bạn đang đọc bài viết Định hướng chiến lược trong đầu tư công ở Việt Nam (Kỳ IV) tại chuyên mục Đầu tư của Báo Diễn đàn doanh nghiệp. Liên hệ cung cấp thông tin và gửi tin bài cộng tác: email toasoan@dddn.com.vn, hotline: (024) 3.5771239,