Ông chủ Nhà Trắng vốn từ lâu đã lên án Trung Quốc với các cáo buộc liên quan đến vấn đề mô hình tư bản nhà nước không minh bạch, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, hay các hạn chế đầu tư nước ngoài, và dường như căng thẳng chủ yếu giữa Trung Quốc và Mỹ chỉ xoay quanh vấn đề về kinh tế.

Và từ những cáo buộc đó, Tổng thống Trump đã  khơi màn cho cuộc chiến thuế quan, với hy vọng rằng thâm hụt song phương sẽ được thu hẹp, cũng như các thỏa thuận thương mại sẽ được điều chỉnh theo hướng có lợi cho Mỹ.

Nhưng đằng sau câu chuyện đó lại là một thực tế khác. Cuộc chiến giành ngôi vị thống soái công nghệ đã châm ngòi cho sự thù địch trong quan hệ Mỹ - Trung.

Bản chất của cuộc chiến công nghệ thông tin chứa đựng một cuộc chiến lâu dài giữa Mỹ, nước bá chủ thế giới đang tìm cách duy trì ngôi vị thống trị của mình, và Trung Quốc, nước đi sau muốn thách thức lại vị thế này của Mỹ- vì cho rằng họ có tư cách để khẳng định vị thế của mình là một cường quốc.

 Và về bản chất, cuộc chiến thương mại chỉ là một phần nhỏ trong tổng quan cuộc chiến công nghệ thông tin mang tầm cỡ rộng lớn hơn rất nhiều. 

Cuộc chiến thương mại chỉ là cái cớ

Tổng thống Trump luôn lên án mô hình kinh tế tư bản kiểu nhà nước của Trung Quốc là không công bằng. Tất nhiên mô hình của Trung Quốc khác với nền kinh tế thị trường tự do của Mỹ và Phương Tây.

Thế nhưng trong một phần tư thế kỷ qua kể từ công cuộc cải cách của Đặng Tiểu Bình, Trung Quốc đã xây dựng được cho mình một nền kinh tế hỗn hợp, tạo dựng được sự năng động của nền kinh tế.

fdsfsd

Cuộc chiến thương mại chỉ là một phần nhỏ

Mô hình kinh tế của Trung Quốc, trên thực tế, là một mô hình quen thuộc. Bắt đầu với sự phục hồi sau chiến tranh của Nhật Bản, tất cả các câu chuyện thành công về kinh tế châu Á đều theo mô hình đẩy mạnh xuất khẩu, vốn được hỗ trợ bởi tỷ giá hối đoái cạnh tranh và chính sách công nghiệp cởi mở.

Bằng cách này hay cách khác, các nước Châu Á đã tiếp cận được với các công nghệ hiện đại từ nước ngoài. Thật khó để thấy bất cứ điều gì Trung Quốc làm mà Singapore không làm, từ thặng dư tài khoản vãng lai khổng lồ, tỷ giá hối đoái được quản lý, nhà nước chỉ đạo và điều hành các quỹ hay các chính sách công nghiệp tập trung.

Thế nhưng, nền kinh tế nước Mỹ lại vận hành theo mô hình thị trường tự do. Nông nghiệp và công nghiệp được Chính phủ bảo hộ theo nhiều cách khác nhau, bao gồm cả vấn đề về thuế quan. Chính phủ Mỹ xem xét rất kỹ các khoản đầu tư nước ngoài. Nếu như tại Trung Quốc, nhà nước kiểm soát công nghiệp, ở Mỹ công nghiệp kiểm soát nhà nước thông qua hoạt động vận động hành lang.

Do đó, tất cả những mâu thuẫn như vậy, cho dù về mô hình kinh tế, mất cân bằng song phương hay vi phạm quyền sở hữu trí tuệ đều là kịch bản quen thuộc trong lịch sử. Các biện pháp giải quyết vấn đề cũng tương tự nhau.

Trong những năm 1980, Nhật Bản được coi là mối đe dọa kinh tế và an ninh, do đó, Mỹ đã hành động thông qua hoạt động kiểm soát xuất khẩu 'tự nguyện' để hạn chế xuất khẩu ô tô của Nhật Bản, giảm tầm quan trọng của chính sách công nghiệp của đất nước mặt trời mọc, làm suy yếu sự thống trị của chip máy tính của Nhật Bản, cũng như cố gắng kiểm soát tỷ giá tiền tệ của Nhật Bản.

