(DĐDN) - Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XIV đang diễn ra và vấn đề tiết kiệm chi tiêu công, chống lãng phí đang làm nóng nghị trường, làm sao để giảm bớt gánh nặng cho ngân sách trong khi nền kinh tế đang cần tới 10 triệu tỷ đồng để tái cơ cấu; chúng ta phải tập làm quen với việc nguồn vốn ODA không còn dễ “chơi” như những năm trước; đồng thời, Chính phủ đã thực sự đối mặt với thực tế nợ công chạm trần.

thamnhung Ảnh: Dân trí

Câu chuyện không mới

Câu chuyện tiêu xài của công vốn chẳng mới mẻ gì, hàng chục năm qua khẩu hiệu “tiết kiệm chống lãng phí” chưa bào giờ bị hạ xuống, nhưng tình trạng “bốc hơi” tài sản công ngày một nghiêm trọng.

Cần phải thẳng thắn thừa nhận nhìn nhận, bộ phận có tiềm năng sử dụng của công là những người hoạt động trong bộ máy nhà nước chứ không phải nhân dân. Và cũng có một thực tế rằng người giữ chức vụ càng cao thì khả năng sử dụng của công càng lớn.

Bài liên quan:

Vậy nên, công cuộc tiết kiệm, chống lãng phí phải xác định là “quân ta đánh quân mình”. Với bổn phận người dân, hàng chục triệu người đã đóng thuế cho nhà nước, việc còn lại là quản lý, sử dụng những đồng thuế ấy như thế nào cho hiệu quả là nhiệm vụ của cơ quan chức năng, cố nhiên người dân có quyền giám sát, truy vấn để biết “con đường” tiền của họ đi đâu, về đâu.

Điều này đã được minh chứng bằng những vụ án tham nhũng được phanh phui thời gian qua, những con số thất thoát cứ tăng theo cấp số nhân, đơn vị tính không phải hàng chục mà là hàng trăm, hàng nghìn, hàng triệu, hàng tỷ, kèm theo là những con số khiến dư luận bàng hoàng, trách nhiệm chắc chắn không thuộc những người dân đầu tắt mặt tối!

Phải chăng, vì những đồng tiền thuế chẳng thuộc quyền sở hữu của riêng ai nên tất cả đều tặc lưỡi của công ấy mà!? Phải chăng vì cha chung nên không ai khóc? Hay là người Việt luôn có khoái cảm với những thứ không phải do mồ hôi nước mắt của mình làm ra…!

Câu chuyện xe công, nhà chung thời gian qua làm tốn không ít giấy mực của báo chí, nhưng kết quả đổi lại là những con số định lượng mà bất cứ ai nhìn vào cũng thấy sự bất cập hiển hiện, đó là 7.000 chiếc xe công dư thừa đang trùm mền chờ đến hạn thanh lý, đó là cả chục ngàn tỷ để vận hành, bảo dưỡng bảo trì…

Và cho đến nay trách nhiệm thuộc về ai vẫn còn là câu hỏi khó! Rất may, Chính phủ đã nhận ra vấn đề nên bắt đầu thực hiện khoán xe công, rồi đây còn khoán cả cước phí điện thoại, nhà công vụ…

Rồi thì những công trình đồ sộ kém hiệu quả mọc lên vô tội vạ kèm theo những khoản tiền khổng lồ tan tành theo mây khói, có phải vì xây bằng tiền thuế của dân nên chẳng ai cảm thấy xót, không ai dám chắc rằng phê duyệt những dự án như vậy không có những động cơ đen tối thúc đẩy kiểu “bút sa hoa hồng nở”.

Trong báo cáo dự toán ngân sách năm 2016 cho thấy chỉ có 13/50 tỉnh thành đủ ngân sách có thể điều tiết về Trung ương và hiện tại nền kinh tế đang cần hơn 10 triệu tỷ đồng (480 tỷ USD) để tái cơ cấu, nợ công đã tới ngưỡng không thể nới trần… điều đó đòi hỏi chúng ta không nên phung phí thêm một đồng nào nữa.

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc mới đây công cán nước ngoài bằng máy bay thương mại, kiên quyết không mua xe mới cho riêng mình, và trước đây chính Thủ tướng cũng chỉ đạo khi ông đi tỉnh không nên có quá 3 xe tháp tùng để tránh phát sinh chi phí. Những động thái trên của người đứng đầu Chính phủ cho thấy lãng phí đang đe dọa nghiêm trọng như thế nào đến ngân khố quốc gia.

