“Nút thắt” hành chính - thị trường

“Nút thắt” hành chính – thị trường

02/12/2016 4:50 Sáng

(DĐDN) – Minh bạch thông tin, hành xử theo quy luật thị trường, những điều tưởng như rất đơn giản với bất kỳ cổ đông nào trong các Cty cổ phần, nhưng với cổ đông nhà nước tại nhiều DN lại là thách thức không dễ vượt qua.

phong-phu-copy

Nhóm cổ đông CTCP Dệt Gia dụng Phong Phú (PPH) đã gửi đơn kêu cứu khắp nơi phản đối phương án sáp nhập DN này vào Tổng công ty Phong Phú

Mới đây, trước diễn đàn Quốc hội, Bộ Công thương đã thừa nhận những “căn bệnh” nghiêm trọng trong công tác quản trị tại các DN nhà nước liên quan đến 5 siêu dự án thua lỗ có vốn góp chủ yếu của các DN do bộ này quản lý.

Căn bệnh trầm kha

Trước hết đó là chưa rạch ròi và làm rõ trách nhiệm của các bên trong công tác quản lý các nguồn lực đầu tư của nhà nước, không chỉ với đầu tư công mà còn là đầu tư của các DN nhà nước. Thứ hai, khiếm khuyết và lỗ hổng trong quản lý nhà nước, nhất là khung pháp lý, cũng như thể chế về vai trò, trách nhiệm của cán bộ quản lý, các bộ chủ quản, các bộ quản lý về đồng vốn và hiệu quả vốn của nhà nước, cũng như các bộ quản lý quy trình, thủ tục đầu tư của DN nhà nước và đầu tư của xã hội nói chung. Thứ ba là thiếu rõ ràng về vai trò của cơ quan quản lý nhà nước đối với các phần vốn trong DN nhà nước.

Thực tế này tương đồng với kết quả một khảo sát của Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM). Theo đó, “ông chủ” nhà nước hành xử giống cơ quan hành chính hơn là một nhà đầu tư. Cụ thể hơn, DN thường xuyên phải có sự đồng ý của chủ sở hữu (cổ đông nhà nước) khi ký các hợp đồng hoặc ra các quyết định thuộc thẩm quyền quyết định của đại hội đồng cổ đông/hội đồng quản trị/tổng giám đốc/giám đốc.

Chính phủ đã và đang thúc đẩy quá trình cổ phần hóa các DNNN và tăng cường khả năng cạnh tranh của các DN.

Đại diện một quỹ đầu tư nước ngoài nhận xét, tại không ít DN sau cổ phần hóa, vẫn có tình trạng Nhà nước (đại diện bởi các tổng công ty) thực hiện chỉ đạo hoạt động DN thông qua các văn bản hành chính như trước đây.

Ông Takahashi Akito, Phó trưởng đại diện JICA tại Việt Nam cho biết, vấn đề nghiêm trọng và thách thức nhất trong quản trị DN tại Việt Nam, chính là tách bạch chức năng sở hữu và quản lý nhà nước. Thông thường, khi đề cập đến quản trị DN, khái niệm này bao gồm các quy tắc để quản trị DN. Tuy nhiên, tại Việt Nam, Nhà nước đang là cổ đông lớn tại rất nhiều DN. Thực trạng này dẫn đến việc cần thiết phải thông qua một cơ chế quản trị thích hợp để quản lý những cổ đông lớn.

Phân biệt đối xử

Một vấn đề khác là các DN nhà nước sau khi cổ phần hóa thường xảy ra tình trạng phân biệt đối xử giữa cổ đông nhà nước và cổ đông khác. Chẳng hạn, trong một số đợt phát hành cổ phần của các công ty cổ phần mà nhà nước chiếm tỷ lệ sở hữu chi phối, giá phát hành cho cổ đông nhà nước thấp hơn so với giá phát hành cho các cổ đông khác.

