Năm 2017 tưởng như sẽ khép lại với thành công nổi bật của VPBank trong việc đưa cổ phiếu lên sàn chứng khoán và phát hành riêng lẻ hơn 164 triệu cổ phiếu để thu về hơn 6.000 tỷ đồng,. Thế nhưng những ngày cuối năm 2017, mọi con mắt của nhà đầu tư lại đổ dồn về HDBank.

Sóng trên sàn chứng khoán

Trong đợt chào bán cổ phiếu cuối tháng 12 vừa qua, HDBank thông báo đã có 76 nhà đầu tư nước ngoài đồng ý bỏ ra 6.800 tỷ đồng để mua về 21,5% cổ phần. Giống như trường hợp của VPBank, HDBank cũng cho biết lượng đặt mua của các nhà đầu tư nước ngoài cao gấp 3 lần lượng chào bán, cho thấy sức hấp dẫn của cổ phiếu này như thế nào. Đồng thời, HDBank cũng đã phát hành riêng lẻ 98 triệu cổ phiếu cho các cổ đông hiện hữu, thu về gần 3.200 tỷ đồng. Qua hai đợt chào bán cho nhà đầu tư nước ngoài và phát hành riêng lẻ này, có thể thấy HDBank đã áp dụng đúng phương pháp chào bán “top-up” cho các nhà đầu tư nước ngoài giống như Vietjet Air (hãng hàng không tư nhân có mối quan hệ thân thiết với HDBank) đã từng áp dụng thành công hồi đầu năm 2017. Có nghĩa là các nhà đầu tư lớn hiện hữu sẽ bán trước cổ phần nắm giữ của mình cho các nhà đầu tư nước ngoài và sau đó mua lại đúng tỷ lệ cổ phần đó ở cùng mức giá 32.000đồng/cổ phần qua đợt phát hành riêng lẻ để chịu quy định hạn chế giao dịch trong vòng một năm thay cho các nhà đầu tư ngoại.

Sau đợt phát hành, HDBank cũng cho biết sẽ sớm niêm yết cổ phiếu trên sàn chứng khoán ngay đầu năm 2018 này, trở thành ngân hàng thứ 6 niêm yết trên sàn chứng khoán kể từ đầu năm 2017. Trước đó, Bắc Á Bank, một ngân hàng có quy mô tầm trung gắn với tên tuổi của nữ doanh nhân Thái Hương, cũng đã đưa 500 triệu cổ phiếu lên sàn UpCoM với giá tham chiếu là 20.000đồng/cổ phiếu. Không ồn ào như VIB hay LienVietPostBank, HDBank quyết định lên sàn của Bắc Á Bank cũng đã gây bất ngờ cho rất nhiều người, vì gần như chỉ được công bố rộng rãi vào phút chót.

Tuy nhiên, danh sách các ngân hàng niêm yết cổ phiếu trên sàn chứng khoán sẽ không dừng ở đó trong năm 2018. Ít nhất sẽ có thêm TPBank đã xác nhận sẽ sớm đưa cổ phiếu lên sàn giao dịch TP.HCM đầu năm 2018. Ngoài ra, rất có thể còn có các ngân hàng khác như Techcombank, Nam Á Bank và Maritime Bank. Mặc dù chi tiết về các kế hoạch niêm yết trên sàn chứng khoán của những ngân hàng này vẫn chưa có, nhưng sức nóng giá cổ phiếu thì đã tăng nhiệt khá nhanh trong năm 2017. TPBank cách đây ít lâu thậm chí đã bán được 5% cổ phần cho quỹ đầu tư PYN Fund Management của Phần Lan, thu về 880 tỷ đồng. Cách đó một năm, TPBank cũng bán xấp xỉ 5% cổ phần cho IFC và chỉ thu về được có hơn 400 tỷ đồng. Qua đó mới thấy được giá cổ phiếu của TPBank đã tăng gấp đôi trong một năm qua.

Cổ phiếu của nhiều ngân hàng khác cũng tăng nhiệt nhanh không kém trên thị trường OTC, càng thôi thúc thêm các ngân hàng đẩy nhanh tiến trình niêm yết trên sàn chứng khoán. Đầu tháng 12 vừa qua, cổ phiếu của ngân hàng Techcombank thậm chí có lúc đã lên tới 60.000đồng/cổ phần, tăng gấp bốn lần so với đầu năm.

