Các báo cáo từ Washington hồi tháng 7 cho thấy rằng Trung Quốc đã đạt được thỏa thuận với Campuchia để thành lập căn cứ quân sự ở nước này - bất chấp sự phủ nhận của Thủ tướng Campuchia Hun Sen - đã làm sâu sắc thêm mối lo ngại về một cuộc cạnh tranh quyền lực lớn đang gia tăng ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Cuộc cạnh tranh chiến lược giữa Trung Quốc và Mỹ đặt ra những câu hỏi khó cho 10 quốc gia thành viên của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á ASEAN, và điều này cũng không dễ chịu gì đối với Campuchia.

Quan hệ Mỹ - Campuchia đang ở điểm thấp nhất kể từ khi Hiệp định Hòa bình Paris năm 1991 được ký kết, chấm dứt cuộc nội chiến kéo dài 21 năm của Campuchia. Tuy nhiên, những căng thẳng gần đây đã trở nên trầm trọng hơn bởi Hạ viện Mỹ thông qua Đạo luật Dân chủ Campuchia vào tháng 7 vừa qua. Theo đó, phía Mỹ đe dọa sẽ cắt giảm viện trợ nếu như Phnom Penh không tiến hành cải cách chính trị.

Mối quan hệ song phương giữa Mỹ và Campuchia trở nên xấu đi một cách trông thấy khi Đại sứ quán Mỹ tại Phnom Penh đã chỉ trích việc chính quyền của Thủ tướng Hun Sen đã tiến hành các cuộc bầu cử  cuối năm 2018 một cách không dân chủ, thậm chí là: “đã thất bại khi không đại diện cho ý chí của người dân Campuchia”. Đáp lại, phía Campuchia đã phản ứng bằng cách cáo buộc Washington vi phạm Công ước về Quan hệ Ngoại giao bằng cách can thiệp vào chính trị của nước khác.

Trong khi đó, quan hệ giữa Phnom Penh và Bắc Kinh tiếp tục bền chặt và sâu sắc hơn. Campuchia được xem là đồng minh thân cận nhất của Trung Quốc tại Đông Nam Á. Bắc Kinh hiện là nguồn tài chính lớn nhất của Campuchia, cả trong lĩnh vực viện trợ lẫn đầu tư nước ngoài. Hầu như không có tuần nào trôi qua mà không có các chuyến viếng thăm lẫn nhau của các quan chức hai nước, từ cấp tỉnh cho đến cấp trung ương.

Tại Campuchia, việc học tiếng Trung Quốc tại các Học viện Khổng Tử, vốn được Bắc Kinh tài trợ, đã trở thành một trong những tiêu chuẩn phải có của những người Campuchia trẻ đầy tham vọng.

Mỹ và Trung Quốc từng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của Campuchia, cũng như một số quốc gia khác tại khu vực Đông Nam Á. Theo giới quan sát, Phnom Penh nên tìm cách cân bằng quan hệ giữa hai cường quốc chủ chốt để tối đa hóa lợi nhuận kinh tế, ngoại giao và chính trị. Phnom Penh cũng sẽ đưa ra các chiến lược mới, các chính sách đa sắc thái hơn nhằm chuẩn bị dự phòng cho các tình huống khi hoàn cảnh thay đổi.

Với bối cảnh đó, Campuchia nên cân bằng và thiết lập lại mối quan hệ với Mỹ. Tại một cuộc họp giữa  Mỹ và ASEAN vào đầu tháng 8, Ngoại trưởng Mike Pompeo đã ca ngợi Campuchia trong việc "bảo vệ chủ quyền của nước này”. Điều này được đánh giá là một động thái tích cực, chứng minh cho lời phát biểu phủ nhận sự hiện diện của quân đội Trung Quốc của Thủ tướng Hunsen. Điều này được giới quan sát tại Phnom Penh đánh giá là một bước đi đúng hướng.

Về phía Campuchia, Bộ trưởng Ngoại giao Prak Sokhonn gần đây đã gửi một tín hiệu tương tự bằng cách tuyên bố ủng hộ mạnh mẽ cho chương trình phát triển Sáng kiến Hạ lưu sông Mê Kông do Mỹ lãnh đạo.

