“Tối hậu thư” của Ủy ban châu Âu (EC), hay thường được gọi là “thẻ vàng” đối với hải sản Việt Nam đã ảnh hưởng nặng nề đến uy tín và thương hiệu của ngành hải sản Việt Nam tại nhiều thị trường trọng yếu. Nhất là từ ngày 1/1/2018, một số nước bắt đầu áp dụng chương trình IUU chống các hoạt động đánh bắt hải sản bất hợp pháp, không có báo cáo và không được quản lý.

ngày 23/10/2017, EU chính thức tuyên bố rút “thẻ vàng” đối với thủy sản Việt.

Ngày 23/10/2017, EU chính thức tuyên bố rút “thẻ vàng” đối với thủy sản Việt.

Kế hoạch tầm quốc gia

Trước bối cảnh đó, Thủ tướng Chính phủ vừa phê duyệt Kế hoạch hành động Quốc gia nhằm ngăn chặn, giảm thiểu và loại bỏ khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) đến năm 2025. Với mục tiêu ngăn chặn, giảm thiểu và loại bỏ hoạt động khai thác IUU của tổ chức, cá nhân Việt Nam và nước ngoài trên các vùng biển Việt Nam.

Đồng thời, thúc đẩy phát triển nghề cá bền vững, có trách nhiệm, góp phần đảm bảo an ninh quốc gia, khu vực và hội nhập quốc tế, chấm dứt tình trạng tàu cá, ngư dân Việt Nam khai thác hải sản trái phép tại vùng biển các nước.

Trước đó, ngày 23/10/2017, EU chính thức tuyên bố rút “thẻ vàng” đối với thủy sản của Việt Nam, do chưa đáp ứng được các yêu cầu về vấn đề kiểm soát đánh bắt bất hợp pháp, không khai báo và không được quản lý.

Theo nhiều lãnh đạo và chuyên gia nhận định, đây là thách thức lớn cho ngành khai thác và chế biến xuất khẩu hải sản Việt Nam, ảnh hưởng đến uy tín và thương hiệu ngành hải sản Việt Nam, khiến xuất khẩu sang thị trường EU bị sụt giảm.

Thực ra, không chờ đến Kế hoạch hành động lần này, ngay từ khi bị cảnh báo “thẻ vàng” từ EU, Việt Nam đã thực hiện nhiều biện pháp để khắc phục tình trạng này, đặc biệt là tháng 11/2017, Quốc hội thông qua Luật thủy sản sửa đổi với việc đưa các quy định liên quan IUU vào Luật, đồng thời quy định khung hình phạt đến 1 tỉ đồng đối với cá nhân vi phạm, 2 tỉ đồng đối với tổ chức.

Các Bộ ngành, địa phương cũng đang nỗ lực với nhiều biện pháp cải thiện. Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cũng vừa công bố cuốn Sách Trắng về chống khai thác IUU. 

Hạn chót “tối hậu thư”

Hiện đã có 25 quốc gia, vùng lãnh thổ bị EU áp dụng biện pháp phạt thẻ. Trong đó, có 6 quốc gia bị áp dụng biện pháp thẻ đỏ. Tuy nhiên, đã có 10 nước được dỡ thẻ vàng và 3 nước đã được dỡ thẻ đỏ.

Như vậy, Việt Nam có cửa thoát “thẻ vàng” trước dấu mốc tháng 4/2018, Đại sứ EU tại Việt Nam Bruno Angelet nhận định, việc Việt Nam có thể quyết tâm chính trị là điều rất tốt nhưng còn phải đợi xem kết quả.

Cũng theo Đại sứ Bruno Angelet, Việt Nam không thể giải quyết tất cả các vấn đề về IUU trong 6 tháng: “Vấn đề IUU rất phức tạp. Chúng tôi cùng Việt Nam giải quyết vấn đề này trong 5 năm trước khi Việt Nam bị cảnh cáo thẻ vàng cho nên 6 tháng là hầu như không thể". 

Thực tế cũng cho thấy, hầu hết các quốc gia và vùng lãnh thổ được EU gỡ thẻ vàng thời gian khoảng từ 1 đến 2 năm, riêng Thái Lan, đã 3 năm vẫn chưa được gỡ thẻ vàng.

Tuy nhiên, cũng phải nhìn nhận, Kế hoạch hành động lần này ở tầm quốc gia đã thể hiện được quyết tâm của Chính phủ trong việc cải thiện “thẻ vàng” từ EC, tránh trường hợp xấu tiếp theo là “thẻ đỏ” đồng nghĩa với việc cấm cửa cho thuỷ sản khai thác Việt vào thị trường EU. Bởi theo như quy định, Việt Nam chỉ có 6 tháng để cải thiện “thẻ vàng”, tức hạn cuối sẽ là tháng 4/2018.

Tại Kế hoạch lần này, ba giải pháp trọng tâm được Chính phủ đưa ra gồm, thứ nhất, thành lập Tổ công tác phòng chống khai thác IUU với lãnh đạo Bộ NN&PTNT làm Tổ trưởng, cùng hệ thống 28 tỉnh, thành tham gia giám sát.

Thứ hai, xử lý nghiêm chủ tàu vận chuyển sản phẩm từ tàu khai thác IUU, đặc biệt giai đoạn từ tháng 5/2018-2020 sẽ là các giải pháp tổng thể chấm dứt hoàn toàn khai thác bất hợp pháp. Thứ ba, xây dựng 3 Trung tâm nghề cá lớn trong giai đoạn 2021-2025.

Như vậy, quyết tâm từ Chính phủ tới các Bộ, ngành, địa phương đã được thể hiện rõ, tuy nhiên, liệu đã đủ để chuyển “thẻ vàng” thành tấm “thẻ xanh” cho thuỷ sản Việt hay không còn chưa thể chắc nói được. Nhưng ở khía cạnh tích cực, đây cũng là sức ép, tạo cơ hội “lột xác” cho thuỷ sản Việt phát triển theo hướng bền vững, nâng cao chất lượng sản phẩm.