(DĐDN) - Hiệp hội Hồ tiêu VN (VPA) vừa có văn bản kiến nghị lên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp Phát triển Nông thôn về việc hồ tiêu VN đang bị tạm dừng nhập khẩu vào thị trường Ấn Độ, gây thiệt hại lớn cho DN và có tác động kép, kéo giảm giá sản phẩm trên mọi thị trường, giảm thu nhập của người nông dân.

Thời gian qua ngành Hồ tiêu VN đã có được sự tăng trưởng nhanh, diện tích ước đã là 130.000 ha, sản lượng xuất khẩu năm 2016 trên 179.000 tấn, đạt kinh ngạch trên 1,4 tỷ USD.

Đây mới chỉ là 1 trong số 6 mặt hàng mà Văn phòng Bảo vệ thực vật Ấn Độ thuộc Bộ Nông nghiệp và Phúc lợi Nông dân Ấn Độ yêu cầu Cục Bảo vệ thực vật (CBVTV) VN dừng cấp chứng nhận kiểm dịch thực vật vào Ấn Độ.

Doanh nghiệp “sốc” phòng vệ

Theo văn bản của VPA, thời gian qua ngành Hồ tiêu VN đã có được sự tăng trưởng nhanh, diện tích ước đã là 130.000 ha, sản lượng xuất khẩu năm 2016 trên 179.000 tấn, đạt kinh ngạch trên 1,4 tỷ USD. Dự kiến sản lượng xuất khẩu 2017 sẽ tăng khoảng 15%. Đầu năm nay các DN hồ tiêu đã ký được nhiều hợp đồng xuất khẩu có giá tốt, trong đó có nhiều hợp đồng từ Ấn Độ.

Ngày 7/3/2017, VPA nhận được phản ánh của các DN về việc tạm dừng cấp Chứng nhận Kiểm dịch Thực vật của Cục Bảo vệ Thực vật VN vì lý do có Văn bản của Văn phòng Bảo vệ thực vật Ấn Độ thuộc Bộ Nông nghiệp và Phúc lợi Nông dân Ấn Độ vào ngày 6/3/2017 thông báo về việc yêu cầu Cục BVTV VN dừng cấp Chứng nhận Kiểm Thực vật từ ngày 7/3/2017 với 6 mặt hàng là hạt cà phê, tiêu đen, thanh long, tre, quế và sắn. “Từ ngày 7/3/2017 đến nay, DN không dám xuất đi Ấn Độ mặc dù Cục BVTV VN vẫn đồng ý cấp Chứng nhận Kiểm dịch thực vật, dẫn đến khả năng thiệt hại lớn do hàng đã đóng container không giao được, hàng đã mua nhập kho chưa xuất được, các hợp đồng ngoại thương đã ký có khả hàng bị huỷ, số lượng ước hàng ngàn tấn”, VPA thông tin.

Không riêng gì DN tiêu thiệt hại mỗi ngày khi hàng hóa không xuất được, chi phí kho, bảo quản, đóng container, lãi vay trả trước cho người bán... đội lên mỗi ngày, nhiều nhà xuất khẩu nông sản các mặt hàng khác nói chung cũng đang “lo ngay ngáy” tình trạng nhà nhập khẩu ở thị trường khác vin vào lệnh dừng nhập của Ấn Độ để đàm phán điều chỉnh giá mua, hạn chế nhập khẩu ký mới... Người nông dân tất yếu cũng là đối tượng thiệt hại nặng khi bao tiêu đầu ra không đảm bảo, giá bán sụt giảm.

Tại Bình Thuận, thanh long, một trong những mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực và cũng là nguồn thu chính của đại đa số hộ nông dân, cũng đang đứng trước “cú sốc” từ lệnh dừng nhập khẩu của Ấn. Trong nhiều năn, thanh long VN có thị trường nhập khẩu lớn nhất là Trung Quốc. Sự ưa thích của người tiêu dùng Ấn Độ những năm lại đây đã nâng giá xuất khẩu thanh long và nhen nhóm niềm tin cho nông dân, các nhà kinh doanh xuất khẩu thanh long một lối “thoát Trung”, giảm bớt dần sự phụ thuộc vào một thị trường. Tuy nhiên, với lệnh dừng này, DN và người nông dân vùng trồng sẽ chịu ảnh hưởng mạnh.

Ông Lê Khắc Huy, Phó Giám đốc Trung tâm hỗ trợ DNNVV tỉnh Bình Thuận nhận xét, bất kỳ một chính sách, rào cản mới đều gây tác động đến các thành phần trong chuỗi cung ứng thanh long xuất khẩu, và chính sách mới này sẽ tác động cả tâm lý đến doanh thu thực tế của cả vùng.

Có hay không “trả đũa thương mại”?

