(DĐDN) - Sau hai tháng áp dụng Thông tư 36 của Ngân hàng Nhà nước, thị trường chứng khoán đang được kỳ vọng điều chỉnh lại dòng chảy margin theo hướng tích cực hơn.

Dưới tác động của Thông tư 36/2014/TT-NHNN, dòng tiền margin đang bị siết lại. Gần đây, trên thực tế, một số công ty chứng khoán đã phát đi thông báo tới các nhà đầu tư, rằng họ sẽ ngừng giải ngân vốn vay ngân hàng cho các giao dịch margin.Thắt chặt dòng tiềnTrong khi các phương thức tạo thanh khoản, giao dịch sôi động cho thị trường chứng khoán bằng các nghiệp vụ phái sinh, bán khống vẫn chưa được cơ quan quản lý cấp phép thì margin (giao dịch ký quỹ) đang đóng vai trò quan trọng đó trên thị trường. Trong quá khứ, do tham gia cuộc đua margin quá mức nên nhiều công ty chứng khoán đã rơi vào tình trạng thua lỗ nặng nề. Thông tư 36 được xem như là cái đập ngăn bớt dòng tiền chảy vào thị trường chứng khoán khi quy định, tín dụng cho vay đầu tư cổ phiếu không được vượt quá 5% vốn điều lệ của tổ chức tín dụng (thay vì tỷ lệ 20% đang áp dụng cho chứng khoán nói chung, trong đó có cổ phiếu, trái phiếu). Ngoài ra, tổ chức tín dụng chỉ được cho vay đầu tư cổ phiếu khi đáp ứng được đầy đủ các tiêu chí an toàn hoạt động và có tỷ lệ nợ xấu dưới 3%.Ông Lê Xuân Nghĩa, nguyên Phó chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia cho biết, ngoại trừ các ngân hàng nhà nước không cho vay chứng khoán thì các ngân hàng thương mại cổ phần có vốn điều lệ khoảng 160.000 tỷ đồng. Với quy định mới của Thông tư 36, chỉ được cho vay 5% vốn điều lệ, thì nguồn tiền ngân hàng đổ vào chứng khoán chỉ còn 8.000 tỷ đồng. Việc bỗng dưng bị hụt hàng ngàn tỷ đồng so với trước đây có khả năng kéo theo sự sụt giảm thanh khoản của sàn chứng khoán. Theo ông Nguyễn Duy Hưng, Tổng giám đốc Công ty Chứng khoán Sài Gòn SSI, nhà đầu tư chỉ bỏ tiền vào chứng khoán khi nhìn thấy thanh khoản; nghĩa là khi mua cổ phiếu họ phải dễ dàng bán được. Dòng tiền margin đang đóng vai trò quan trọng cho cả thanh khoản lẫn yếu tố phát triển thị trường chứng khoán.Những chuyển độngCông ty chứng khoán Ngân hàng Quân đội (MBS) vừa thông báo hạn mức dịch vụ cho vay thanh toán tiền mua chứng khoán đã khớp lệnh kết hợp với Ngân hàng Quân đội (MB) đã bị chạm tỷ lệ tối đa theo Thông tư 36, hay Công ty Chứng khoán VNDirect cho biết, một số ngân hàng hợp tác với công ty sẽ ngừng cho vay vốn để đảm bảo tuân thủ quy định pháp luật.Tuy nhiên, các công ty chứng khoán đang tích cực cho giao dịch margin không dễ dàng từ bỏ hoạt động này vì nguồn vốn vay ngân hàng bị thắt chặt. Margin là công cụ để công ty chứng khoán giành thị phần và là nguồn thu khá tốt thay vì doanh thu của một công ty chứng khoán phải đến từ các hoạt động tư vấn, bảo lãnh phát hành, tự doanh theo mô hình chuẩn trên thế giới. Đã có sự dịch chuyển, thay thế dòng tiền ngân hàng bằng gia tăng khoản vốn tự có để đảm bảo hạn mức margin không thay đổi. Cụ thể, Công ty Chứng khoán Sài Gòn (SSI) đã huy động thành công 500 tỷ đồng trái phiếu không chuyển đổi, không tài sản đảm bảo và sẽ tiếp tục phát hành trái phiếu để đến cuối năm nay đạt kế hoạch 1.500 tỷ đồng. Công ty Chứng khoán Vietcombank (VCBS) cũng phát hành thành công 500 tỷ đồng trái phiếu và VNDirect thu được