Bên cạnh những vụ việc nổi cộm nhức nhối khiến dư luận quan tâm, Trung ương rốt ráo vào cuộc thì vẫn còn hình thức lãng phí vặt, đó là ăn cắp giờ hành chính, là chuyện sử dụng điện, nước, công cụ làm việc tại công sở với thái độ xả láng đã bào mòn ngân sách một cách khủng khiếp, thật nguy hiểm nếu chỉ quan tâm những vụ việc lớn mà không thấy đề cập đến lãng phí vặt.

Tổng thanh tra Chính phủ Phan Văn Sáu thừa nhận “tham nhũng vẫn đang diễn biến phức tạp, xảy ra ở nhiều cấp, nhiều ngành, nhiều lĩnh vực và chưa bị đẩy lùi…”.

Chủ tịch nước Trần Đại Quang cũng đã khẳng định “không có vùng cấm trong chống tham nhũng”. Vậy nên, để chống được tham nhũng, lãng phí cần chỉ thẳng mặt, đặt thẳng tên; là ai? ở đâu? Chứ không phải chỉ bốn phương tám hướng chẳng biết đâu mà lần.

Thực tế đó cho thấy, chỉ một mình Trung ương không thể gồng ghánh nổi cuộc chiến này mà phải có sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị từ địa phương, cơ sở, tránh tình trạng “trên bảo dưới không nghe”, trên có chính sách dưới xuất hiện đối sách và hơn hết là phải quy trách nhiệm, dẹp bỏ tình trạng “cha chung không ai khóc”.

Chưa biết tìm đâu ra khoản tiền khổng lồ 480 tỷ USD để bơm vào nền kinh tế, trong khi nguồn ODA ngày càng siết lại, nên nhớ rằng GDP của Việt Nam hiện nay chưa bằng một ½ khoản tiền trên.

Nếu có thể tự lực cánh sinh chỉ có duy nhất một con đường là thắt lưng buộc bụng, siết chặt kỷ cương chi tiêu công, nghiêm trị tham nhũng, lãng phí. Công cuộc tái thiết phát triển nền kinh tế và nhiệm vụ chống lãng phí tham nhũng là hai nhiệm vụ không thể không tiến hành song song.

Cần “lồng” nhốt quyền lực

Gần đây, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã đề cập đến việc xây dựng “lồng” cơ chế để nhốt quyền lực – tác nhân số một của tham nhũng, lãng phí.

Với nguyên tắc dân chủ, quyền lực của nhà nước là được nhân dân giao cho, vậy nên cái “lồng” này chỉ có thể có được ở trong dân, hay nói cách khác chỉ có dân mới đủ sức mạnh để xây dựng và vận hành “lồng” cơ chế nhốt quyền lực. Giống như kiểu chỉ có Phật tổ Như Lai mới khuất phục được Tôn Ngộ Không.

Bản thân người được giao nắm giữ quyền lực không bao giờ muốn lấy đá “ghè” chân mình. Cho nên, nếu có “lồng” cơ chế để nhốt quyền lực thì cũng không bao giờ xuất phát từ những người nắm quyền lực, như thể Tôn Ngộ Không không bao giờ tự niệm thần chú để khiến mình đau đớn.

Nói vậy để thấy rằng, “lồng” cơ chế nhốt quyền lực chẳng khác mấy so với việc tăng cường dân chủ, tức là thực chất hóa khái niệm “dân làm chủ” và “dân là chủ”, tạo điều kiện cho nhân sỹ trí thức, nhân dân tham gia phản biện chính sách, giám sát chặt chẽ hoạt động của cơ quan công quyền. Thực chất hơn nữa là tăng cường phát huy vai trò của nhân dân trong xây dựng Đảng, chính quyền.

Việc phải có “lồng” nhốt quyền lực là hết sức cần thiết, nhất là trong giai đoạn hiện nay khi mà tham nhũng, lãng phí diễn biến tinh vi, phức tạp. Không việc gì là không thể nếu nhà nước biết dựa vào nhân dân.

Trương Khắc Trà

>> Phải chăng có tình trạng “tham nhũng chồng tham nhũng”?