Có dấu hiệu chuyển từ tội về tham nhũng sang tội kinh tế

Chất vấn về tình trạng chuyển tội tham nhũng thành tội khác, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga nêu 4 hạn chế liên quan đến công tác điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án đối với các vụ án tham nhũng, kinh tế lớn được dư luận đặc biệt quan tâm. 

 Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga.

Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga.

Thứ nhất, về thời hạn thì kéo dài, vi phạm quy định về thời gian điều tra, truy tố, xét xử. Có vụ khởi tố từ năm 2014 đến nay chưa kết thúc. Có những trường hợp bỏ trốn ra nước ngoài ngay tại thời điểm chưa khởi tố, ví dụ như các vụ Dương Chí Dũng, Trịnh Xuân Thanh, Vũ Đình Duy.

Thứ hai, tỷ lệ trả hồ sơ để điều tra bổ sung rất cao, cao nhất trong tất cả các loại án, đặc biệt là các vụ án do cơ quan điều tra cấp trung ương và VKSND tối cao kiểm sát điều tra. Năm 2017, tỷ lệ này là hơn 71%. 

Thứ ba, có những vụ án kết quả xét xử sơ thẩm chưa nhận được sự đồng tình cao của dư luận. Nhất là việc xác định tội danh, đặc biệt là có dấu hiệu chuyển từ tội về tham nhũng sang tội kinh tế ngay từ giai đoạn điều tra, nhất là từ tội tham ô sang tội cố ý làm trái.  

Thứ tư, thi hành án thu hồi tài sản tham nhũng rất thấp. Thực trạng này ảnh hưởng rất lớn đến công tác phòng chống tham nhũng. 

Vì vậy, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp đề nghị Chánh án TAND tối cao, Viện trưởng VKSND tối cao, Bộ trưởng Công an, Tư pháp cho biết tình trạng trên xuất phát từ nguyên nhân nào? Trách nhiệm và giải pháp trong thời gian tới ra sao?

Nhiều nguyên nhân gây kéo dài

Trả lời về vấn đề này, Bộ trưởng Công an Tô Lâm cho hay đối với công tác đấu tranh với tội phạm tham nhũng thời gian qua còn một số hạn chế, chưa đạt mong muốn của Đảng, Nhà nước và người dân do nhiều nguyên nhân.

“Do tội phạm tham nhũng là chủ thể đặc biệt, có thủ đoạn, có quan hệ, có chuyên môn để che dấu hành vi. Các vụ án tham nhũng do nhiều đối tượng thực hiện, hành vi được che đậy, các đối tượng quan hệ chặt chẽ, thông tin khép kín trong phạm nhất định. Thời gian điều tra kéo dài, khó khăn”, Bộ trưởng Công an Tô Lâm nói.

Cùng với đó, Bộ trưởng cho biết việc điều tra các vụ án tham nhũng có yếu tố nước ngoài phải liên quan tới hoạt động tương trợ tư pháp nên kéo dài...

Cùng trả lời chất vấn, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao Lê Minh Trí đã giải trình them về việc vì sao một số vụ án tham nhũng kéo dài, trả lại hồ sơ nhiều lần, có vụ chuyển tội danh từ tham nhũng sang kinh tế liệu "có bỏ lọt tội phạm hay không”. 

Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao Lê Minh Trí.

Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao Lê Minh Trí.

Theo đó, ông Trí cho rằng công tác phòng, chống tham nhũng vừa qua đã có bước tiến rõ nét, nhiều vụ án được đưa ra xét xử nghiêm minh, đúng pháp luật. Tuy nhiên vẫn còn những vụ án kèo dài, và trong đó có phần trách nhiệm của cơ quan tố tụng, của ngành kiểm sát.

Nguyên nhân được Viện trưởng Kiểm sát nhân dân tối cao chỉ ra, đây là án truy xét (hành vi thực hiện phạm tội tới thời điểm phát hiện dài), đối tượng là những người có kiến thức, chức vụ, có thể tác động tới nhiều cấp khác nhau khi điều tra vụ án... Kết quả giám định tư pháp kéo dài, phải thực hiện nhiều lần, riêng vụ án Phạm Công Danh phải giám định tới 5 lần mới có cơ sở. 