Phải từ rất lâu rồi, sức nóng từ các cổ phiếu ngân hàng và cả những kế hoạch niêm yết mới tạo ra những đợt sóng lớn trên thị trường chứng khoán và thu hút một lượng vốn lớn đổ vào các ngân hàng đến thế. Nhiều nhà đầu tư tin rằng, thời kỳ hoàng kim của “cổ phiếu vua” sẽ trở lại.

Tín dụng tiêu dùng và “của để dành” nợ xấu

Lý do duy nhất khiến nhiều nhà đầu tư đang đổ tiền vào mua cổ phiếu các ngân hàng là những khoản lợi nhuận kếch xù trong bản báo cáo tài chính của các ngân hàng năm 2017. Dù báo cáo tài chính cuối năm 2017 vẫn chưa được công bố, nhưng kết quả kinh doanh quý III/2017 cho thấy, các ngân hàng sẽ ghi nhận được những khoản lợi nhuận kỷ lục trong năm 2017.

Dẫn đầu nhóm các ngân hàng có lợi nhuận cao nhất trong 3 quý đầu năm lần lượt là Vietcombank với 7.934 lợi nhuận trước thuế, Vietinbank là 7.232 tỷ đồng và VPBank là hơn 5.600 tỷ đồng. Mức lợi nhuận ở các ngân hàng khác cũng rất ấn tượng. HDBank cho biết, 9 tháng đầu năm lợi nhuận trước thuế đạt được là hơn 1.900 tỷ đồng, vượt xa con số 1.300 tỷ đồng theo kế hoạch ban đầu. Còn TPBank thì đã vượt xa kế hoạch năm từ tháng 10. Theo Tổng giám đốc TPBank, qua 10 tháng, ngân hàng này đã đạt lợi nhuận trước thuế 950 tỷ đồng trong khi cổ đông phê duyệt kế hoạch cả năm là 780 tỷ đồng.

Theo báo cáo của Ủy ban Giám sát tài chính Quốc gia, lợi nhuận sau thuế của các tổ chức tín dụng trên cả nước đạt khoảng 47 nghìn tỷ đồng, tăng tới 39% so với cùng kỳ năm 2016. Đây là mức tăng khá mạnh so với nhiều năm phải vật lộn với khó khăn do kinh tế suy giảm và bóng ma nợ xấu.

Các nhà phân tích đều cho rằng, lợi nhuận lớn của ngân hàng trong năm 2017 có được là do nền kinh tế có nhiều khởi sắc. Nhưng phân tích sâu hơn, có thể thấy rõ lợi nhuận của các ngân hàng phần lớn là do chính sự dịch chuyển về chiến lược của các ngân hàng, trong đó lấy phân khúc bán lẻ làm trọng tâm thay vì tranh giành nhau các khách hàng doanh nghiệp lớn như trước kia. VPBank có thể là một trường hợp điển hình cho sự chuyển dịch này. Năm 2012, ngân hàng này thay đổi chiến lược và tập trung hoàn toàn vào phân khúc khách hàng cá nhân và doanh nghiệp nhỏ. Sau 5 năm, ngân hàng này đã từ một ngân hàng hạng trung vươn lên thành một trong 3 ngân hàng có lợi nhuận lớn nhất toàn hệ thống, sau Vietcombank và Vietinbank. Có tới 50% trong tổng số 5.600 tỷ đồng lợi nhuận tính đến hết quý III/2017 của ngân hàng này đến từ công ty tài chính FE Credit, công ty con thuộc sở hữu 100% của VPBank.

HDBank, ngân hàng có sự tăng tốc khá ấn tượng trong năm nay và được ví như là một “VPBank”, cũng dựa nhiều vào sự tăng trưởng ở phân khúc bán lẻ. Cũng giống như VPBank, đại diện của HDBank cho biết, công ty tài chính HD Saison cũng đang là “con gà đẻ trứng vàng” cho ngân hàng. Ngay cả các ngân hàng lớn như Vietcombank, Vietinbank, BIDV hay Agribank cũng triển khai đề án tái cơ cấu, trong đó trọng tâm chính là lĩnh vực bán lẻ. Sự chuyển dịch này cũng nhằm loại bỏ bớt rủi ro “bỏ nhiều trứng vào một giỏ” khi tập trung cho vay các khách hàng lớn. Với các khách hàng cá nhân, khoản vay tuy nhỏ nhưng số lượng khách hàng nhiều cộng với biên lợi nhuận lớn làm cho tỷ lệ sinh lời cũng cao hơn và rủi ro được phân tán nhỏ hơn.
 
