Theo phương án sắp xếp các doanh nghiệp nhà nước giai đoạn 2016-2020, TCty Công Nghiệp xi măng Việt Nam (Vicem) nằm trong Nhóm 5 TCty LILAMA, VICEM, Sông Đà, VIGLACERA, HUD nắm giữ khối tài sản lớn của Nhà nước và đang tham gia xây dựng các công trình trọng yếu quốc gia sẽ thoái bớt vốn nhà nước chỉ giữ chi phối 51%.Từ năm 2021, Chính phủ yêu cầu sẽ thoái vốn tiếp theo quy định và chuyển giao quyền đại diện chủ sở hữu vốn Nhà nước.

Bộ phận đóng bao bì sản phẩm tại nhà máy xi măng Hạ Long

Để thực hiện theo đề án trên đúng lộ trìnhthì tính đến năm 2015, Vicem chỉ còn lại Cty mẹ và 3 Công ty TNHH MTV 100% vốn Nhà nước là xi măng Vicem Hoàng Thạch, xi măng Vicem Hải Phòng, xi măng Vicem Tam Điệp. Sau khi Vicem xác định xong giá trị doanh nghiệp và gửi toàn bộ hồ sơ pháp lý về thành lập doanh nghiệp, về tài sản, công nợ trình lên Bộ Xây dựng và Bộ Tài chính thẩm định, kiểm toán, để hoàn tất tiến tới thực hiện cổ phần hoá vào đầu năm 2016.

Tái cơ cấu đưa ra phương án giải quyết chấm dứt lỗ lũy kế

Theo Ông Lương Quang Khải – Chủ Tịch HĐTV Vicem cho biết: Theo chủ trương của Chính phủ, khi Vicem cổ phần hoá Cty mẹ kèm theo tái cơ cấu hai nhà máy xi măng làm ăn thua lỗ là xi măng Sông Thao (từ HUD, LiLaMa) đang làm thủ tục bàn giao và xi măng Hạ Long (từ TCty Sông Đà, Tập đoàn Dầu khí) bình quân mỗi năm nhà máy lỗ từ 500 – 600 tỷ, dù người đứng đầu của 2 nhà máy này rất cố gắng nhưng không thành công do không nằm trong hệ thống sản xuất kinh doanh tổng thể, mạng lưới phân phối và logistic, hỗ trợ kỹ thuật, công nghệ lạc hậu, thương hiệu yếu và quản trị sản xuất kém dẫn đến thua ngay trên sân nhà.

Do đó, Chính phủ yêu cầu Bộ Xây dựng, Vicem lập đề án cổ phần hóa theo phương án mới. Việc chậm cổ phần hoá đến bây giờ là do thủ tục chuyển vốn Nhà nước của các nhà đầu tư cũ của xi măng Hạ Long, xi măng Sông Thao về Vicem, đây chính là lý do Vicem vẫn chưa thể cổ phẩn hóa theo đúng kế hoạch. Sau khi chuyển xong xi măng Hạ Long, xi măng Sông Thao về Vicem thì sẽ xác định vốn doanh nghiệp, giá trị doanh nghiệp để tiến hành cổ phần hoá.

Ngay sau khi tiếp nhận Cty cổ phần xi măng Hạ Long vào tháng 4/2016. Ban lãnh đạo Vicem đã có phương án giải quyết chấm dứt lỗ lũy kế, giao cho Vicem Hoàng Thạch và Vicem Hà Tiên 1 cơ cấu lại sản xuất và tiêu thụ sản phẩm thông qua quá trình quản trị đồng bộ. Tính đến hết tháng 12/2016, sản lượng tiêu thụ của xi măng Hạ Long tăng cao, lần đầu tiên đã tạo ra sản xuất có lợi nhuận trên 70 tỷ đồngvà trả nợ được gần 700 tỷ đồng. Những quyết sách đúng đã thúc đẩy sản xuất phát triển, sản lượng tăng, chất lượng tốt, thị trường mở rộng, xi măng tiêu thụ nhiều, đời sống cán bộ công nhân viên được cải thiện, nâng cao. Tin tưởng vào hướng đi mới, CBCNV cùng chung sức phát triển sản xuất, xây dựng thương hiệu.

