Tính đến 15/08/2017, tổng thu ngân sách ước tính đạt 706,9 nghìn tỷ đồng, bằng 58,3% dự toán năm. Trong đó, thu nội địa đạt 556,4 nghìn tỷ đồng, bằng 56,2% dự toán năm, theo sau bởi thu từ dầu thô (28 nghìn tỷ đồng, 73,1%) và thu cân đối ngân sách từ hoạt động xuất, nhập khẩu (121,1 nghìn tỷ đồng, 67,3%).

Tổng chi ngân sách Nhà nước ước tính đạt 747,3 nghìn tỷ đồng, bằng 53,7% dự toán năm. Trong đó, chi thường xuyên đạt 548 nghìn tỷ đồng, bằng 61,1% dự toán. Chi đầu tư phát triển mới đạt 131,1 nghìn tỷ đồng, bằng 36,7% dự toán năm. Chi trả nợ gốc ước tính đạt 119,7 nghìn tỷ đồng, bằng 73% dự toán năm. Do đó, tính đến 15/07, ngân sách Nhà nước thâm hụt 40,4 nghìn tỷ đồng.

Trên khía cạnh này, CTCP Chứng khoán KIS Việt Nam nhận thấy sự lãng phí nguồn lực khá lớn liên quan đến công tác giải ngân vốn đầu tư công. Trong khi Chính phủ đẩy mạnh huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu nhằm huy động nguồn lực đầu tư cơ sở hạ tầng, sự chậm trễ trong tiến độ giải ngân đang khiến một lượng tiền mặt rất lớn của Kho bạc Nhà nước gửi tại hệ thống ngân hàng. Đáng chú ý hơn, việc huy động vốn từ TPCP gia tăng đã, đang và sẽ tác động tiêu cực đến tình trạng nợ công của Việt Nam.

Trong nỗ lực kiểm soát hạn mức bảo lãnh vay nước ngoài, Bộ Tài Chính mới đây cũng đã bác bỏ đề xuất của Tập đoàn Viettel khi tập đoàn này đưa ra kiến nghị tăng vốn đầu tư cho dự án tại nước ngoài dưới hình thức bảo lãnh vay vốn trong khi dự án đang bị lỗ và âm vốn chủ sở hữu.

Ở khía cạnh khác, bài toán nợ công tăng cao đang là một trong những cơ sở chính cho đề xuất tăng hàng loạt loại thuế của Bộ Tài Chính (MOF) trong thời gian qua. Đáng chú ý nhất, MOF đề xuất tăng thuế giá trị gia tăng (GTGT) từ 10% lên 12% năm 2019; Tăng thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) đối với mặt hàng thuốc lá đồng thời áp thuế 10% hoặc 20% đối với mặt hàng nước ngọt. Theo tính toán, việc điều chỉnh thuế GTGT thêm 2% trong năm 2019 có thể tăng nguồn thu thuế khoảng 5.640 tỷ đồng.

Ngoài ra, trong bối cảnh nguồn thu thuế xuất nhập khẩu bị chững lại do Việt Nam ngày càng tham gia nhiều vào các hiệp định thương mại, MOF mới đây đã công bố dự thảo Nghị định Biểu thuế xuất-nhập khẩu ưu đãi, Danh mục hàng hóa và mức thuế tuyệt đối, thuế hỗn hợp, thuế nhập khẩu ngoài hạn ngạch thuế quan, dự kiến áp dụng từ ngày 1/1/2018. Theo tính toán, nguồn thu từ thuế xuất khẩu sẽ tăng thêm khoảng 222 tỷ đồng.

Ở phương diện thuế thu nhập doanh nghiệp, MOF đề xuất áp dụng mức thuế suất 15% đối với các doanh nghiệp siêu nhỏ và 17% đối với SMEs. Bên cạnh đó, khung bậc thuế TNCN cũng giảm từ 7 xuống 5 bậc nhằm giảm 1 phần gánh nặng cho người dân.

Theo số liệu hiện có, tổng thu thuế 6 tháng 2017 đạt 439.853 tỷ đồng, trong đó thuế GTGT, thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và thuế TTĐB là các khoản mục quan trọng nhất trong cơ cấu nguồn thu. Cụ thể, trong 6 tháng 2017, thuế GTGT đạt 141.809 tỷ đồng, chiếm 32,24% tổng thu thuế, theo sau bởi thuế TNDN (101.814 tỷ đồng; chiếm 23,15%); thuế TNCN (43.120 tỷ đồng; chiếm 9,8%), thuế TTĐB (41.025 tỷ đồng; chiếm 9,33%).

Dựa trên quan sát xu hướng trong các năm gần đây KIS Việt Nam nhận thấy tỷ trọng nguồn thu đang được điều chỉnh sang một số loại thuế, gồm thuế VAT, bảo vệ môi trường trong khi tỷ trọng thuế TNDN ngày càng sụt giảm. Đáng chú ý, khoản mục viện trợ không hoàn lại trong tổng nguồn thu ngân sách đã, đang và sẽ giảm mạnh trong thời gian sắp tới.

Tuy nhiên, công ty chứng khoán này cho rằng lý do tăng thuế VAT của MOF chưa đủ sức thuyết phục khi cơ quan này cho rằng việc cơ cấu nguồn thu từ thuế thu nhập sang thuế tiêu dùng là phù hợp với xu hướng của thế giới, với dẫn chứng là Nhật Bản và các nước EU. Tuy nhiên, các quốc gia trên tăng thuế tiêu dùng do chi tiêu lớn cho phúc lợi xã hội và mức thuế tiêu dùng ban đầu khá thấp, như Nhật Bản tăng từ 3% lên 5% và sau đó là 8%. Hiện tại kế hoạch tăng thuế tiêu dùng lên 10% của nước này đang bị trì hoãn đến tháng 10/2019 do ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý tiêu dùng và sức khỏe của nền kinh tế chưa thực sự hồi phục.