Tại Hội thảo công bố Báo cáo Cổ đông chiến lược trong cổ phần hóa cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước do CIEM tổ chức nay (30/9) tại Hà Nội, nhiều chuyên gia đánh giá, quá trình tìm kiếm cổ công chiến lược của các doanh nghiệp nhà nước thời gian qua là… chưa thành công, thậm chí là thất bại.

Vì sao “ế” cổ đông chiến lược?

Báo cáo về nghiên cứu chiến lược trong cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước giai đoạn 2011-2016 chỉ rõ trong số 46 doanh nghiệp này có 14 doanh nghiệp trong phương án cổ phần hóa không bán cho nhà đầu tư chiến lược, 2 doanh nghiệp bán cổ phần cho nhà đầu tư chiến lược với tỷ lệ cao hơn phương án được phê duyệt, 17 doanh nghiệp bán hết số cổ phần cho cổ đông chiến lược theo tỷ lệ được phê duyệt, 9 doanh nghiệp không bán được cổ phần cho nhà đầu tư chiến lược và 4 doanh nghiệp còn lại không bán hết số cổ phần được phê duyệt cho nhà đầu tư chiến lược.

Nhiều chuyên gia đánh giá, quá trình tìm kiếm cổ công chiến lược của các doanh nghiệp nhà nước thời gian qua là… chưa thành công, thậm chí là thất bại.

Nhiều chuyên gia đánh giá, quá trình tìm kiếm cổ công chiến lược của các doanh nghiệp nhà nước thời gian qua là… chưa thành công, thậm chí là thất bại.

Theo báo cáo, thực tế, trong số 28.369 tỷ đồng được phê duyệt bán cho nhà đầu tư chiến lược chỉ có 12.762 tỷ đồng đã bán được, đạt chưa đến 1/2 con số được phê duyệt. Phần lớn tỷ lệ bán cho nhà đầu tư chiến lược được phê duyệt thường nhỏ. Đây có thể là một nhân tố làm giảm sự quan tâm của các nhà đầu tư chiến lược nói chung và các nhà đầu tư chiến lược nước ngoài nói riêng. Chỉ có 6/46 số các phương án phê duyệt chiếm 13% có tỷ lệ bán cho nhà đầu tư chiến lược trên 50%. 5/6 DN đó đã bán được hết số cổ phần cho cổ đông chiến lược. Kết quả này cung cấp một bằng chứng cho thấy, tỷ lệ sở hữu của cổ đông chiến lược cao thì sẽ thu hút các nhà đầu tư chiến lược hơn.

Báo cáo cũng đưa ra 5 nguyên nhân khiến việc bán cổ phần của doanh nghiệp nhà nước “ế” cổ đông chiến lược. Đó là do việc khống chế tỷ lệ sở hữu của cổ đông chiến lược nước ngoài; định giá doanh nghiệp và giá cổ phiếu còn bất hợp lý; nhiều doanh nghiệp nhà nước không có sức hấp dẫn với cổ đông chiến lược; thiếu công khai, minh bạch thông tin; quy trình phức tạp và phương thức bán cổ phần thiếu linh hoạt.

Với nhà đầu tư chiến lược nước ngoài, quy định về tỷ lệ sở hữu của khối này tại các doanh nghiệp cổ phần hóa đã khiến các nhà đầu tư... chùn chân. Cụ thể, các nhà đầu tư nước ngoài không được sở hữu chi phối trên nhiều ngành, lĩnh vực kinh doanh có điều kiện. Nghị định 60/2015 đưa ra các quy định khá thận trọng về giới hạn tỷ lệ nhà đầu tư nước ngoài. Theo Cục đầu tư nước ngoài, có khoảng 113 ngành nghề kinh doanh có điều kiện với nhà đầu tư nước ngoài, trong đó nhiều nhóm ngành tập trung nhiều doanh nghiệp nhà nước sản xuất hàng hóa, dịch vụ vận tải, xây dựng, nông lâm ngư nghiệp… hầu hết ngành nghề này không có quy định cụ thể về sở hữu nhà đầu tư nước ngoài, do đó, theo Nghị định 60/2015, thì cổ đông chiến lược nước ngoài không thể sở hữu quá 49% công ty đại chúng thuộc tất cả 113 ngành nghề trên. Ngoài ra, trong nhiều ngành nghề còn đưa ra tỷ lệ sở hữu cổ phần với nhà đầu tư chiến lược nước ngoài thấp hơn như các ngành dịch vụ liên quan đến khai thác thủy sản 40%, các dịch vụ liên quan đến thuê tàu cá 30%...

Làm thế nào để thu hút vốn?