"Chỉ riêng nắm chắc luật hình thức, luật tố tụng thì không thể đánh giá thiệt hại trong các vụ án này, do đó giám định tư pháp có ý nghĩa quyết định", ông nêu thực tế. 

Theo ông Trí, có những vụ án tham nhũng, kinh tế quy mô lên tới nhiều nghìn tỷ đồng nên phần đánh giá thiệt hại khó khăn, trong thời hạn cho phép điều tra không thể xét hết được. Vì thế Ban chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng đưa ra chủ trương, "điều tra rõ tới đâu, truy tố, xét xử tới đó, phần còn lại đưa vào vụ án khác". Xử lý theo phương thức này giúp đưa tội phạm ra ánh sáng theo từng hành vi, nhưng về tổng thể lại khó chứng minh đầy đủ tội phạm.

Ngoài ra, việc kéo dài án còn phụ thuộc thời gian cung cấp tài liệu của cơ quan chuyên môn, thời gian cung cấp nội dung của cơ quan giám định, yêu cầu thu hồi tài sản, giải quyết vấn đề dân sự trong vụ án... Quy mô lớn của các vụ án cũng là áp lực cho cơ quan chức năng. Cụ thể như vụ án Phạm Công Danh có 50 bị can; vụ án Hà Văn Thắm cũng có 51 bị can tại các tỉnh, thành khác nhau.

"Những quy định mới trong quản lý kinh tế, Bộ luật hình sự 2015 cũng đặt ra yêu cầu thực thi cao hơn cho các cơ quan chức năng. Chúng tôi nhận thức việc kéo dài, trả lại án để điều tra bổ sung nhiều lần cũng liên quan tới năng lực, trình độ của cơ quan tố tụng trong đó có ngành kiểm sát", Viện trưởng Lê Minh Trí nói.

Ngoài ra, theo Viện trưởng VKS, thực tế nhận thức và áp dụng pháp luật của các cán bộ trong cơ quan tố tụng có thể còn khác nhau, bên cạnh đó, trách nhiệm pháp lý và bồi thường Nhà nước cũng tác động đến góc nhìn và các cơ quan “sợ trách nhiệm” khi thực hiện nhiệm vụ của mình, tâm lý sợ oan sai đã dẫn tới cầu toàn trong yêu cầu điều tra, đánh giá chứng cứ dẫn tới trả hồ sơ.

"Nó luôn là vấn đề cơ quan tố tụng phải tranh luận tìm ra chân lý, nhưng không phải lúc nào cũng thống nhất một cách dễ dàng. Sự phối hợp chưa tốt của các cơ quan tố tụng và các bước tố tụng cũng là nguyên nhân", Viện trưởng Lê Minh Trí nói.

Viện trưởng VKS cũng cho biết, VKS đang nghiên cứu phương án biện pháp KSV ở cấp tối cao tham gia vụ án xét xử ở cấp địa phương, nắm chắc nội dung vụ án để đảm bảo tranh tụng ở phiên toà thuyết phục hơn, đảm bảo chất lượng của các phiên toà xét xử. Vì thực tế có vụ án hàng chục nghìn trang hồ sơ, nhưng KSV ở địa phương không thể nào tiếp cận nổi, đây cũng là khó khăn.

"Lớn nhất là kết quả giám định ngăn cản, kéo dài nhiều vụ án, chúng tôi kiến nghị, chủ trì phối hợp xây dựng thông tư liên tịch quy định hướng dẫn các trường hợp cần thiết giám định trong giải quyết án tham nhũng, kinh tế để tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trong việc này, đặc biệt để ngăn chặn việc lợi ích việc giám định để cản trở, kéo dài giải quyết vụ án, việc giám định không chính xác khiến phải giám định lại nhiều lần. Thông tư này phấn đấu ban hành trước 1/1/2018", Viện trưởng VKS cho biết.