Sông Bàn Thạch thuộc địa phận của Tam Kỳ và nơi giáp với huyện Thành, tỉnh Quảng Nam. Từ sau Tết đến nay, con sông này lúc nào cũng trong tình trạng "kêu cứu" vì bị nạn "cát tặc" ngày đêm hoành hành làm cho bờ sông sạt lở ngày càng lấn vào bờ và các bờ ruộng nằm cạnh mép sông đều bị cuốn phăng ra ngoài.
Hai "sa tặc" đang "đục khoét" sông Bàn Thạch đoạn qua xã Tam phú

Sa tặc "lộng hành"

Sông Bàn Thạch - Tam Kỳ chảy qua nhiều địa phương của 3 xã, như xã Tam Phú, Sơn Trà thuộc phường Hoà Hương, TP Tam Kỳ và giáp với xã Tam Xuân 1, huyện Núi Thành, Quảng Nam. Ngày xưa con sông rất nhiều con hến, tôm, cua cá… sinh sống, dòng nước vốn xanh trong dịu mát thế mà thời gian gần đây đã bị “dậy sóng” , nguồn nước bị “vẩy đục”, ô nhiễm.
Hàng chục chiếc "sa tặc" đang đưa cát, sỏi lên bờ tại chân cầu Tam Kỳ nơi giáp ranh giữa TP Tam Kỳ và huyện Núi Thành
Những người dân sinh sống tại đây cho biết, các bờ ruộng ở khu vực xã Tam Xuân 1 và Tam Xuân 2, huyện Núi Thành hiện nay không còn như trước nữa. “Ngày trước làm ruộng “trúng” lắm, nhưng gần ba năm trở lại đây, gia đình tôi bỏ ruộng, ăn rồi ra căn lều giữ nạn cát tặc. Bọn chúng rất hung dữ, có lúc còn hành hung lại chúng tôi, nhiều lần chúng tôi đã gửi đơn lên xã, nhưng những lúc cán bộ đi tuần tra thì nạn cát tặc “biệt âm vô tính”, còn lúc các cán bộ về thì thấy hàng chục chiếc ghe, thuyền lớn nhỏ đổ về, cứ thế mà tiếp diễn, giữ mãi không được, nên tôi đành buông tay. Tôi có gần ba sào ruộng ở đây, nhưng nay tính hết chỉ còn chưa tới một sào. Hai sào kia đã bị cuốn ra sông rồi” - ông N. Đ. H. (63 tuổi, trú Tam Xuân 1, huyện Núi Thành bức xúc nói).
Sự ăn mòn của "cát tặc" làm cho đồi cát phía Nam của Tam Xuân 1, huyện Núi Thành không còn như trước nữa, bờ bị xâm thực nặng nề chỉ còn trơ lại một chỏm đất, hai bên bờ sông đang bị lở lói, cây cối ngã đổ gây thiệt hại không nhỏ đến tài sản của nhân dân. Nhiều hộ dân sống gần đó đã lên tiếng, nhiều lúc còn tịch thu luôn ghe và ống dây của những chủ phương tiện hút cát trái phép nhưng hôm nay chúng mất cái cũ thì ngày mai lại có cái mới.
Hàng chục hộ dân sống cạnh Sông bàn Thạch, thuộc phường Tân Thạnh, Tam Kỳ chặn hai xe cát yêu cầu đổ cát về lại dưới sông

Xử lý rồi vẫn tái diễn

Chịu không nỗi nạn "cát tặc", trước Tết vừa qua, gần 20 người dân có ruộng bị các ghe hút cát và xe chở cát xâm lấn tại các bãi khai thác cát trên sông Bàn Thạch (thuộc phường Tân Thạnh, TP Tam Kỳ, Quảng Nam) đã chặn 2 xe chở cát từ bãi cầu Nguyễn Văn Trỗi, yêu cầu dừng xe trả cát lại cho dòng sông. Ông Đặng Bá Khiêm (trú tại phường An Phú, TP. Tam Kỳ) bức xúc: “Chúng hút hết ruộng mất rồi, giờ cứ mỗi lần mưa xuống là sạt lở hết, ruộng lấy mô mà còn nữa. Nhà tôi có 3 sào ruộng, nhưng nay chỉ còn non hơn 1 sào bởi đã bị xói lở hết. Mấy năm nay, chính quyền đã nắm rõ được tình hình và cố gắng để không tái diễn tình trạng này nữa. Đã nhiều lần chính quyền lập biên bản xử lý, bắt các chủ bãi phải ký bản cam kết không tiếp tục khai thác. Nhưng đến nay, tình trạng đó vẫn tái diễn. Bọn khai thác cát hoạt động rất khôn ngoan, lại chủ yếu khai thác vào ban đêm nên rất khó để kiểm soát”.
Cơ quan chức năng TP Tam Kỳ tuần tra và phát hiện bắt giữ một ghe hút cát trái phép tại xã Tam Phú, TP Tam Kỳ, Quảng Nam

Mặc dù UBND TP Tam Kỳ đã nhiều lần phối hợp với Cảnh sát giao thông đường thủy tuyên truyền rộng khắp trong nhân dân, đồng thời ngành chức năng của TP Tam Kỳ đã đặt biển cấm tại các khu vực xung yếu để ngăn chặn việc khai thác cát sạn trái phép nhằm bảo vệ cảnh quan môi trường..., thế nhưng vẫn chưa giải quyết tận gốc vấn đề này. Bất chấp sự cảnh báo đó, mỗi ngày cũng có đến hàng chục phương tiện lớn nhỏ đổ về khai thác cát trái phép trên sông làm cho "bờ" bị “đục khoét” nên dẫn đến thay đổi dòng chảy, gây ảnh hưởng không nhỏ đến môi trường sinh thái của các sinh vật đang sống trên sông và người dân nằm cạnh bờ sông.

Hiện người dân sống gần các mép sông đang mong chờ các cơ quan chức năng vào cuộc quyết liệt trả lại cho sự bình an của sông và các bờ ruộng không còn sạt lỡ nữa trong khi mỗi mùa mưa bão về, nhằm đảm bảo môi trường sinh thái của các loài thủy sản sinh sống vùng hạ lưu này.

Bài và ảnh: Nguyên Khang