Việc Ấn Độ yêu cầu Cơ quan Kiểm dịch Thực vật không cấp giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật cho 6 mặt hàng nông sản Việt để xuất khẩu sang Ấn Độ, theo văn bản DĐDN có được, song song còn có thông tin từ Business Line cho biết trong một bức thư của Bộ Nông nghiệp Ấn Độ gửi cho Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn VN, chính phủ Ấn Độ đã nói rằng: “theo quan điểm lặp lại sự ngăn chặn bằng việc kiểm dịch thực vật, Cơ quan kiểm dịch thực vật Ấn Độ buộc phải đình chỉ nhập khẩu” một số hàng hóa từ VN - đều diễn tiến theo cách thức hết sức bất ngờ, DN Việt không có thời gian lường trước, phòng bị. Quyết định này được đưa ra sau khi VN thông báo sẽ đình chỉ nhập khẩu đậu phộng, hạt muồng trâu, hạt cacao, đậu trắng và me từ Ấn Độ sau 60 ngày kể từ ngày 1/3. Có nghĩa là chỉ 1 tuần sau khi VN có lệnh dừng nhập khẩu một số mặt hàng nông sản từ Ấn Độ.

Liệu đây có phải là một động thái “trả đũa thương mại” của đối tác khi lợi ích của họ bị tổn thương?

Thực tế, trong 6 mặt hàng Ấn Độ tạm dừng nhập khẩu, hồ tiêu được dự báo sẽ là ngành hàng chịu thiệt hại lớn nhất. Đây là ngành xuất khẩu tỷ đô, đã đóng góp 1,42 tỷ USD trong tổng kim ngạch xuất khẩu của VN năm 2016. Theo báo cáo của Hải Quan VN năm 2016, riêng Ấn Độ đã nhập khẩu 11.113 tấn tiêu các loại với trị giá 84,24 triệu USD, tăng 35,9% về lượng và tăng 11,3% về giá trị so với năm 2015, đứng thứ 3 sau Châu Âu và các Tiểu Vương quốc Ả Rập.

Theo một nguồn tin riêng, được biết với thị thường Ấn Độ, các DN Việt Nam từ xưa đến nay chưa nhận được bất kì văn bản khuyến nghị nào về vấn đề tiêu VN khi nhập khẩu vào có kết quả kiểm định nhiễm vi sinh. Có DN cho rằng, chính vì vậy nên quyết định tạm dừng nhập khẩu bất ngờ từ phía Ấn Độ có khác với thông lệ quốc tế khi, nếu sản phẩm nhập khẩu vào có vấn đề, cơ quan quản lý phía nhập khẩu thường sẽ phong tỏa hàng hóa, phun khử trùng, trả về nơi xuất đi và gửi đi các văn bản khuyến cáo, cảnh báo trước lúc ra 1 quyết định thực hiện quyền phòng vệ thương mại.

Trong ứng xử thương mại với đối tác song phương, các cơ quan quản lý hai bên làm gì để tránh tình trạng đối tác phản ứng hoặc “trả đũa tức thời”? Về phía VN, liệu cơ quan quản lý có thực thi theo trình tự và đúng thông lệ quốc tế trước khi ban hành lệnh cấm nhập 5 mặt hàng nông sản của Ấn Độ? Và chúng ta có cơ hội nào để gỡ vướng các rào cản kỹ thuật trong giao thương theo quy định hội nhập cho ngành nông sản nói riêng và xuất khẩu nói chung, bằng các phương thức đối thoại dung hòa? Đây là những câu hỏi mà các DN ngành hàng nông sản đang bị ban hàng lệnh tạm dừng nhập khẩu vào Ấn Độ lẫn người nông dân ở các vùng trồng đang gánh chịu thiệt hại, mong mỏi được có câu trả lời sớm từ phía các nhà hữu trách.

Bà Nguyễn Mai Oanh - Phó Chủ tịch VPA:

Rất nhiều DN xuất khẩu tiêu đen của VN đang “chết dở” khi hợp đồng đã ký mà giá tiêu trên thị trường quốc tế lại đang xuống dốc, sản lượng tiêu trong nước lại đang tăng lên. Bởi các hợp đồng của DN thông thường là kì hạn giao sau, tức thường đã được kí ở thời điểm 2016, mức giá chốt sẽ cao hơn giá điều chỉnh hiện tại. Với yêu cầu của phía Ấn Độ, nhiều DN nhập khẩu có thể sẽ lấy đó làm nguyên nhân để hủy hợp đồng. VPA khẩn thiết kiến nghị lên Bộ trưởng, song song cũng đang liên lạc với Ban Gia vị Ấn Độ ( ISB) để thông qua ISB kiến nghị cơ quan quản lí phía Ấn Độ xem xét lại.

 

 

Ông Nguyễn Viết Vinh - Tổng Thư ký Hiệp hội Cà phê và Cacao VN (Vicofa):

Hiện một số DN xuất khẩu hạt cà phê vào thị trường này đang phải tạm dừng các hoạt động xúc tiến đơn hàng mới, giao hàng cũ kể từ ngày 7/3, nhưng họ cũng khá sốt ruột vì chưa biết bao giờ mới có thể tiếp tục trở lại. Chúng tôi đang chờ đợi kết quả làm việc của Bộ Công Thương kết hợp với Bộ Nông nghiệp phát triển Nông thôn để tìm tiếng nói “dung hòa lợi ích thương mại” với cơ quan quản lí phía Ấn Độ. Nếu không giải quyết được và kéo dài tình trạng này, nông sản xuất khẩu VN tiến tới sẽ rất “căng”.

 Lê Mỹ