(DĐDN) - Sau gần 2 năm, đến nay Việt Nam mới ghi nhận có 2 ca mắc cúm A/H5N1 và tỉ lệ tử vong lên đến 100%, chiếm gần 50% số trường hợp tử vong và mắc trên thế giới. Mới đây, Thứ trưởng Bộ y tế Nguyễn Thanh Long nhận định cúm H5N1 đã tái xuất.

DĐDN đã có buổi trò chuyện với Ths. Bs Nguyễn Trung Cấp - Trưởng khoa Cấp cứu bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương để hiểu về cách phòng tránh căn bệnh này.

Ths. Bs Nguyễn Trung Cấp - Trưởng khoa Cấp cứu bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương

- Thưa ông, hiện nay bênh cúm gia cầm H5N1 đã đang quay trở lại và có dấu hiệu bùng phát, bên cạnh đó, cúm H7N9 cũng đang là mối đe dọa. Xin ông cho biết cúm gia cầm là gì và mức độ nguy hiểm của bệnh này.

Có 3 loại virus cúm là cúm A, B, và C. Virus cúm A trên bề mặt có các protein gọi là các kháng nguyên. Có 2 loại quan trọng là kháng nguyên H và kháng nguyên N. Hiện đã phát hiện ra 11 loại N và 18 loại H, nó tổ hợp với nhau thành 198 chủng cúm. H5N1 và H7N9 là một trong số các chủng đó.

Cúm A H5N1 và H7N9 là những chủng cúm lưu hành chủ yếu ở chim và gia cầm. Dịch cúm A H5N1 ở người bùng phát ở Việt Nam từ 2003 và nhiều năm sau đó vẫn có những ca bệnh rải rác đến tận 2012. Từ 2012 đến nay chưa ghi nhận ca bệnh mới ở người nhưng các ổ dịch dịch trên gia cầm vẫn rải rác xuất hiện ở nhiều địa phương và tiềm ẩn nguy cơ lây lan sang người, dù mức độ lây lan không mạnh mẽ.

Cúm A H7N9 chưa xuất hiện ở Việt Nam nhưng đã gây dịch ở Trung Quốc - là nước có biên giới tiếp giáp với Việt Nam. Với cúm A H5N1 ở người, tỷ lệ tử vong có thể đến 50-60%. Cúm A H7N9 nguy cơ tử vong cũng đến 30-40%.

- Ông đánh giá thế nào về nguy cơ bệnh cúm gia cầm quay trở lại?

Hiện nay đã xuất hiện một số ổ dịch cúm A H5N1 trên đàn gia cầm ở một số địa phương ở nước ta, gần đây nhất là tại Nam Định. Từ đầu năm 2017 đến nay, dịch cúm gia cầm A H5N1 tiếp tục xảy ra ở 8 hộ chăn nuôi, tổng số gia cầm phải tiêu hủy lên tới trên 9.100 con. Gần 70 người dân ở các hộ chăn nuôi có gia cầm bị nhiễm cúm A H5N1 trên đã được giám sát chặt chẽ để theo dõi.

Bên cạnh cúm A H5N1, các chủng cúm gia cầm khác như H7N9 cũng bùng phát ở gia cầm và lây lan sang người ở nhiều tỉnh của Trung Quốc. Việc buôn bán gia cầm chính thức hoặc không chính thức qua biên giới có thể tiềm ẩn nguy cơ lây lan dịch bệnh này sang Việt Nam trên gia cầm và từ đàn gia cầm lây lan sang người.

- Theo ông, việc điều trị cúm gia cầm có khó khăn không và hiện đã có biến thể virus đề kháng với phác đồ điều trị?

Bệnh cúm gia cầm thường tiến triển nhanh thành các thể nặng như viêm phổi, suy thận hoặc suy đa tạng. Việc điều trị cho những bệnh nhân nặng như vậy rất phức tạp vì vừa phải điều trị diệt virus vừa phải hỗ trợ các tạng suy.

Dù rằng đã áp dụng nhiều biện pháp kỹ thuật hiện đại nhưng nhìn chung tỷ lệ tử vong vẫn còn rất cao. Các nghiên cứu trên các chủng virus cúm này cho thấy chúng có nhiều đột biến và tổ hợp phức tạp.

