Tại phiên chất vất Phó Thủ tướng Trương Hòa Bình vừa qua, ông Vũ Tiến Lộc – Chủ tịch VCCI (đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Thái Bình) đã đặt ra vấn đề: “Chính phủ có giải pháp gì để đột phá, để tăng tốc trong cuộc chạy đua cải thiện môi trường kinh doanh với thiên hạ để đạt mục tiêu ngang bằng ASEAN 4 - một mục tiêu rất nhiều thách thức?”.

Ông Vũ Tiến Lộc – Chủ tịch VCCI (đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Thái Bình).

Một vấn đề rất hay nhưng đầy thách thức trong thực tiễn nền kinh tế nước nhà bắt buộc phải tự chuyển mình nếu như không muốn bị bỏ lại phía sau. Chính Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân đã yêu cầu Phó Thủ tướng phải nghiên cứu, trả lời bằng văn bản cho đại biểu do thời gian tranh luận trên nghị trường ít.

Đúng là vấn đề này tuy khó khăn, thách thức nhưng không phải là không có giải pháp, và hướng đi mới để cải thiện. Mô hình Chính phủ kiến tạo thật sự là một giải pháp lớn, xuyên suốt cho quá trình cải cách nền kinh tế nói chung nếu Chính phủ cùng hệ thống chính trị quyết tâm làm.

Thuật ngữ chính phủ kiến tạo phát triển (developmental government), nhà nước kiến tạo phát triển (developmental state) lần đầu tiên được nhà nghiên cứu Chalmers Johnson đưa ra từ thập niên 80 khi ông nghiên cứu về sự phát triển thần kỳ của Nhật Bản.

Ở Việt Nam, phải nói rằng, công cuộc đổi mới năm 1986 thật sự đã tạo ra một bước ngoặt lớn trong lịch sử kinh tế nước nhà khi vai trò lập kế hoạch, phân bổ nguồn lực và phân phối thu nhập được Nhà nước chuyển dần sang cho thị trường. Nền kinh tế thị trường chính là tư duy đổi mới. Tư duy đó đã vượt tầm nhìn của thời đại mà phải hàng thập niên sau đó nhiều người mới thừa nhận, trong đó có cả những người mà ở thời kỳ đầu đã từng hoài nghi.

Và những cải cách đột phá không những đã giúp đưa nền kinh tế thoát ra khỏi khủng hoảng mà còn giành được nhiều thành tích to lớn trên nhiều phương diện kinh tế, văn hóa, xã hội và chính trị. Ví như: từ một nước phải nhận viện trợ lương thực thành nước xuất khẩu lương thực..v..v.

Từ đó ta thấy, vai trò của nhà nước phải là kiến tạo và thúc đẩy, chức năng của nhà nước là sửa chữa các thất bại của thị trường. Sứ mạng của một nhà nước mới phải được hình thành trên tư duy đó.

Trong một buổi Tọa đàm mới đây, TS. Võ Trí Thành đã phân tích nội hàm kiến tạo có nhiều chiều cạnh mà các Lãnh đạo cấp cao cũng nên lắng nghe:

“Đầu tiên, Chính phủ kiến tạo thì bản thân phải đủ năng lực, đủ minh bạch, đủ khả năng giải trình.

Hai là, có đủ khả năng tạo ra tầm nhìn tốt và chính sách tốt. Chính sách tốt gồm từ tư duy, tầm nhìn, thiết kế thực thi, và như vậy phải rất chuyên nghiệp. Ông nói “Việt Nam nói về ý tưởng thì nhiều nhưng thiết kế chưa chuyên nghiệp, phải nói rất thật như vậy”.

Thứ ba, một Chính phủ kiến tạo theo ông Thành là Chính phủ tương tác thân thiện với xã hội, người dân, với thị tường và doanh nghiêp với sự minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Cuối cùng, Chính phủ kiến tạo là biết tạo ra và chia sẻ sự phát triển”¹.

Chủ tịch VCCI dẫn ra một thách thức lớn: “Có một thực tế khác làm chúng ta không thể không sốt ruột… vẫn còn khoảng cách khá xa so với các nền kinh tế dẫn đầu ASEAN. Việt Nam xếp hạng 82, nhưng Singapo xếp thứ 2, Malaysia xếp thứ 23, Thái Lan 46 và ngay cả các nước thuộc nhóm sau của ASEAN cũng không chịu đứng yên”.

Trước yêu cầu đổi mới của thực tiễn, Chính phủ cần phải “chuyển mình”. Theo đó, để vượt qua thách thức mang tên “kinh tế thị trường”, theo kịp người ta thì Chính phủ phải mạnh mẽ, quyết tâm xây dựng bộ máy trong sạch, liêm chính, hiệu quả. Nói không với tham nhũng, tiêu cực, lãng phí, làm gương cho xã hội về tất cả mọi vấn đề, nói đi đôi với làm.

Điều đó cũng có nghĩa, sự đổi mới về thể chế đóng vai trò hết sức quan trọng trong chủ trương kiến tạo phát triển của Chính phủ. Thể chế đó là nền công vụ chuyên nghiệp và hiệu quả, chính sách phân bố nguồn lực, đảm quyền tự do kinh doanh.v..v.

Thời gian qua dư luận, các chuyên gia, nhà khoa học đều ghi nhận những tín hiệu tích cực về mô hình “Chính phủ kiến tạo”. Chúng ta không chỉ nghe thấy những tuyên bố thể hiện quyết tâm cải cách mà còn thấy được những hành động mạnh mẽ và quyết liệt của Chính phủ.

Cụ thể: Tuyên bố đóng cửa rừng tự nhiên, loại bỏ hơn 3.500 giấy phép con, tiến hành đối thoại với cộng đồng doanh nghiệp. Ban hành Nghị quyết 19 về cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, Nghị quyết 35 về hỗ trợ và phát triển doanh nghiệp, Nghị quyết 100 về Chương trình hành động của Chính phủ nhiệm kỳ 2016-2021. Tham dự hội nghị xúc tiến đầu tư của nhiều địa phương. Thúc đẩy hợp tác với nước ngoài bằng những chuyến thăm quan trọng đến Mỹ, Nhật gần đây với nhiều văn bản ký kết hợp tác hàng tỉ USD . Cho đến xử lý những chuyện nhỏ, nhưng có tác động lan tỏa lớn như vụ quán cà phê Xin Chào..v..v.

Vậy nên, câu chuyện Chính phủ mới với mô hình “kiến tạo” không hề đơn giản và nó cần thêm thời gian để hoàn thiện, nhưng đã bắt đầu tạo lập được niềm tin với thông điệp về cải cách và nỗ lực cải cách. Phải chăng đó là một giải pháp lớn mang tính đột phá để cải thiện môi trường kinh doanh?

Tài liệu tham khảo
http://vneconomy.vn/thoi-su/chinh-phu-kien-tao-khi-nha-nuoc-nhu-mot-doanh-nghiep-20170112103724912.htm