Quỹ hỗ trợ phát triển HTX

Mặc dù đã có, tuy nhiên quỹ hỗ trợ phát triển HTX chưa đáp ứng được nhu cầu thị trường. (Ảnh minh hoạ, nguồn Internet).

Đây là thực trạng được chỉ ra tại Hội thảo Đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống quỹ hỗ trợ phát triển (HTPT) hợp tác xã HTX mới đây.

Chưa đáp ứng được yêu cầu thị trường

Hiện nay, Việt Nam có 48 quỹ HTPT HTX đang hoạt động với số vốn điều lệ hơn 800 tỷ đồng, vốn hoạt động trên 1.600 tỷ đồng. Tuy nhiên thực tế cho thấy các quỹ này hoạt động chưa thực sự hiệu quả.

Cùng với dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đổ vào nông nghiệp thì các quỹ HTPT HTX được xem như là những đòn bẩy nâng đỡ hoạt động sản xuất nông nghiệp.

Theo đó, thời quan qua, các quỹ HTPT HTX đã trở thành một trong những kênh tín dụng quan trọng của các cơ sở kinh tế HTX. Đồng thời đây cũng được xem như là giải pháp về vốn để HTX mở rộng đầu tư, phát triển sản xuất kinh doanh, tái cơ cấu nền nông nghiệp.

Tuy nhiên, nhìn nhận vào thực tế có thể thấy, trong thời gian qua, các quỹ hoạt động chưa hiệu quả như kỳ vọng. Cụ thể, chưa đáp ứng được nhu cầu rất lớn của thị trường về nguồn vốn cũng như đa dạng nguồn vốn để phát triển sản xuất kinh doanh của các cơ sở kinh tế hợp tác, HTX, thành viên và người lao động.

Chỉ ra một trong những nguyên nhân khiến cho các quỹ này chưa hoạt động hiệu quả, các chuyên gia cho rằng đang thiếu cơ sở pháp lý thống nhất đối với việc thành lập, tổ chức hoạt động của các quỹ. Luật HTX 2012 chỉ quy định Nhà nước có chính sách hỗ trợ, ưu đãi về tiếp cận vốn và quỹ HTPT HTX đối với HTX, liên hiệp HTX. Căn cứ pháp lý trực tiếp hơn để hình thành quỹ cũng mới dừng lại ở mức Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, không quy định rõ mô hình tổ chức và mối quan hệ giữa quỹ trung ương và quỹ địa phương.

Chỉ ra một khó khăn khác đó chính là quy mô nguồn vốn còn nhỏ, lẻ, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam chia sẻ cụ thể: “các quỹ hiện nay chủ yếu là quy mô nhỏ, gần 50% số quỹ có mức vốn dưới 10 tỷ đồng, thậm chí có quỹ vốn điều lệ chỉ từ 1 - 2 tỷ đồng. Nguồn vốn hoạt động của các quỹ đa phần do ngân sách nhà nước cấp, chưa huy động được các nguồn lực thị trường..”.

Ngoài ra, liên quan đến cách tiếp cận vốn vay từ quỹ, ông Nguyễn Văn Đoàn, Cục trưởng Cục Phát triển HTX thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho biết, nhu cầu vay vốn của các HTX là rất lớn, nhưng số lượng HTX tiếp cận được còn chưa nhiều, không ít HTX có nhu cầu vay nhưng lại không đủ tài sản thế chấp, dự án xin vay còn đơn giản, sơ sài, chưa đáp ứng yêu cầu...

Cũng theo ông Đoàn, “ngoài ra, còn do chưa có sự liên kết, hợp tác thống nhất giữa các quỹ về đào tạo, công nghệ, đặc biệt là chưa có sự ủy thác vốn cho vay giữa các quỹ trung ương và địa phương nên xảy ra tình trạng có quỹ dư thừa nguồn vốn, nhưng có quỹ lại thiếu vốn để cho vay”.

Như vậy, điểm nghẽn ở đây đó chính là phải nâng cao hiệu quả hoạt động của quỹ. Vì vậy, một trong những giải pháp được các chuyên là thiết thực đó là phải có quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, có tư cách pháp nhân, hoạt động theo nguyên tắc thị trường, có trọng tâm, trọng điểm với đối tượng ưu đãi chính là các HTX trong lĩnh vực nông nghiệp, sản xuất các sản phẩm chủ lực vùng miền, sản phẩm chủ lực quốc gia.

Vì vậy, theo ông Nguyễn Văn Đoàn: “Đề nghị mở rộng thêm các nguồn lực huy động, đóng góp, tài trợ, viện trợ của các tổ chức, cá nhân để tạo điều kiện cùng ngân sách nhà nước hỗ trợ cho khu vực kinh tế hợp tác, HTX phát triển”.

4 giải pháp chủ lực 

Ngoài ra, liên quan đến quy định, khuôn khổ pháp lý, ông Đoàn cũng đề xuất ngoài đối tượng ưu đãi và bảo lãnh tín dụng của quỹ là các HTX, liên minh HTX thì nên bổ sung đối tượng là tổ hợp tác, bởi đây là đối tượng thuộc lĩnh vực kinh tế tập thể đang hoạt động hiệu quả, an toàn, rất cần được hỗ trợ về vốn...

Cũng liên quan đến góp ý cho nội dung này, ông Trương Đình Tuyển, chuyên gia kinh tế đề xuất 4 giải pháp chủ yếu. Đầu tiên là cần sửa Luật HTX 2012, trong đó quy định rõ việc thành lập quỹ HTPT HTX cấp trung ương thuộc Liên minh HTX Việt Nam và Quỹ HTPT HTX cấp địa phương thuộc Liên minh HTX tỉnh/thành phố. Trên cơ sở nêu trong Luật, Chính phủ ban hành Nghị định về việc thành lập quỹ HTPT HTX Trung ương và quỹ ở các tỉnh, thành phố với việc quy định rõ mối quan hệ dọc - ngang. Đồng thời, tăng cường vốn ngân sách nhà nước cấp ban đầu cho các quỹ đi đôi với việc đa dạng hóa nguồn vốn hoạt động, bao gồm cả vốn ODA. 

Cuối cùng là đổi mới hoạt động của các quỹ, tập trung hỗ trợ các HTX mới thành lập, hoạt động chưa quá 5 năm hoặc những dự án đầu tư có hiệu quả kinh tế thực sự cao, hướng vào các HTX hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất, bảo quản, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm. “Đây phải là đối tượng mà các quỹ ưu tiên hướng đến nhằm thúc đẩy hình thành mô hình sản xuất hàng hóa lớn, áp dụng công nghệ cao, hình thành chuỗi”, ông Tuyển nhấn mạnh.