Điều kiện cần của tự do

Enternews.vn Đứng trước một hoạn nạn, con người ta luôn bật ra ý nghĩ về tự do, hàng loạt câu cảm thán bắt đầu bằng cụm từ “giá như...”. Ví dụ, bị cách ly để chống dịch, hay vô tình gây ra mối họa cho cộng đồng.

Lúc đó không ít người có suy nghĩ “giá như mình cẩn trọng hơn...”. Làm gì để khỏi bị cách ly, bị nhiễm bệnh, đối mặt với tai ương hiểm họa?

Làm được điều đó thì trời đất này là của chúng ta, đường rộng thênh thang ta bước, khỏi phải mỏi mệt vì bị buộc ràng bởi quy định, quy phạm. Đó là tự do, nhưng tự do ấy có điều kiện hẳn hoi.

Pháp luật hiện đại “đóng khung” con người trong khuôn khổ “được làm những gì không cấm”. Nhưng cả ngàn năm trước, các triết gia đã “khoanh vùng” hoạt động của con người một cách khoa học và nghệ thuật hơn nhiều.

Rằng, “tự do là nhận thức được cái tất yếu”. Tất yếu là phạm trù chỉ cái do những nguyên nhân cơ bản bên trong của kết cấu vật chất quyết định và trong những điều kiện nhất định nó phải xảy ra như vậy.

Mầm mống của tự do nằm trong tất yếu, tự do là sản phẩm của tất yếu, tự do được hiểu là năng lực hoạt động, là khả năng sáng tạo mà nhờ đó, con người tự giải phóng khỏi mọi tính tất yếu bên ngoài, làm chủ bản thân và thế giới tự nhiên trên cơ sở hiểu biết cái tất yếu và hành động phù hợp với nó.

Tất yếu chuyển hóa thành tự do khi tất yếu đã được nhận thức, tức khi “tất yếu tự nó” đã trở thành “tất yếu cho ta”. Vì thế, điều đó cũng khẳng định tự do là sản phẩm tất yếu của sự phát triển lịch sử, mỗi bước của nền văn minh là một bước tiến đến gần tự do.

Trong mọi không gian, thời gian, con người đều hướng đến “chân - thiện - mỹ”, cũng là giá trị phổ quát được thừa nhận. Vì vậy, bất kỳ hiện tượng nào xảy đến cũng ban phát cho con người đề bài hóc búa - nhận thức và nắm lấy cái bản chất.

Ở đâu trên bề mặt diễn ra sự ngẫu nhiên thì ở đấy, chính sự ngẫu nhiên này bao giờ cũng phụ thuộc vào những quy luật kín đáo, ở bên trong. Toàn bộ vấn đề chỉ là ở chỗ phát hiện ra những quy luật này mà thôi.

Nếu không nắm được cái bản chất thì hành động của con người rất dễ bị lệch lạc, sai trái, dẫn đến đụng chạm vào cái tất yếu và mất tự do cũng là điều tất yếu.

Một trong những đề bài lớn nhất hiện nay là nhận thức đúng đắn về dịch bệnh COVID-19, về những hiện tượng đâm chồi nảy lộc xung quanh nó. Có phải cứ tiếp xúc là phơi nhiễm, có phải cứ nhiễm là “kết thúc”, cứ có biến là ào ạt tích trữ, thủ thân bỏ mặc đồng loại...?

Bản thân đại họa xét cho cùng cũng là tất yếu, để nhận thức cái tất yếu này tri thức cảm tính không quán xuyến nổi, phải nhờ đến tri thức khoa học, tri thức lý luận. Nhận thức - bản thân nó là một quá trình. Như thế, để đi đến nhận thức cái tất yếu cũng là một quá trình. Suy ra, để đạt được tự do cũng là một quá trình với tư cách là kết quả của nhận thức.

Một vấn đề cận cảnh rất triết học. Vẫn chưa thể tìm ra vắc-xin ngăn ngừa COVID-19. Đó là khi các nhà khoa học chưa tìm ra bản chất, sự vận động phát triển mang tính quy luật của chủng SARS-CoV-2 nên hàng tỉ người đang mất tự do.

Và, cũng đặt một vấn đề ngược lại, virus SARS-CoV-2 có khả năng “tự cải biến”, xét về hiện tượng - nó liên tục biến hóa. Phải chăng, cứ đuổi theo vết tích của sự vật?

Đánh giá của bạn:

Mời các bạn tham gia vào Diễn đàn chuyên sâu: Doanh nhân, Doanh nghiệp, Diễn đàn bất động sản, Khởi nghiệp, Diễn đàn pháp luật, Diễn đàn Tài chính

Mời các bạn tham gia vào group Diễn đàn Doanh nghiệp để thảo luận và cập nhật tin tức.

Bạn đang đọc bài viết Điều kiện cần của tự do tại chuyên mục Tâm điểm của Báo Diễn đàn doanh nghiệp. Liên hệ cung cấp thông tin và gửi tin bài cộng tác: email toasoan@dddn.com.vn, hotline: (024) 3.5771239,
Bình luận
Bạn còn /500 ký tự
Xếp theo: Thời gian | Số người thích