gần 500 tỷ đồng nhờ phát hành thêm cổ phiếu cho cổ đông. MBS cũng đã lên kế hoạch tăng nguồn vốn thông qua việc phát hành trên 1.000 tỷ đồng trái phiếu trong năm 2015. Những công ty chứng khoán có ngân hàng mẹ đứng sau thì cũng được rót thêm vốn điều lệ, để có thể gia tăng nguồn vốn tự có cho hoạt động margin. Với các công ty chứng khoán lớn, có thương hiệu, có quan hệ tốt thì việc huy động vốn theo cách này là không quá khó. Các doanh nghiệp này thậm chí dễ dàng thỏa thuận với các ngân hàng ưu tiên “room” cho vay chứng khoán. Ở chiều ngược lại, các công ty chứng khoán “chiếu dưới” thực sự khó thực hiện cách phát hành trái phiếu, cổ phiếu để gia tăng nguồn vốn tự có. Tuy nhiên, các công ty chứng khoán nhỏ vẫn có khả năng tồn tại trong cuộc chiến margin. Theo ông Trần Anh Dũng, Trưởng Phòng môi giới Công ty chứng khoán Beta (BSI), mặc dù nguồn tiền cho margin hạn chế nhưng các công ty chứng khoán nhỏ vẫn có nguồn vốn vay từ mối liên kết ngân hàng và nguồn vốn riêng. Nguồn vốn cho margin cũng không rơi vào tình trạng cạn kiệt do chiến lược phòng ngừa rủi ro tốt.Mặt khác, các công ty chứng khoán lớn luôn duy trì lãi suất margin cao, nằm trong khoảng 14%-15%/năm, do đó, công ty chứng khoán nhỏ hoàn toàn có thể thu hút khách hàng bằng mức lãi suất thấp hơn. Các đơn vị này cũng linh hoạt hơn trong các gói sản phẩm hỗ trợ margin, như đến ngày T+2, T+3, thậm chí T+6 mới tính lãi suất margin, thay vì tính lãi ngay thời điểm T; hoặc nâng mức ký quỹ từ 50/50 theo quy định lên 60/40, 70/30 hoặc linh động cho phép khách hàng margin các cổ phiếu ngoài danh mục quy định của cơ quan quản lý, tất nhiên có sự kiểm soát chặt chẽ, khi có biến động là giải chấp ngay. Và thanh lọc…Theo ông Phan Dũng Khánh, Giám đốc Tư vấn đầu tư, Công ty Chứng khoán Maybank KimEng, Thông tư 36 là cần thiết để lành mạnh hóa thị trường tiền tệ và chuyên nghiệp hóa thị trường vốn. Đồng thời cũng sẽ đảm bảo cho các ngân hàng thương mại hoạt động ổn định, giảm bớt những hậu quả về margin không đáng có khi các ngân hàng thương mại có thể vì muốn gia tăng dư nợ hay vì mục tiêu lợi nhuận mà cho vay quá mức, dẫn tới bất ổn hệ thống. Cùng một góc nhìn tương tự, Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI) đánh giá, từ trước tới nay, nhiều công ty chứng khoán, nhà đầu tư ủng hộ quá mức việc sử dụng margin mà không kiểm soát được đều bị thua lỗ nặng nề. Việc không kiểm soát được tình trạng sử dụng margin (trong mọi tình huống tương lai có thể xảy ra) không chỉ ảnh hưởng xấu đến tổ chức tín dụng, công ty chứng khoán và nhà đầu tư đi vay mà còn ảnh hưởng đến quyền lợi của khối nhà đầu tư không vay tín dụng trong đầu tư chứng khoán và ảnh hưởng đến chiều hướng đầu tư lâu dài. Khi nguồn tín dụng cấp cho đầu tư cổ phiếu giảm sẽ thúc đẩy phong trào đầu tư giá trị, giảm bớt tình trạng đầu tư vào những cổ phiếu đầu cơ và như vậy làm cho thị trường chứng khoán phát triển lành mạnh hơn.Bằng Thông tư 36, có thể thấy Ngân hàng Nhà nước đang muốn dòng tiền đi vào thị trường chứng khoán thực chất hơn, chứ không khuyến khích thị trường phụ thuộc vào tín dụng, sử dụng vốn vay quá nhiều để đầu tư nhằm tránh những biến động tiêu cực tác động đến thị trường chứng khoán.
Minh Phương