Theo lộ trình Vicem tái cơ cấu xong xi măng Hạ Long và xi măng Sông Thao dự kiến phải mất từ 3-6 năm, Chính phủ yêu cầu không dùng ngân sách, chỉ tái cơ cấu bằng cách hỗ trợ vốn, khoa học, công nghệ. Đây là minh chứng cho việc kinh doanh đúng ngành nghề, Vicem đã phát huy được lợi thế và nhiệm vụ nhà nước giao phó trong việc bình ổn thị trường xi măng cho đất nước, tạo thế Vicem là doanh nghiệp chủ đạo vững mạnh trong tương lai.

Cảnh báo lượng dư thừa xi măng lớn

Hiên nay, cả nước có gần 80 dây chuyền sản xuất xi măng do cải tiến kỹ thuật nên năng lực sản xuất thực tế cao hơn công suất thiết kế, tương đương là 95 triệu tấn (2017) và 116 triệu tấn (2020). Nếu không xuất khẩu được thì lượng dư thừa năm 2017 sẽ là 30 triệu tấn và năm 2020 là 35 triệu tấn.

Với vai trò điều tiết và bình ổn thị trường xi măng trên cả nước, Vicem hiện đang chiếm 36,11% thị phần tiêu thụ xi măng cả nước. Trong đó liên doanh chiếm 30% và xi măng khác chiếm 34,34%.

Tính đến cuối năm 2016, tổng công suất thiết kế của các dự án xi măng đã đi vào sản xuất là 88 triệu. Sản lượng xi măng tiêu thụ nội địa đạt gần 59 triệu tấn tăng 9,8% so với 2015. Trong đó, sản lượng tiêu thụ xi măng của Vicem có mức tăng trưởng cao nhất 11,2% đạt 21,3 triệu tấn, khối xi măng liên doanh tăng 7,6% đạt 17,3 triệu tấn và khối xi măng khác tăng 10,3% đạt 20,3 triệu tấn. Hiện Việt Nam xuất khẩu xi măng và clinker đạt khoảng 20 triệu tấn. Thị trường xuất khẩu chủ yếu là Băngladesh, Philippin, Indonesia, Đài Loan, Malaysia…

Thực tế cho thấy, trong xu thế hội nhập quốc tế, thị trường tiêu thụ sản phẩm luôn là cuộc cạnh tranh gay gắt. Khối Asean mở cửa thông thương, môi trường đầu tư, kinh doanh cũng sẽ được cải thiện. Giá xuất khẩu xi măng, clinker đã và đang xuống rất thấp, cùng với sự dư thừa công suất của xi măng Trung Quốc đã lên đến 600-700 triệu tấn (số dư thừa gấp 7-8 lần tổng công suất của Việt nam hiện tại). Trung Quốc, Ấn độ, Pakistan và một số nước thi nhau hạ giá xuất khẩu, chiếm lĩnh thị phần làm cho giá xuất khẩu của Việt Nam liên tục giảm. Ví dụ năm 2014 giá xuất khẩu clinker từ 38-40 USD/T (FOB) sau đó giảm dần xuống 33-35USD/T, 30-32 USD/T và thậm chí hiện nay còn 28 USD/T. Lượng xi măng, clinker của Việt nam xuất khẩu cũng tụt giảm từ hơn 20 triệu tấn (năm 2014) xuống 16,2 triệu tấn (năm 2015), và 2016 chỉ còn khoảng 15,5 triệu tấn.

Theo ông Nguyễn Quang Cung, Chủ tịch Hiệp hội Xi măng Việt Nam cho rằng:Trong thời gian tới, xuất khẩu xi măng sẽ tiếp tục gặp khó khăn khi chi phí xuất khẩu của các doanh nghiệp xi măng trong nước sẽ tăng thêm khoảng 4,5 USD/ tấn clinker (theo giá FOB bình quân 30 USD/ tấn) và tăng 7,5 USD/ tấn XM (theo giá FOB bình quân 50 USD/ tấn). Giá xuất khẩu XM tăng lên, khi đó XM của Việt Nam khó có thể cạnh tranh được với các nước láng giềng như Trung Quốc, Thái Lan.