Các thuốc kháng virus cúm hiện tại có 2 dòng chính: Dòng kháng M1 gồm những thuốc Amantadin, Rimantadin thì nhìn chung virus cúm đã kháng nhiều nên không được đưa vào điều trị tại Việt Nam. Tuy rằng hiện nay chưa phát hiện ra những đột biến gây kháng thuốc điều trị cúm nhưng vẫn cần theo dõi sát xu hướng kháng thuốc của những chủng virus cúm này.

- Xin ông cho biết về các nghiên cứu mới nhất về H5N1?

Các nghiên cứu về cúm nói chung và cúm A H5N1 nói riêng đang được tiến hành theo các hướng: Nghiên cứu vắc xin phòng bệnh cho người. Nhưng do bản thân virus cúm luôn có đột biến và tổ hợp phức tạp nên vẫn cần nghiên cứu sâu và dự đoán đúng về xu hướng lưu hành của từng chủng virus cúm để có thể sản xuất vắc xin cúm hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, còn có nghiên cứu theo dõi sự biến đổi về những đột biến và tổ hợp gây thay đổi độc lực và khả năng lây lan của virus để dự báo nguy cơ xuất hiện và lan rộng của dịch cũng như nguy cơ hình thành đại dịch; Nghiên cứu những phương pháp chẩn đoán sớm và chính xác bệnh nhân cúm; Nghiên cứu phát triển những thuốc, những phương phương pháp điều trị hiệu quả hơn.

Hiện nay ngoài những thuốc chống virus cúm đã có như Oseltamivir, Zanamivir, các nhà khoa học cũng đã tìm ra nhiều loại thuốc tiềm năng như Peramivir, Favipiravir, VX787...

Về phía các phương pháp điều trị, trong thời gian qua ở nước ta cũng đã ứng dụng được nhiều kỹ thuật cao, hiện đại như: lọc máu, sử dụng màng trao đổi oxy ngoài cơ thể (ECMO) để hồi sức các bệnh nhân suy đa phủ tạng.

- Thưa ông, cúm H5N1 chủ yếu gây bệnh ở gia cầm và nó có thể lây sang người. Vậy, xin ông cho biết cách phòng tránh?

Tổ chức Y tế thế giới và Bộ Y tế đã có nhiều hướng dẫn trong việc phòng tránh bệnh cúm gia cầm và nguy cơ lấy sang người.

Theo đó, đối với người người chăn nuôi và chế biến gia cầm khuyến nghị nên: Tách biệt khu chăn nuôi gia cầm với nơi ở để hạn chế tiếp xúc trực tiếp với gia cầm. Khi ra vào khu vực chăn nuôi gia cầm phải thay giầy dép, mặc quần áo bảo hộ và khẩu trang, rửa tay trước và sau khi tiếp xúc với gia cầm. Cố gắng tách biệt đàn gia cầm của gia đình với đàn gia cầm của hàng xóm để tránh lây lan. Đảm bảo an toàn con giống như mua con giống, có nguồn gốc rõ ràng, ở những cơ sở tin tưởng được. Tuyệt đối không bán chạy gia cầm ốm cho người khác, vận chuyển sang điạ phương khác. Báo cáo ngay tới các cơ quan thú y khi có gia cầm bị chết bất thường hoặc bị bệnh.

Đối với người buôn bán, vận chuyển gia cầm: Phải đảm bảo vệ sinh và an toàn sinh học bằng các biện pháp: Sử dụng khẩu trang, thực hiện tẩy rửa dọn dẹp đều đặn hàng ngày, tẩy rửa và ngâm các dụng cụ, lồng chuồng và vật dụng vào chất tẩy trùng sau khi rửa.

Với người dân: Không mua, bán, giết mổ hoặc ăn thịt gia cầm có những biểu hiện ốm hoặc chết sau khi ốm Đảm bảo tất cả gia cầm và sản phẩm gia cầm được nấu chín kỹ trước khi ăn. Tránh mọi tiếp xúc với gia cầm ốm và chết. Rửa tay với xà phòng và nước sau khi tiếp xúc với gia cầm. Báo cáo ngay với thú y và chính quyền địa phương nếu có gia cầm ốm hoặc chết. Trong trường hợp nghi ngờ bị ốm sau khi tiếp xúc với gia cầm, đến khám ngay tại các cơ sở y tế.

- Xin cảm ơn Ths. Bs Nguyễn Trung Cấp!

Lê Linh thực hiện

>> Gà loại thải, gà giống tiềm ẩn cúm gia cầm độc lực cao