Bên cạnh đó là tình trạng bất cân xứng thông tin hoặc thiếu minh bạch, thậm chí DN vẫn thực hiện cơ chế báo cáo cho đơn vị đại diện sở hữu giống như khi là DN nhà nước. Các đại diện sở hữu nhà nước (tổng công ty, người đại diện vốn) có quyền tiếp cận thông tin ưu tiên so với các cổ đông thiểu số. Điều này hạn chế khả năng của các nhóm cổ đông khác thực thi các quyền của cổ đông và hạn chế việc kiểm tra, giám sát về quản trị DN đối với ban điều hành.

TS. Võ Trí Thành, nguyên Viện phó Viện Quản lý kinh tế Trung ương cũng nhấn mạnh đến điểm yếu về tính minh bạch, và công bố thông tin của DN: “Thông tin chuyên nghiệp để quản lý ở cả tầm tổng thể, lẫn thông tin tương tác với thị trường cũng rất kém”.

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã chứng kiến không ít trường hợp cho thấy cách hành xử không tuân thủ Luật DN của cơ quan đại diện vốn nhà nước, gây bức xúc cho các nhóm cổ đông khác. Đơn cử, hồi năm 2014, một nhóm cổ đông CTCP Dệt Gia dụng Phong Phú (PPH) đã gửi đơn kêu cứu khắp nơi phản đối phương án sáp nhập DN này vào Tổng công ty Phong Phú (công ty mẹ nắm giữ 53,3% cổ phần của PHH) với tỷ lệ hoán đổi cổ phần 1:1.

Theo nhóm cổ đông, tỷ lệ hoán đổi này là không hợp lý vì PHH là DN có hiệu quả kinh doanh trên vốn tốt hơn hẳn Tổng công ty Phong Phú. Và theo Luật DN, Tổng công ty Phong Phú không được bỏ phiếu thông qua phương án này tại Đại hội đồng cổ đông của PHH vì xung đột lợi ích với các nhóm cổ đông khác, nhưng bất chấp sự phản đối của các nhóm cổ đông nhỏ, Tổng công ty Phong Phú vẫn bỏ phiếu thông qua phương án trên tại Đại hội đồng cổ đông PPH. Tuy vậy, chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh cho rằng, đó chỉ là một vài trong số rất nhiều trường hợp thể hiện tư duy quản lý nhà nước vẫn chi phối hoạt động của DN cổ phần mà Nhà nước nắm đa số.

Ở nhiều DN khác, cơ quan đại diện vốn nhà nước áp đặt hầu hết các quyết định về đầu tư, nhân sự, phân bổ lợi nhuận… mà không coi trọng ý kiến của các nhóm cổ đông khác. Trong khi đó, Nhà nước với vai trò là cổ đông trong DN phải tuân thủ Luật DN giống như các cổ đông khác. Cũng theo Luật DN, các cổ đông đều có quyền và nghĩa vụ như nhau, không có sự phân biệt. Nhưng thực tiễn, cổ đông Nhà nước thông qua người đại diện phần vốn Nhà nước tại DN có nhiều hơn một số trách nhiệm, vì vậy cần có một cơ chế linh hoạt và hiệu quả.

Theo một số chuyên gia, cơ chế cổ đông là một tổ chức kinh tế tạo thuận lợi cho DN trong điều hành, nhất là trong việc soát xét các báo cáo tài chính, đưa các chuẩn mực quản trị tiên tiến vào doanh nghiệp và khả năng sẵn sàng tham gia tăng vốn khi DN có phương án tăng vốn hiệu quả.

Lan Hương

Tags :

Bài viết đã chặn phản hồi!

Tin khác đã đăng

Theo bạn, nữ doanh nhân nào có tầm ảnh hưởng nhất?
  • 6.78%
  • 5.08%
  • 6.78%
  • 3.39%
  • 20.34%
  • 8.47%
  • 1.69%
  • 1.69%
  • 15.25%
  • 18.64%
  • 6.78%
  • 5.08%