Trả lời về kết luận kiểm toán dự án BOT, Bộ Tài chính cho rằng yêu cầu Bộ này xây dựng khung tỷ suất lợi nhuận là không khả thi, đồng thời đã đề nghị các Bộ ngành liên quan cùng Bộ Tài chính xây dựng. Tuy nhiên, đến thời điểm này, Bộ Tài chính cho biết vẫn chưa nhận được hồi âm của các bộ, ngành liên quan, gây khó cho việc xác định lợi nhuận của nhà đầu tư.

p/Mặc dù cách vị trí xây dựng hầm Phú Gia và Phước Tượng gần 10km, nhưng BOT Phước Tượng-Phú Gia vẫn chốt chặn trên QL1A để tận thu bằng tên Trạm thu phí Bắc Hải Vân. Ảnh: V.T

Mặc dù cách vị trí xây dựng hầm Phú Gia và Phước Tượng gần 10km, nhưng BOT Phước Tượng-Phú Gia vẫn chốt chặn trên QL1A để tận thu bằng tên Trạm thu phí Bắc Hải Vân. Ảnh: V.T

Tài chính cần, giao thông chưa vội?

Trong văn bản gửi Bộ KH&ĐT, Bộ Tài chính khẳng định: Lĩnh vực đầu tư PPP khá rộng với nhiều hình thức hợp đồng. Mỗi lĩnh vực có đặc thù khác nhau nên việc Bộ Tài chính quy định khung tỷ suất lợi nhuận nhà đầu tư phù hợp với từng khu vực, đặc điểm dự án là không khả thi.

Liên quan đến quy định nguồn vốn chủ sở hữu của nhà đầu tư tham gia thực hiện dự án, Bộ Tài chính dẫn Nghị định số 15/2015 của Chính phủ về đầu tư PPP quy định về vốn chủ sở hữu; Điều 20, Thông tư 06/2016 của Bộ KH&ĐT hướng dẫn thực hiện một số quy định của Nghị định 15/2015; Thông tư 55/2016 của Bộ Tài chính quy định nội dung về quản lý tài chính đối với dự án đầu tư PPP và chi phí lựa chọn nhà đầu tư tại Nghị định số 15…

Trong các văn bản này, Bộ Tài chính cũng nêu rõ: Quy định về mức độ vốn chủ sở hữu tối thiểu, tiến độ góp vốn chủ sở hữu của nhà đầu tư đã được quy định đầy đủ. Việc nhà đầu tư không thực hiện theo cam kết là thuộc trách nhiệm của nhà đầu tư và cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Về phương án thu phí, mức phí cũng được Bộ Tài chính dẫn nhiều quy định của pháp luật, từ Luật phí và lệ phí, Nghị định 149, Thông tư 35 của Bộ GTVT… Theo Bộ Tài chính, hiện Bộ GTVT là cơ quan có thẩm quyền trong nhiều việc. Điển hình, Bộ GTVT có trách nhiệm thực hiện rà soát, thẩm định phương án tài chính của dự án; quy định mức giá tối đa áp dụng chung cho dịch vụ sử dụng đường bộ... Bộ này phải thống nhất với các chủ đầu tư về mức giá đối với dịch vụ đường bộ, trong đó có ưu đãi cho hộ dân xung quanh dự án, trạm thu phí, đảm bảo không vượt mức giá tối đa tại Thông tư 35/BGTVT.

Thực tế cho thấy, tình trạng người dân phản đối các trạm thu phí BOT đang nóng trên một số địa phương, điển hình như trạm thu phí BOT Cai Lậy (Tiền Giang), trạm thu phí BOT Bờ Đậu (Thái Nguyên); trạm thu phí BOT Biên Hoà; trạm thu phí BOT Bắc Hải Vân, Ninh An…

Lỗ “hổng” tài chính

Trong khung khổ pháp lý, hiện nay, chưa có văn bản quy phạm pháp luật quy định việc giám sát các hoạt động thu tại các trạm thu phí, nên công tác quản lý thu phí gặp nhiều khó khăn. Mặt khác, cũng vì lý do này, các cơ quan được giao quản lý lại chưa đủ cơ sở để có biện pháp giám sát và giám sát được hoạt động thu phí của các dự án BOT.

Qua các đợt kiểm tra trong năm 2016, Tổng cục Đường bộ đã chứng minh các trạm thu phí BOT trên tuyến cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ thu gần 2 tỷ đồng/ngày nhưng báo cáo chỉ có 1,2 tỷ đồng/ngày. Qua công tác kiểm tra, giám sát của Bộ GTVT mới đây tại các trạm thu phí BOT, kết quả doanh thu thu phí trong thời gian giám sát đều tăng hơn so với thời gian tương đương của các tháng trước đó.

Báo cáo giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã chỉ ra hàng loạt những bất cập của các dự án BOT giao thông. Trong đó có công tác quản lý chi phí đầu tư thực hiện tại các dự án còn tồn tại sai sót về khối lượng, định mức, đơn giá và Kiểm toán nhà nước đã kiến nghị xử lý tài chính, yêu cầu giảm trừ dự toán 754,22/56.271 tỷ đồng đối với 22 dự án.

Mới đây, Kiểm toán Nhà nước đã công bố số liệu kiểm toán các dự án các dự án BOT giao thông trong đó, phát hiện các dự án BOT giao thông thu "thừa" hơn 22.000 tỷ đồng. Kiểm toán Nhà nước kiến nghị giảm thời gian thu phí 62 năm 8 tháng tại 22 dự án BOT giao thông này, tương ứng giảm doanh thu 22.237,6 tỷ đồng. Đồng thời, KTNN phát hiện có 6 trong số 52 trạm thực hiện thu phí trước 14 năm 6 tháng, trong khi chưa đủ điều kiện thu phí...

Đối với các dự án BOT giao thông, Bộ GTVT "gánh" trách nhiệm về xây dựng các dự án, phối hợp các bộ, cơ quan ngang bộ thẩm định, phê duyệt dự án. Bộ KH&ĐT xây dựng kế hoạch, quy hoạch và chính sách đối với các dự án PPP. Còn Bộ Tài chính chịu trách nhiệm về các chính sách liên quan đến thuế, hải quan, nghĩa vụ tài chính liên quan. Tuy nhiên sự phối hợp chệch choạc giữa các bộ, ngành có liên quan đang tạo ra những lