Bản thiết kế sân bay Long Thành. Ảnh H.V.

Bản thiết kế sân bay Long Thành. Ảnh H.V.

Băn khoăn dự án đội vốn

Đại biểu Phùng Đức Tiến (Hà Nam) cho biết, tài chính dự án thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ tái định cư Cảng hàng không quốc tế Long Thành liên tục tăng so với mỗi lần báo cáo. Ban đầu UBND tỉnh Đồng Nai báo cáo giải phóng mặt bằng có hơn 13 nghìn tỷ đồng, sau đó lại báo cáo hơn 18 nghìn tỷ đồng và đến giờ Chính phủ báo cáo là hơn 23 nghìn tỷ đồng, mà đây chỉ là con số ước tính.

Tại thời điểm tháng 7/2017, đây là dự án lớn, cần nhiều thời gian để triển khai, tuy nhiên đến lúc thực tế triển khai có tiếp tục tăng lên nữa hay không là câu hỏi chưa có đáp án. Ngoài ra, Chính phủ dự kiến, dự phòng 10% cho dự án có đủ để giải quyết những vấn đề phát sinh hay không. "Báo cáo thẩm tra của Ủy ban kinh tế đã nêu nhiều hạng mục dự toán có giá trị lớn trong Báo cáo của Chính phủ là ước tính. Còn thiếu cơ sở tính toán, báo cáo chưa xử lý việc chi phí đền bù sẽ thay đổi theo thời gian từng năm, chưa làm rõ khả năng đáp ứng từ nguồn dự phòng phí của dự án. Phương án xử lý những mâu thuẫn phát sinh về chênh lệch giá khi thu hồi đất ở những thời điểm khác nhau, đề nghị Chính phủ cần kiểm điểm, rà soát cụ thể hơn". - ông Tiến đề nghị.

Theo đại biểu Tiến, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 26/2016/QH14 ngày 10/11/2016, về kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2016 - 2020, đã bố trí 5 nghìn tỷ đồng để giải phóng mặt bằng do dự án Long Thành, nay Chính phủ trình Quốc hội bố trí 23 nghìn tỷ đồng, như vậy hơn 18 nghìn tỷ đồng sẽ phải lấy từ nguồn dự phòng chung của kế hoạch đầu tư công trung hạn. Tuy nhiên, theo quy định tại khoản 3 Điều 6 Nghị quyết 26 của Quốc hội thì nguồn này chỉ được sử dụng trong trường hợp nguồn thu ngân sách Nhà nước đảm bảo kế hoạch.

"Trong thời gian này, ngân sách Nhà nước đang hết sức khó khăn, có thể thu không đạt kế hoạch như vậy sẽ khó sử dụng nguồn dự phòng này. Bên cạnh đó, nhiều dự án cũng dự kiến sử dụng nguồn dự phòng thì có đáp ứng được nhu cầu không?" - đại biểu Tiến đặt câu hỏi. 

Đất nghĩa trang cao hơn đất biệt thự

Đại biểu Hoàng Văn Cường (TP Hà Nội) cho biết, cần phải tính toán kỹ giữa cái được và cái mất khi quy hoạch hai khu tái định cư. Theo báo cáo của dự án, ngay trong giai đoạn 2018- 2019 thì dự án xây xong một khu tái định cư Lộc An - Bình Sơn với diện tích 282 ha và có 4823 lô đất, trong đó có 98% dành để tái định cư cho 4727 hộ. Sau đó sang giai đoạn 2019- 2020 thì xây dựng tiếp khu tái định cư Bình Sơn với diện tích 282,79 ha và phân thành 1539 lô đất, trong đó 30% lô đất này dành để tái định cư cho 469 hộ. Theo phương án này thì ngoài diện tích để tái định cư sẽ còn dư ra khoảng 1166 nền đất để xây dựng nhà ở theo mô hình phát triển khu đô thị mới phục vụ nhu cầu người dân. Như vậy, phần tiền thu được từ phần diện tích dôi ra này chính là lợi ích của việc xây dựng hai phương án tái định cư.

Đại biểu Cường đề cập đến một số bất cập.

