Ngày 11-13/09 tại Hà Nội, Hội nghị Diễn Đàn Kinh Tế Thế Giới về ASEAN đã diễn ra với sự tham dự của Nhà sáng lập và Chủ tịch điều hành Diễn đàn Kinh tế Thế giới Klaus Schwab, Thủ Tướng Nguyễn Xuân Phúc cùng nhiều lãnh đạo cấp cao ASEAN cũng như các startup khoa học kỹ thuật. 

Diễn đàn lần đầu tiên tổ chức tại Việt Nam tập trung giải quyết câu hỏi “ASEAN sẽ thay đổi như thế nào trong làn sóng cách mạng 4.0 trên toàn thế giới”.

Trong ba ngày hội thảo và trao đổi, các định hướng và chiến lược của ASEAN 4.0 đã được khắc họa đậm nét theo như bài phát biểu các sáng kiến của Việt Nam do Thủ tướng trình bày.

Đầu tiên về chiến lược tổng thể nói chung đó là ASEAN cần hướng tới tham gia vào dẫn dắt quá trình chuyển đổi 4.0 trên thế giới nhằm thoát khỏi hình ảnh cung câp tài nguyên và công xưởng thế giới.

Với mục tiêu cụ thể như vậy, ASEAN cần tận dụng nội lực bên trong thông qua kết nối số chia sẻ giữa các quốc gia về dữ liệu, nhân lực, nguồn lực để cùng nhau sử dụng 4.0  khởi nguồn ý tưởng sáng tạo, tiến bộ kỹ thuật kiến tạo nền kinh tế số tăng gấp 4 lần.

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhấn mạnh, ASEAN không những hướng ra bên ngoài mà còn phải tập trung sử dụng khoa học công nghệ 4.0 giải quyết những bài toán bên trong của khu vực như tăng trưởng bền vững, giúp cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, giải quyết bài toán việc làm trong thời đại công nghệ, thu hẹp khoảng cách trong xã hội…

Trong bài phát biểu, Thủ tướng cũng chỉ ra những chương trình cần thực hiện ngay để biến lời nói thành hành động như kết nối vườn ươm ASEAN, ươm mầm nhân tài, hệ thống học tập suốt đời… Mệnh lệnh và cam kết đã được đưa ra từ người lãnh đạo cấp cao nhất “Việt Nam phải trở thành quốc gia 4.0 kiến tạo cuộc cách mạng này tại ASEAN cũng như trên thế giới”.

Qua toàn bộ bài phát biểu của Thủ tướng, nhân tài kết nối là yếu tố quan trọng  giúp Việt Nam và ASEAN thực hiện những mục tiêu cụ thể. Nhân tài tinh hoa chính là cộng đồng các nhà khoa học, chuyên gia nghiên cứu, giảng viên gọi tắt là nhân lực khoa học cấp cao - NLKHCC tại trường đại học, viện nghiên cứu, các trung tâm khoa học... Lực lượng NLKHCC chính là động lực của ASEAN 4.0.

Trong thời gian tới, thể chế, chính sách cũng như các hoạt động của Việt Nam nên thúc đẩy, kết nối và sử dụng thành phần này trong các hoạt động đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp. Lực lượng NLKHCC cũng chính là cầu nối giải quyết các vấn đề của xã hội Việt Nam nhu thành phố thông minh, các vấn đề của ngành như nông nghiệp thông minh, các vấn đề kinh tế như doanh nghiệp nhỏ và vừa, các vấn đề của cá nhân như giải quyết việc làm.  Lực lượng NLKHCC sẽ hiện thực hóa chỉ đạo của Thủ tướng kết nối tri thức giữa Việt Nam và ASEAN cũng như thế giới.

Trong thời gian qua, Chính phủ đã mạnh dạn thực hiện các hoạt động đưa giới khoa học Việt Nam tại nước ngoài tham gia thúc đẩy khoa học công nghệ. Hai nguồn lực nhân tài trong và ngoài nước sẽ là lực đẩy thực thi mạnh mẽ Việt Nam 4.0 trong ASEAN 4.0.  Lực lượng NLKHCC cần trở thành lực lượng chủ đạo trong khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, nghiên cứu triển khai công nghệ 4.0, xây dựng các sản  phẩm dịch vụ công nghệ vươn tầm ra khu vực và thế giới.

Nhằm nhanh chóng đạt được mục tiêu đó, chúng ta cần nhanh chóng tạo cơ chế kết nối 4 nhà: Nhà nước, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp, nhà trường – viện nghiên cứu định hướng phục vụ khách hàng một cách hiệu quả.

Hiện tại, cơ chế này đã được triển khai rất tốt thông qua Bộ Khoa học và Công nghệ, tuy nhiên như chỉ đạo của Thủ Tướng, chúng ta cần xã hội hóa các hoạt động để tạo kết nối mạnh hơn giữa các bên với nhau, giữa Việt Nam và ASEAN cũng như thế giới.

Xã hội hóa cơ chế 4 nhà sẽ tạo ra nhiều nguồn lực hơn nhưng quan trọng hơn nữa các hoạt động sẽ mang tính chất thực dụng hướng thị trường, hướng khách hàng, hướng xã hội nhằm giải bài toán cụ thể của doanh nghiệp và người dân. Xã hội hóa nghiên cứu và ứng dụng khoa học trong năm 2018  có thể nói tới Vingroup với những chuyển động mạnh mẽ như đầu tư sản xuất ô tô, thành lập Viện Nghiên cứu, Lập quỹ nghiên cứu khoa học...

Song hành cùng doanh nghiệp, bản thân các trường đại học, viên nghiên cứu cũng tự kiến tạo nền tảng 4.0 của chính mình. Ngày 11/09 cùng với Hội nghị Diễn đàn Kinh tế Thế giới về ASEAN, tại TP HCM đã ra mắt Lễ công bố chuỗi sự kiện kết nối cầu – cung qua Sàn tri thức Novelind – đại học Nguyễn Tất Thành, thu hút hơn 250 đại biểu từ các tỉnh/thành, các nhà khoa học, nhà quản lý, các chủ doanh nghiệp, các tập đoàn kinh tế, các nhà sản xuất… đến tham dự. Novelind có mục tiêu liên kết cộng sinh giữa các thành phần trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, phục vụ kết nối cầu – cung khoa học công nghệ giải quyết các bài toán thủ tướng và chính phủ đề ra hướng tới ASEAN 4.0.

Thế giới công nghệ 4.0 tạo ra những thách thức phẳng và minh bạch. Mọi quốc gia dân tộc đều có thể tiếp cận những tri thức khoa học công nghệ giống nhau. Câu hỏi Việt Nam có trở thành Việt Nam 4.0 là lực đẩy ASEAN 4.0 như kỳ vọng của Thủ tướng nằm ở thực thi nhanh chóng, hiệu quả và kết nối toàn bộ nguồn lực xã hội. Các nhà khoa học, nghiên cứu, giảng viên chính là những tướng tài xung trận dẫn dắt Việt Nam 4.0. Trong thế giới phẳng, Chính phủ sẽ là lực đẩy mạnh mẽ cho những tướng tài đó thông qua tạo ra những thể chế, chính sách, nguồn lực hỗ trợ minh bạch thông qua đó sẽ hút được những nguồn lực trong và ngoài nước để tạo ra nhiều mẫu hình như Vingroup, Novelind đảm bảo vị thế kiến tạo của Việt Nam trong ASEAN 4.0.