Cơ chế thị trường và vai trò Nhà nước

Enternews.vn Thể chế kinh tế thị trường hiện đại thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cơ chế thị trường giúp giảm nguy cơ trục lợi chính sách.

Đây là quan điểm của TS. Nguyễn Văn Đáng, nhà nghiên cứu Quản trị và Chính sách công (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh). 

Theo ông Đáng, việc để nhà nước quản lý các nguồn lực vốn hữu hạn sẽ luôn đối diện nguy cơ trục lợi chính sách bởi các nhóm lợi ích trong xã hội.

- Kinh tế thị trường (KTTT) “định hướng xã hội chủ nghĩa” của Việt Nam liên tục được củng cố qua từng Nghị quyết của các kì Đại hội Đảng. Điều gì đáng lưu ý giai đoạn này, thưa ông?

Trong thời gian tới, chúng ta cần hiện đại hóa hệ thống quản trị công theo hướng tăng cường vai trò và củng cố mối quan hệ giữa Đảng – Nhà nước; chính quyền, doanh nghiệp và người dân. Song song với đó là xử lý mối quan hệ giữa chính trị, hành chính và chính sách trong quy trình chính sách công, đồng thời xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, bảo vệ tự do kinh tế và có một thể chế thị trường hoàn chỉnh.

Định hướng xã hội chủ nghĩa bản thân nó là rất tốt đẹp về ý tưởng. Các văn kiện gần đây của Đảng cộng sản Việt Nam luôn khẳng định mục đích trên hết của định hướng này là nhằm hạn chế những khuyết tật của KTTT tự do, mà cụ thể nhất là giảm thiểu bất bình đẳng xã hội do sự vận hành của cơ chế thị trường gây ra. Chính mục đích tốt đẹp này đòi hỏi sự can thiệp của nhà nước.

-Nhưng cho đến nay, vấn đề can thiệp của Nhà nước vào thị trường đến đâu vẫn còn nhiều tranh cãi, thưa ông?

Các ý kiến tranh luận về mức độ, phạm vi, và cách thức can thiệp của nhà nước vào thị trường bởi điều này có thể trở thành lực cản cho sự tự do kinh tế và phát triển thị trường. Kinh nghiệm từ các nước có bối cảnh phát triển hơn hoặc tương đồng cho thấy, tự do kinh tế và thể chế KTTT sẽ được thúc đẩy khi giảm thiểu sự can thiệp của nhà nước. Từ đây hình thành hai luồng ý kiến: Việt Nam cần giảm hơn nữa mức độ và các hình thức can thiệp của nhà nước để KTTT có bước đột phá. Ngược lại, quan điểm bảo vệ vai trò của nhà nước vẫn còn khá vững chắc dựa trên các lập luận về mục đích xã hội.

Tuy nhiên theo tôi, vai trò trung tâm của nhà nước trong mọi mặt của đời sống nói chung ở Việt Nam hiện nay là tổng hòa của nhiều yếu tố. Thứ nhất, khác với nhiều người dân phương Tây vốn luôn nghi ngại về sự can thiệp của chính quyền vào đời sống cá nhân, người dân Việt Nam và nhiều nước Đông Á lại có truyền thống luôn coi nhà nước là trung tâm, là một chủ thể có trách nhiệm với cộng đồng. Thứ hai, hệ tư tưởng chính trị mà Đảng Cộng sản Việt Nam hiện đang theo đuổi đề cao vai trò của nhà nước trong việc hướng đến các giá trị cộng đồng. Thứ ba, sự phát triển thần kỳ về kinh tế của nhiều nước Đông Á từ nửa sau thế kỷ 20 đến nay đều cần sự can thiệp của nhà nước. Cả ba yếu tố này đều khuyến khích vai trò của nhà nước trong phát triển kinh tế. Tất nhiên, đây cũng sẽ lại là những thách thức cho sự mở rộng tự do kinh tế và phát triển thị trường ở Việt Nam.

-Như vậy, “định hướng xã hội chủ nghĩa” của nền KTTT Việt Nam về cơ bản là hướng đến sự bình đẳng trong xã hội, thưa ông?

Theo tôi, vấn đề không nằm ở tư tưởng hay tên gọi, mà là ở phương tiện và cách thức mà nhà nước sử dụng để can thiệp vào thị trường và nền kinh tế. Chẳng hạn, chế độ công hữu tư liệu sản xuất và thành phần kinh tế nhà nước có thực sự giúp giải quyết các khuyết tật thị trường và bất bình đẳng xã hội hay không? Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra xã hội càng hiện đại thì cơ cấu xã hội ngày càng đa dạng và phức tạp. Không phải ai cũng có thể sở hữu tư liệu sản xuất cho nên địa vị xã hội của họ sẽ không phụ thuộc vào tư liệu sản xuất. Vì thế, chế độ công hữu và kinh tế nhà nước không nhất thiết giúp giảm bất bình đẳng xã hội. Ngược lại, việc để nhà nước quản lý các nguồn lực vốn hữu hạn sẽ luôn đối diện nguy cơ trục lợi chính sách bởi các nhóm lợi ích trong xã hội. Nếu điều này diễn ra thì thực chất sẽ làm gia tăng bất bình đẳng xã hội và căng thẳng giữa những nhóm xã hội yếu thế và chính quyền.

-Việc mở rộng tự do kinh tế và phát triển thị trường có giúp giải quyết các vấn đề trên ông đưa ra không, thưa ông?