Thứ nhất đối với các vùng đang quy hoạch và đầu tư phát triển mới giá quyền sử dụng đất trên thị trường sẽ thay đổi hàng ngày, trong khi 4727 hộ trong khu tái định cư Lộc An- Bình Sơn đã được nhận đền bù di dời xong trong giai đoạn 2018- 2019 thì 469 hộ khu Bình Sơn đến 2020 mới thực hiện di dời tái định cư và khi đó giá đất trên thị trường đã thay đổi rất nhiều. "Vậy thì khi đó chúng ta sẽ thực hiện đền bù, bồi thường cho những hộ này theo giá trên thị trường hay giá của những người đã nhận ở giai đoạn trước? Đây sẽ là những nguyên nhân gây ra những khiếu kiện khi đền bù tái định cư và cũng là những khó khăn trong giải phóng mặt bằng hiện nay". - Đại biểu Cường nhìn nhận.

Thứ hai, tại kỳ họp thứ 3 đại biểu Cường đã đưa ra kinh nghiệm trên thế giới cho thấy khi hình thành một sân bay quốc tế với lưu lượng từ 25 triệụ cho đến 50 triệu hành khách thì thường kéo theo sự phát triển của các trung tâm thương mại, trung tâm logistics, các trung tâm về cư trú cho những cán bộ khu vực này và như vậy nó thường phát triển thành thành phố sân bay. Sân bay quốc tế Long Thành thì quy hoạch với lưu lượng lên tới 100 triệu hành khách, cách thành phố Hồ Chí Minh 40 km, cách Biên Hòa 30 km, cách Vũng Tàu 70  km, nằm ở trung tâm vùng kinh tế trọng điểm Đông Nam Bộ. "Nước ta đang trong quá trình đô thị hóa nhanh, bởi vì tỷ lệ đô thị hóa của chúng ta hiện nay chưa đạt 40%. Do vậy, chắc chắn khu vực sân bay cận Long Thành sẽ hình thành và phát triển khu vực đô thị mới theo hướng dịch vụ và các trung tâm phát triển thành một thành phố sân bay hàng ngàn hecta ở khu vực các xã Lộc An, Bình Sơn, Bình An". - ông Cường cho biết.

Cũng theo vị đại biểu này,  cần phải tính toán lại việc quy hoạch khu nghĩa trang tại xã  Bình An. Theo báo cáo UBND tỉnh Đồng Nai đã quy hoạch một khu nghĩa trang 50,95 ha tại xã Bình An, trong đó 20 ha là khu nghĩa trang nhân dân phục vụ cho dự án tái định cư này như trong dự án đã trình bày, còn lại 30,95 giao cho Công  ty TNHH Hoa Viên - Bình An để kinh doanh. Trong phạm vi cách thành phố lớn từ 40 - 70 km hiện nay thì giá bán mỗi 1m2 đất đặt phần mộ cho người chết còn cao hơn đất xây biệt thự cho người sống. Với vị trí đắc địa như Long Thành, đặc biệt là xã Bình An nằm trong trung tâm phát triển đô thị trong tương lai thì giá đất nghĩa trang có thể cao hơn nhiều so với đất biệt thự hạng sang ở các đô thị lớn .

Do vậy, đại biểu Cường đề nghị cần cân nhắc bài học kinh nghiệm từ nghĩa trang Văn Điển của Hà Nội, quy mô chưa đến 20 ha đây đang là vật cản rất lớn trong việc thu hút đầu tư phát triển, đô thị hóa xuống phía Nam của thủ đô Hà Nội. Nếu quy hoạch nghĩa trang tại Bình An với diện tích lớn gần gấp 3 lần so với nghĩa trang Văn Điển hiện nay tôi nghĩ lợi ích trước mắt cũng lớn, nhưng hậu quả tương lai lâu dài sẽ cản trở sự phát triển cả một vùng trung tâm Đông Nam Bộ. Ông Cường e ngại rằng với quy hoạch và tầm nhìn dự án như thế thì Long Thành rất khó trở thành một thành phố sân bay, rất có thể lại trở thành một thành phố nghĩa trang.