Nếu áp dụng thuế xuất khẩu theo 2 Nghị định Quốc Hội và Chính Phủ vừa ban hành hai luật thuế và nghị định mới được thực thi. Cụ thể, từ 01/07/2016, Chính phủ đã ban hành 02 luật thuế 106 và 107/2016/QH13 và Nghị định số 100/2016/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật thuế tiêu thụ đặc biệt và Luật quản lý thuế (Luật số106/2016/QH13); ngày 1/9/2016 Chính Phủ ban hành Nghị định số 122/2016/NĐ-CP quy định biểu thuế xuất khẩu, biểu thuế nhập khẩu ưu đãi, danh mục hàng hóa và mức thuế tuyệt đối, thuế hỗn hợp, thuế nhập khẩu ngoài hạn ngạch thuế quan.

Tại nghị định số 100/2016/NĐ-CP quy định sản phẩm xuất khẩu là hàng hóa được chế biến từ tài nguyên khoáng sản cộng với chi phí năng lượng chiếm từ 51% giá thành sản xuất sản phẩm trở lên sẽ được xếp vào đối tượng không chịu thuế giá trị gia tăng, không được khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào. Nghị định số 122/2016/NĐ-CP quy định vật tư, nguyên liệu, bán thành phẩm có giá trị tài nguyên khoáng sản cộng với chi phí năng lượng chiếm từ 51% giá thành sản phẩm trở lên sẽ chịu thuế suất thuế xuất khẩu 5%.

Theo kế hoạch giai đoạn năm 2017 - 2020, công suất ngành xi măng sẽ tiếp tục tăng khi có thêm những những dự án xi măng lớn đi vào vận hành. Tương lai ngành xi măng không thể sáng sủa, các doanh nghiệp sản xuất sẽ khó khăn khi tiêu thụ xi măng trong nước không tăng đột biến, xuất khẩu xi măng và clinker sẽ tiếp tục gặp khó khăn, các nhà máy xi măng trong nước chưa thể hoạt động hết công suất.

Trước tình hình đó, các doanh nghiệp sản xuất xi măng và clinker đã chủ động triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng, giảm phụ thuộc vào nguồn tài nguyên, nghiên cứu lắp đặt các thiết bị thu hồi nhiệt khí thải để có thể tự cung cấp một phần năng lượng…Đồng thời, đề xuất, kiến nghị các cơ quan quản lý Nhà nước xem xét, điều chỉnh, hoãn áp dụng các Nghị định, chính sách thuế đối với mặt hàng xi măng và clinker xuất khẩu.

Vicem tập trung vào các giải pháp: quản lý sản xuất, ứng dụng khoa học công nghệ, tư duylogic, tái cơ cấu các đơn vị trong sản xuất kinh doanh để họ thấy vai trò của Vicem trên thị trường và việc tái cơ cấu các đơn vị trong tổng công ty. Trong năm 2016, sản xuất xi măng đạt 22.724 triệu tấn tăng 13,1% so với năm 2015, sản xuất clinker đạt 18.740 triệu tấn tăng 9,3% so với năm 2015, đáp ứng được với nhu cầu thị trường, doanh thu đạt 35.596 tỷ đồng tăng 6,1% so với năm 2015, lợi nhuận 2.525 tỷ đồng tăng 16,7% so với năm 2015. Nộp ngân sách 1.692 tỷ đồng.

Trong đó, tồn clinker 1,59 triệu tấn tương đương khoảng gần 28 ngày sản xuất.

Nhiệm vụ năm 2017 sản xuất Clinker sẽ đạt hơn 18.000 tấn, sản xuất xi măng hơn 22.000 tấn, tiêu thụ sản phẩm chính (xi măng + clinker) hơn 25.000 tấn, doanh thu dự kiến hơn 35.000 tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế hơn 2.000 tỷ đồng.

Diễm Hương