Đại diện một ngân hàng thương mại cổ phần cho biết, bán lẻ đang là một phân khúc cạnh tranh khốc liệt nhất và cũng là phân khúc mang lại hiệu quả cho nhiều ngân hàng. Rõ ràng, các ngân hàng đều nhìn thấy rõ tiềm năng ở phân khúc này và tiềm năng đó được thể hiện rõ qua báo cáo của Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia. Trong báo cáo được công bố hồi tháng 10/2017, Ủy ban này cho biết tổng dư nợ cho vay tiêu dùng 9 tháng đầu năm 2017 ước tăng khoảng 59% so với cuối năm 2016. Trong đó, cho vay phục vụ nhu cầu mua nhà để ở; thuê, thuê mua nhà ở; xây dựng, sửa chữa nhà ở; nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất để xây nhà ở chiếm tỷ trọng 52,9% (cuối năm 2016 là 49,5%), cho vay mua trang thiết bị gia đình chiếm 15,3%; cho vay mua phương tiện đi lại chiếm 8,3%.
 
Một trong những động lực thúc đẩy lợi nhuận khác của các ngân hàng chính là các khoản nợ xấu. Nếu như mấy năm trước nợ xấu là gánh nặng của nhiều ngân hàng, thì giờ đây những gánh nặng đó đang trở thành những “của để dành” được thu hoạch và đóng góp đáng kể vào lợi nhuận.
 
Báo cáo của Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia cho biết, 9 tháng đầu năm 2017 hệ thống tổ chức tín dụng ước tính xử lý khoảng 45 nghìn tỷ đồng nợ xấu. Trong đó, nợ xấu thu hồi từ khách hàng chiếm khoảng 33,6%, tương đương hơn 13.000 tỷ đồng. Khoản nợ xấu thu hồi từ khách hàng đó cũng tương đương 1/3 tổng lợi nhuận của các ngân hàng.
 
Ở khía cạnh này, Vietcombank là ngân hàng đang chứng tỏ khả năng thu hồi “của để dành” hiệu quả nhất. Từ năm 2015, mỗi năm ngân hàng này đều đặn thu hồi được 1.500 - 2.000 tỷ đồng nợ xấu. Trong 9 tháng đầu năm 2017, ngân hàng đã thu được 1.554 tỷ đồng. TPBank trong 9 tháng đầu năm cũng thu hồi được 135,3 tỷ đồng nợ xấu, trong khi đó VPBank thu hồi được hơn 700 tỷ đồng nợ xấu trong cùng giai đoạn. Khả năng thu hồi nợ xấu sẽ còn tốt hơn nữa trong năm 2018 nhờ Nghị quyết 42 của Quốc hội về xử lý nợ xấu.

Theo báo cáo của Ủy ban Giám sát tài chính Quốc gia, lợi nhuận sau thuế của các tổ chức tín dụng trên cả nước đạt khoảng 47.000 tỷ đồng

Chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành, nguyên Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương cho rằng, cùng với các kế hoạch tái cơ cấu, thay đổi chiến lược kinh doanh, việc đẩy nhanh xử lý nợ xấu đang làm cho lợi nhuận các ngân hàng tốt hơn và hệ thống lành mạnh hơn. Đó chính là lý do khiến cho các nhà đầu tư, đặc biệt là các nhà đầu tư nước ngoài, hướng sự quan tâm nhiều hơn tới các ngân hàng.

Đúng như ông Thành nhận định, cuộc khảo sát các chuyên gia và doanh nghiệp niêm yết mới được công bố của Vietnam Report cũng cho thấy, hơn 45% đối tượng được hỏi kỳ vọng nhóm cổ phiếu tài chính - ngân hàng có tiềm năng “đáng để đầu tư” nhất trong năm 2018, vì có nhiều cổ phiếu tăng trưởng và có khả năng sinh lời tốt nhất thị trường chứng khoán trong năm 2017.