Quý I

Quý I/2018, xuất khẩu sản phẩm chè giảm 9,7% về lượng và 4% về giá trị so với cùng kỳ.

Những tháng đầu năm 2018, chè là một trong những mặt hàng có sự giảm sút cả về sản lượng và kim ngạch xuất khẩu. Cụ thể, khối lượng xuất khẩu chè 3 tháng đầu năm đạt 25.000 tấn, giá trị kim ngạch 39 triệu USD, giảm 9,7% về lượng và 4,1% về giá trị so với cùng kỳ năm 2017.

Xuất khẩu giảm sút vì...chất lượng

Ngân hàng Thế giới đánh giá, giá đồ uống có xu hướng giảm do nguồn cung toàn cầu tăng. Còn theo ông Nguyễn Quốc Toản, Phó Cục trưởng Cục Chế biến và phát triển thị trường nông sản, Bộ NN&PTNT, chè Việt Nam xuất khẩu ở mức chưa cao do chất lượng sản phẩm chè chưa được cải thiện, cùng với đó là do chưa có thương hiệu.

“Ngoài vấn đề cung vượt cầu, phẩm cấp chè Việt chưa cao, chưa có thương hiệu là lý do chính khiến bao năm qua chè Việt muốn ra nước ngoài vẫn phải “núp” dưới một cái tên khác”, Đại diện Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản nhận định.

Theo đó, Việt Nam đang là nước sản xuất chè lớn thứ 7 và có sản lượng xuất khẩu chè lớn thứ 5 thế giới, với 124.000ha trồng chè và hơn 500 cơ sở sản xuất chế biến, công suất đạt trên 500.000 tấn chè khô/năm.

Tuy nhiên, đa phần chè Việt vẫn chủ yếu xuất khẩu sang các thị trường dễ tính, rất ít sản phẩm chè đạt tiêu chuẩn xuất khẩu vào các thị trường yêu cầu chất lượng cao như EU, Mỹ…

Cùng với đó, Pakistan là thị trường lớn nhất của sản phẩm chè Việt Nam. Tuy nhiên tình hình chính trị của quốc gia này không ổn định nên ảnh hưởng tới sản lượng xuất khẩu.

Trong khi một số thị trường lớn như Trung Quốc, Đài Loan lại có những yêu cầu khắt khe hơn về chất lượng so với trước, khiến khối lượng, kim ngạch xuất khẩu chè giảm nhẹ.

Không chỉ về vấn đề giảm sản lượng, giá trị xuất khẩu chè Việt Nam cũng ở mức thấp. Theo Hiệp hội Chè Việt Nam, so với các nước trong khu vực, chè Việt đang có giá xuất khẩu thấp nhất, chỉ bằng 60-70% giá chè thế giới.

Nguyên nhân do cách thức trồng, chế biến chè hiện không tuân thủ tiêu chuẩn, không đảm bảo an toàn thực phẩm và chất lượng chè chưa tốt.

“Việc sử dụng thuốc trừ sâu bệnh cho chè ở nhiều nơi còn khá tuỳ tiện. Những năm trước, đã có hàng tấn chè bị bạn hàng trả về do hàm lượng tạp chất và các chất không đạt tiêu chuẩn”, đại diện Hiệp hội Chè Việt Nam cho biết. Cùng với đó, tình trạng cạnh tranh thu mua nguyên liệu, kinh doanh chè không ổn định và giá cả bấp bênh làm giảm uy tín chè Việt.

Nâng chất- xây thương hiệu 

Đánh giá thách thức của ngành chè Việt Nam hiện nay, bà Nguyễn Thị Ánh Hồng – Phó Chủ tịch Hiệp hội chè Việt Nam cho rằng, câu chuyện không chỉ là sản xuất được chè mà sản phẩm chè phải đạt tiêu chuẩn, chất lượng và an toàn. Để thâm nhập sâu hơn vào các thị trường khó tính trên thế giới, đòi hỏi chất lượng chè của Việt Nam cần cao hơn, đáp ứng đủ tiêu chuẩn của các nước.

Do đó, ông Nguyễn Quốc Toản cho biết: "Trong định hướng phát triển của Bộ NNPTNT, vấn đề xây dựng thương hiệu cho ngành chè phải được ưu tiên. Bên cạnh đó, phải nỗ lực thay đổi hình ảnh, thay đổi tư duy sản xuất để nâng cao chất lượng, từ đó có cơ hội thâm nhập vào những thị trường khó tính".

Hiện, Ban chỉ đạo phát triển chè bền vững và Hiệp hội Chè Việt Nam đã khuyến cáo các địa phương phân chia vùng nguyên liệu cho các cơ sở chế biến gắn liền với người nông dân.

Trong đó, Nhà nước cần đứng ra phân vùng nguyên liệu để các nhà máy có trách nhiệm với nông dân. Các ngành chức năng và chính quyền địa phương cần phải có định hướng để người trồng chè áp dụng khoa học - kỹ thuật vào trồng và chăm sóc chè theo hướng nông nghiệp sạch theo tiêu chuẩn VietGap và Global Gap

Đồng thời, phải có những chính sách thiết thực để hỗ trợ, giúp đỡ người trồng chè tại địa phương khi có sự thay đổi, biến động về giá cả thị trường. Cùng với đó, giữa doanh nghiệp và người dân phải có sự liên kết chặt chẽ từ khâu sản xuất đến chế biến và tiêu thụ chè.

Theo các chuyên gia, các nhà sản xuất chè Việt Nam vẫn được khách hàng thế giới biết đến về khả năng cung cấp khối lượng lớn, giá rẻ, đi kèm với điều này là chất lượng cũng ở mức trung bình. Thách thức lớn trước mắt là phải thay đổi được hình ảnh này bằng cách tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.