Mở rộng tự do kinh tế và thị trường giúp đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế chứ không thể giúp chúng ta giải quyết bất bình đẳng xã hội. Tuy nhiên, thị trường lại có thể giúp giảm bớt căng thẳng hoặc xung đột giữa các nhóm xã hội; hoặc giữa các nhóm xã hội với chính quyền. Bởi sự linh hoạt của thị trường sẽ thúc đẩy sự năng động, sáng tạo, sử dụng hiệu quả các nguồn lực. Các quan hệ trao đổi được thực hiện thuận lợi hơn trên cơ sở tự nguyện. Qua đó, sự thịnh vượng của cả xã hội được nâng lên nhanh hơn, trở thành nền tảng để chúng ta thực hiện các mục tiêu phát triển xã hội.

Xu hướng khu vực và thế giới cho thấy, chúng ta phải đẩy nhanh hơn nữa tiến trình hiện đại hóa hệ thống quản trị công. Chẳng hạn, các nước có thị trường phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, hay cả Thái Lan đều có điểm chung là họ có một hệ thống hành chính rất hiện đại và hiệu quả. Đây chính là cỗ máy thực thi chính sách một cách công tâm, giảm thiểu nguy cơ bị chi phối bởi các quan hệ thân hữu hay lợi ích phe nhóm.

Pháp luật có vai trò quyết định đối với sự trưởng thành của thể chế kinh tế thị trường. Tuy nhiên, để có hệ thống pháp luật công tâm thì trước hết phải giải quyết được mối quan hệ giữa chính trị và hành chính. Cụ thể hơn ở Việt Nam là mối quan hệ giữa Đảng với Nhà nước; giữa chính quyền với doanh nghiệp và người dân. Tất cả các mối quan hệ đó cần được cụ thể hóa và thể chế hóa chặt chẽ hơn nữa để minh định mức độ, phạm vi, và phương thức can thiệp của nhà nước vào nền kinh tế.

Hệ thống thể chế chính trị - hành chính hiện đại phải bảo đảm được vị thế và vai trò lãnh đạo của đảng cầm quyền, nhưng đồng thời cũng phải ngăn chặn được nguy cơ lạm quyền, lợi dụng vai trò của nhà nước để thao túng thị trường. Một hệ thống thể chế quản trị hiện đại cũng sẽ khiến các nhóm lợi ích trong xã hội không thể dễ dàng tác động đến quy trình chính sách theo hướng có lợi cho họ. Những cá nhân vị kỷ trong hệ thống công quyền cũng không thể lợi dụng danh nghĩa Đảng để chi phối quy trình chính sách, qua đó làm méo mó các chủ trương, đường lối phát triển đất nước mà Đảng đã đề ra.

Chỉ có như vậy, tự do kinh tế mới được mở rộng và bảo vệ và thể chế kinh tế thị trường mới có thể phát triển. Tăng trưởng kinh tế nhờ thể chế thị trường hiện đại sẽ giúp gia tăng sự chính danh cho quyền lực nhà nước và cả hệ thống chính trị.

- Xin cảm ơn ông!

GS, TS Trần Thọ Đạt - Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học Kinh tế quốc dân:

Hiện nay trên thế giới có hai bộ chỉ số quan trọng để đánh giá mức độ phát triển nền kinh tế thị trường. Bộ chỉ số thứ nhất là Index of Economic Freedom do Quỹ di sản và Tạp chí phố Wall của Mỹ xây dựng từ năm 1995. Bộ chỉ số thứ hai là Economic Freedom of the World do Viện Fraser Institute (Canada) xây dựng. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra, khi nền kinh tế càng phát triển, mối quan hệ giữa tự do kinh tế và tăng trưởng kinh tế ngày càng chặt chẽ hơn. Điều này có hàm ý rất rõ ràng với Việt Nam do nền kinh tế của nước ta đã sắp vượt qua ngưỡng phát triển trung bình thấp.

TS Nguyễn Đình Cung - nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM):

Đổi mới kinh tế giai đoạn đến 2030 là việc tiếp tục thực hiện các giải pháp thúc đẩy chuyển đổi mạnh mẽ nền kinh tế nước ta sang kinh tế thị trường hiện đại, đầy đủ theo các chuẩn mực được quốc tế thừa nhận. Trong đó, trọng tâm là việc Nhà nước chủ động giảm bớt và thay đổi vai trò, vị trí, chức năng của mình, qua đó làm thay đổi vai trò, chức năng của thị trường và quan hệ giữa Nhà nước với thị trường. Ngoài ra, làm cho thị trường, nhất là thị trường các yếu tố sản xuất hoạt động sản xuất đầy đủ, không méo mó, không sai lệch và trở thành yếu tố quyết định trong phân bổ nguồn lực xã hội.

Mời các bạn tham gia vào Diễn đàn chuyên sâu: Doanh nhân, Doanh nghiệp, Diễn đàn bất động sản, Khởi nghiệp, Diễn đàn pháp luật, Diễn đàn Tài chính

Mời các bạn tham gia vào group Diễn đàn Doanh nghiệp để thảo luận và cập nhật tin tức.

Bạn đang đọc bài viết Cơ chế thị trường và vai trò Nhà nước tại chuyên mục DIỄN ĐÀN PHÁP LUẬT của Báo Diễn đàn doanh nghiệp. Liên hệ cung cấp thông tin và gửi tin bài cộng tác: email toasoan@dddn.com.vn, hotline: (024) 3.5771239,
Đánh giá của bạn:

 



Bình luận
Bạn còn /500 ký tự
Xếp theo: Thời gian | Số người thích