Tuy nhiên, cùng với sự toàn cầu hóa, thương mại quốc tế đang mang lại lợi ích cho các quốc gia. Một số trường hợp các quốc gia quay lưng với hệ thống thương mại quốc tế, là họ đang tự làm tổn thương mình hơn là làm tổn thương nền kinh tế nước ngoài. Và về cơ bản, ông chủ Nhà Trắng đã sai lầm khi nghĩ rằng một cuộc chiến thương mại là tốt cho nước Mỹ.

"Gót chân Achilles" của Trung Quốc

Trung Quốc hiện đang dồn toàn lực vào kế hoạch Made in China 2025 nhằm trở thành quốc gia dẫn đầu thế giới trong các lĩnh vực trí thông minh nhân tạo, robot, hàng không vũ trụ và các ngành công nghệ khác. 

Theo kế hoạch Made in China 2025, các công ty nhà nước của Trung Quốc sẽ được trợ giá để mua lại các doanh nghiệp của các nước phương Tây và sử dụng công nghệ của các công ty này để tăng lợi thế của Trung Quốc tại các chuỗi sản xuất toàn cầu. 

Và quả thật, Trung Quốc đã tận dụng cơ hội để thâm nhập vào các trường đại học, phòng thí nghiệm và các công ty của Mỹ, đã tiếp cận được với công nghệ, gia tăng sức mạnh của Trung Quốc và đe dọa an ninh Mỹ. 

Thế nhưng, dù Trung Quốc có cố gắng đến mấy để vươn lên vị trí dẫn đầu thì Mỹ lại đang nắm trong tay gót chân Achilles của Trung Quốc. Mọi lĩnh vực nằm trong kế hoạch Made in China 2025 đều phụ thuộc rất nhiều vào công nghệ vi mạch của các công ty nước ngoài, phần lớn trong số đó đến từ năm nhà sản xuất của Mỹ, bao gồm AMD, Intel, Micron, Nvidia và Qualcomm.

Thậm chí cả Yangtze Memory, một công ty tầm cỡ được chính phủ Trung Quốc rót vốn, cũng không phải ngoại lệ. Công ty này gần đây tuyên bố đã thành công trong việc phát triển loại chíp nhớ đột phá NAND 3D 64 lớp. Tuy nhiên việc sản xuất hàng loạt loại chíp này lại phụ thuộc rất nhiều vào các thiết bị của Applied Materials và KLA-Tencor, và cả hai đều là công ty của Mỹ. 

Những đích ngắm đầu tiên trong cuộc chiến công nghệ của Mỹ đã lộ diện. Các sản phẩm của Huawei, doanh nghiệp sản xuất điện thoại lớn thứ hai thế giới, đã bị cấm khỏi Mỹ, Úc, và trong tương lai rất có thể ở cả Anh và Nhật Bản. ZTE, một công ty sản xuất điện thoại Trung Quốc khác, vốn phụ thuộc rất nhiều vào nguồn phụ tùng và công nghệ Mỹ, rơi vào tình trạng khốn đốn vì đòn trừng phạt của Mỹ.

Tháng 4.2018, Bộ Thương mại Mỹ đã kết tội ZTE vi phạm thỏa thuận năm 2017 giữa Mỹ và Trung Quốc. Sau đó chính phủ Mỹ đã cấm các công ty Mỹ cung cấp linh kiện cho ZTE trong bảy năm. Vào tháng 6.2018, ZTE đã đạt được thỏa thuận khác với chính quyền Mỹ. Theo đó công ty sẽ trả số tiền phạt lên tới 1,4 tỉ đô la Mỹ và phải "thay máu" toàn bộ bộ máy nhân sự cấp cao để được dỡ bỏ lệnh cấm.

Tất cả những điều này chỉ ra rằng việc Mỹ - Trung đối đầu sẽ đồng nghĩa với việc chia tách mối quan hệ phức tạp vốn đã quyện chặt trong quá khứ của hai nước, và điều này sẽ gây ra những thiệt hại kinh tế và tài chính nặng nề lan khắp mọi mắt xích của chuỗi cung công nghệ toàn cầu.

Như vậy những công ty công nghệ hoặc những công ty phát triển dựa trên nền tảng công nghệ sẽ rất đau đầu khi vừa phải tìm cách thức để đối phó với những chính sách bất lợi đột ngột được ban hành, cũng như tìm ra cách thức để hạn chế tối đa những thiệt hại phải hứng chịu một khi Mỹ - Trung tuyên chiến. 

Bạn đang đọc bài viết Mỹ - Trung: Từ cuộc chiến thương mại đến đấu trường công nghệ tại chuyên mục Quốc tế của Báo Diễn đàn doanh nghiệp. Liên hệ cung cấp thông tin và gửi tin bài cộng tác: email toasoan@dddn.com.vn, hotline: (024) 3.5771239,