TS Võ Trí Thành cho rằng giải pháp để thu hút cổ đông chiến lược vẫn là một bài toán khó giải.
“Nhà đầu tư trong nước có tiềm lực lớn có ý định muốn mua lại doanh nghiệp nhà nước không nhiều. Trong khi, cổ đông nước ngoài muốn mua thì chúng ta lo nguy cơ này kia, một số lĩnh vực mở cửa chừng mực. Vậy thì bao giờ chúng ta mới thu hút được cổ đông chiến lược?”, ông Thành đặt vấn đề.

Theo quan điểm của ông Thành việc quy định giới hạn tỷ lệ cổ phần với nhà đầu tư chiến lược nước ngoài cần đảm bảo sự công bằng giữa nhà đầu tư chiến lược nước ngoài và trong nước. Đó là cho phép nhà đâu tư nước ngoài sở hữu tỷ lệ cổ phần giống như các cổ đông trong nước, cho phép họ sở hữu chi phối ở các ngành lĩnh vực không thiết yếu.

Về vấn đề này báo cáo của CIEM đưa ra 5 giải pháp để thu hút cổ đông chiến lược. Đó là quy định tiêu chí rõ ràng minh bạch trong lựa chọn nhà đầu tư chiến lược, bao gồm cả đối với nhà đầu tư chiến lược quốc tế. Đổi mới cơ chế xác định giá trị doanh nghiệp và giá bán cổ phần cho nhà đầu tư chiến lược. Nâng cao tính công khai, minh bạch thông tin trong quá trình cổ phần hóa. Nâng cao vai trò của nhà đầu tư chiến lược vào quản trị doanh nghiệp sau cổ phần hóa. Tiếp tục đổi mới, cải thiện quản trị, nâng cao hiệu quả của khu vực doanh nghiệp nhà nước nhằm thu hút nhà đầu tư chiến lược.
Về định giá tài sản, thương hiệu, định giá đất, ông Thành cho rằng, cần có sự giám sát chéo giữa các cơ quan, đảm bảo tính độc lập, minh bạch trong quá trình định giá.

Dưới góc độc chuyên gia, ông Đinh Tuấn Minh, Viện Nghiên cứu kinh tế và chính sách cho rằng, không nên đặt ra các tiêu chí quá cụ thể khi chọn ra các nhà cổ đông chiến lược.
“Tôi cho rằng, không nên đặt ra các tiêu chí “cứng” khi chọn cổ đông chiến lược. Điều này đang cản trở quá trình cổ phần hòa doanh nghiệp nhà nước cũng như tìm kiếm cổ đông chiến lược. Phải coi mỗi cuộc cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước là một vụ đầu tư, là may một cái áo cho DN và không cái áo của doanh nghiệp nào giống doanh nghiệp nào. Nhà nước chỉ nên xây dựng các trình tự, thủ tục, thay vì đặt ra các quy định quá cụ thể”- Chuyên gia kinh tế Đinh Tuấn Minh- Viện Nghiên cứu kinh tế và Chính sách.

Ông Võ Trí Thành, chuyên gia kinh tế: Phải rõ ràng mục tiêu tìm cổ đông chiến lược khi cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước

Chúng ta phải rõ ràng mục tiêu tìm cổ đông chiến lược khi cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước. Nếu tìm cổ đông chiến lược lâu dài, đồng hành cùng doanh nghiệp thì quy định yêu cầu nhà đầu tư cam kết giữ ngành nghề kinh doanh, giữ thương hiệu 3-5 năm là cần thiết. Tuy niên, nếu mục tiêu cổ phần hóa để lấy tiền đi làm việc khác thì có cần thiết phải đưa ra quy định mua hãng phim buộc phải làm phim chứ không được đi bán bún không. Mục tiêu thứ 3 là có thể cổ đông chiến lước “tôi rất muốn làm phim, tôi bán cái này để làm nghệ thuật ở chỗ khác”. Nếu xem xét kỹ mục tiêu thì chúng ta sẽ có những quy định rõ hơn, phù hợp với cơ chế thị trường hơn khi tìm cổ đông chiến lược cho doanh nghiệp nhà nước.

Ông Phan Đức Trung: Ban Cải cách và Phát triển doanh nghiệp - CIEM: Quy định giới hạn về tỷ lệ sở hữu cổ phần với nhà đầu tư nước ngoài đang gây ra tác động tiêu cực với việc thu hút cổ đông.

Các quy định giới hạn về tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài có thể được thiết kế với mục đích  tạo hàng rào bảo hộ các ngành công nghiệp non trẻ trong nước . Tuy nhiên, điều này lại gây ra những tác động tiêu cực tới việc thu hút cổ đông chiến lược nước ngoài.

Bạn đang đọc bài viết Cổ đông chiến lược "chê" cổ phần của doanh nghiệp nhà nước tại chuyên mục Pháp luật của Báo Diễn đàn doanh nghiệp. Liên hệ cung cấp thông tin và gửi tin bài cộng tác: email toasoan@dddn.com.vn, hotline: (024) 3.5771239,