Các thủy thủ đứng bảo vệ gần các tàu chở xăng dầu tại căn cứ hải quân Ream của Campuchia ở Sihanoukville, Campuchia, mà Hoa Kỳ lo ngại Trung Quốc muốn sử dụng làm tiền đồn quân sự

Các thủy thủ đứng bảo vệ gần các tàu chở xăng dầu tại căn cứ hải quân Ream của Campuchia ở Sihanoukville, Campuchia, mà Hoa Kỳ lo ngại Trung Quốc muốn sử dụng làm tiền đồn quân sự

Ngoại trưởng Sokhonn cho biết thêm, Phnom Penh "mong muốn" được làm việc với Đại sứ Mỹ Patrick Murphy - một nhà ngoại giao kỳ cựu có nhiều kinh nghiệm ở ASEAN trong thời gian sắp tới. Điều này thể hiện một cơ hội để cải thiện mối quan hệ sau một vòng xoáy xuống nhanh chóng trong vài năm qua dưới thời đại sứ trước đó.

Có lẽ, để cải thiện mối quan hệ song phương, lãnh đạo hai nước cần xúc tiến hơn nữa các cuộc thảo luận chân thành và thẳng thắn về và tìm cách giải quyết các vấn đề quan trọng cho cả hai bên thông qua đối thoại mang tính xây dựng. Điều này có thể được thực hiện tốt nhất thông qua các biện pháp giải quyết các tranh chấp thông qua các biện pháp ngoại giao thầm lặng thay vì dùng đến các cáo buộc và trừng phạt.

Campuchia nên hiểu mối quan tâm của Mỹ về ý định của Trung Quốc tại Đông Nam Á. Phía bên kia, Mỹ nên tìm cách kéo Campuchia ra khỏi quỹ đạo của Trung Quốc bằng cách đưa ra nhiều ưu đãi hơn, nhiều khoản đầu tư hơn trong những nỗ lực nhằm “cách ly” Phnom Penh khỏi vòng tay của Bắc Kinh một cách khéo léo, mà không bị mang tiếng là đối kháng với chính phủ của ông Tập Cận Bình.

Mặt khác, Campuchia cũng nên cân bằng mối quan hệ của mình đối với Mỹ và Trung Quốc từ vị thế của quốc gia này trong ASEAN. Trong bối cảnh nhiều cáo buộc trong ASEAN đối với mối quan hệ nhạy cảm giữa Bắc Kinh và Pnom Penh, Campuchia đã cố gắng khẳng định vị thế trung lập về vấn đề Biển Đông.

Các quốc gia trong khối vốn coi tranh chấp Biển Đông là một vấn đề liên quan đến tự do hàng hải theo luật pháp quốc tế, và đã cáo buộc Phnom Penh đứng về phía Bắc Kinh. Dù bằng cách nào, nếu sự phân chia này được là nguyên nhân phá vỡ mối quan hệ của Campuchia với các đối tác ASEAN, nó có thể gây ra hậu quả tiêu cực cho an ninh của quốc gia trong dài hạn.

Là một quốc gia nhỏ, có lẽ điều tốt nhất mà chính phủ Campuchia nên hướng tới là nên cố gắng cân bằng mối quan hệ với các quốc gia trong khu vực, cũng như với tất cả các cường quốc. Đặc biệt trong bối cảnh quan hệ song phương giữa Mỹ và Trung Quốc liên tục trong trạng thái căng thẳng, thì định hướng chính sách đối ngoại của Phnom Penh nên trung lập hơn khi nói về cách thức tham gia hai cường quôc này.

Phía bên kia, Washington nên đặt mối quan hệ với Campuchia trong sự tôn trọng như một quốc gia đang cố gắng định hình lại quan hệ đối ngoại với tất cả các quốc gia khác. Washington không nên đưa ra các cáo buộc trong một số vấn đề nội bộ nhạy cảm của Campuchia, nếu không muốn đẩy quốc gia nhỏ bé này vào sâu hơn vòng ảnh hưởng từ Trung Quốc.

Quan hệ Campuchia - Mỹ được cải thiện sẽ giúp tạo ra một chiến lược hiệu quả hơn đối với Mỹ để chống lại ảnh hưởng của Trung Quốc. Điều này cũng sẽ giúp Đông Nam Á nói chung - và Campuchia nói riêng - khỏi sự phụ thuộc quá mức vào sự trợ giúp của Trung Quốc và phụ thuộc quá nhiều vào ảnh hưởng ngày càng tăng của Bắc Kinh trong khu vực.

Bạn đang đọc bài viết Campuchia trong cán cân Mỹ - Trung tại chuyên mục Quốc tế của Báo Diễn đàn doanh nghiệp. Liên hệ cung cấp thông tin và gửi tin bài cộng tác: email toasoan@dddn.com.vn, hotline: (024) 3.5771239,