Cơ chế “đổi đất lấy hạ tầng” được coi như sáng kiến của Bà Rịa – Vũng Tàu từ nửa đầu những năm 1990. Tuy nhiên, hệ quả tham nhũng đã làm cho lãnh đạo tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu bị thi hành kỷ luật sau khi thanh tra việc thực hiện “đổi đất lấy hạ tầng”. Câu chuyện này vốn vẫn là chuyện cũ, gắn với điều chỉnh quy hoạch để đầu tư phát triển, gắn với giá trị đất đai trong quá trình vốn hóa đất công, nhưng thanh tra một lúc nhiều dự án như vậy lại là một câu chuyện mới trong quản lý.

Mảnh đất màu mỡ cho tham nhũng

Các hình thức vốn hóa đã được thực hiện ở nước ta gồm có: một là “đổi đất lấy hạ tầng” hay còn có tên chữ là “sử dụng quỹ đất để phát triển hạ tầng” và nay được ẩn dưới tên “dự án BT”; hai là “giao đất công để thực hiện các dự án đầu tư” và “bán tài sản công” khi Nhà nước không còn nhu cầu sử dụng; ba là “cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước”, trong đó tài sản của doanh nghiệp bao gồm cả đất công và tài sản công gắn liền.

Luật Đất đai 2013 tiếp tục giữ cơ chế đấu giá đất để lấy tiền phát triển hạ tầng nhưng lại chấp nhận cơ chế dự án BT (Xây dựng - Chuyển giao) mà không có quy định chi tiết nào về định giá hạ tầng cũng như định giá đất đai để trả cho nhà đầu tư hạ tầng.

Chính vì vậy, theo ông Cung, dự án BT chỉ là hình thức mới phủ lên nội dung cũ “đổi đất lấy hạ tầng”, chẳng qua là “bình mới rượu cũ”. Đến nay, hàng loạt dự án BT đã được nhiều nhà đầu tư đề xuất tại Hà Nội, TP HCM và nhiều địa phương khác, nhiều dự án đã được lãnh đạo địa phương chấp thuận và báo chí đã cảnh báo về kẽ hở lọt tham nhũng.

Thế nhưng khi đi vào thực thì hình thức này được các chuyên gia đánh giá rất thiếu minh bạch vì tất cả các dự án đề bị chỉ định thầu, không ai xác định được giá trị con đường xây dựng do ai quyết định, quyết toán, kiểm toán...

TS Nguyễn Đình Cung cho rằng, BT là mảnh đất màu mỡ cho tham nhũng.

TS Nguyễn Đình Cung cho rằng, cơ chế đổi đất lấy hạ tầng là mảnh đất màu mỡ cho tham nhũng.

Chính quá trình đầu tư của Việt Nam hiện nay quá kém minh bạch trong quản lý, đã tạo mảnh đất màu mỡ cho tham nhũng, lợi ích nhóm trong hoạt động xây dựng các dự án. Chính vì sự “màu mỡ” của các dự án liên quan đến đất đai quá lớn nên hiện nay nhiều chủ đầu tư sẵn sàng vay ngân hàng với lãi suất cao để đầu tư các dự án, mà quên đi trách nhiệm.

Đáng lo ngại, nhiều chủ đầu tư vay tiền để làm dự án, khi dự án đổ vỡ, Nhà nước lại phải đứng ra gánh chịu chứ không phải chủ đầu tư gánh. Trên thực tế đã có nhiều sai phạm tại các dự án cụ thể trong thời gian qua”, thành viên Tổ tư vấn của Thủ tướng khẳng định.

Góp ý thêm về vấn đề này, chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh cho biết, hiện nay Hà Nội có hơn 200 dự án BT nhưng toàn chỉ định thầu. Trong khi đó, phần lớn người dân lại không biết về BT. “Điều này, làm cho BT còn đáng lo ngại hơn cả BOT” , ông Doanh nói

Cần Luật riêng về BT, BOT

Để minh bạch hóa các khoản đầu tư công, chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh cho rằng, cần phải xây dựng một bộ Luật riêng về BT và BOT.

“Để minh bạch hóa các khoản đầu tư công thì việc xây dựng một đạo luật về BT và BOT là điều cần thiết”, ông Doanh nói.

chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh cho rằng, cần phải xây dựng một bộ Luật riêng về BT và BOT.

Chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh cho rằng, cần phải xây dựng một bộ Luật riêng về BT và BOT.

Đồng tình, Viện trưởng viện CIEM cho rằng thay vì “đổi đất lấy hạ tầng” như hiện nay thì chúng ta nên bán đất một cách công khai. “Chúng ta sử dụng nguồn lực phải trên nguyên tắc bán đất lấy tiền để đầu tư, chứ không nên dùng hình thức hàng đổi hàng, thiếu minh bạch như hiện nay. Tại sao chúng ta phải đổi đất trong khi chúng ta có thể bán đất một cách công khai minh bạch, sau đó lấy tiền đem đi đầu tư”, ông Cung đặt vấn đề.
Theo ông Cung, để giải quyết tình trạng này thì Việt Nam cần thị trường hóa, thương mại hóa vốn đầu tư từ đó sử dụng vốn một cách hiệu quả. “Không nhất thiết phải đầu tư vào dự án nào cố định, mà có vốn phải chọn những dự án có hiệu quả nhất để đầu tư”, ông Cung nói.

"Việt Nam lâu nay vẫn tập trung phát triển thị trường hàng hóa, dịch vụ mà quên đi phát triển môi trường kinh doanh, cụ thể là thị trường quyền sử dụng đất. Chỉ khi phát triển được thị trường quyền sử dụng đất minh bạch mới có định hướng xử lý hiệu quả. Các giao dịch này cũng sẽ trở nên minh bạch và triệt tiêu được lợi ích nhóm”, ông Cung khẳng định.

Bạn đang đọc bài viết "Đổi đất lấy hạ tầng" là mảnh đất màu mỡ cho tham nhũng tại chuyên mục Pháp luật của Báo Diễn đàn doanh nghiệp. Liên hệ cung cấp thông tin và gửi tin bài cộng tác: email toasoan@dddn.com.vn, hotline: (024) 3.5771239,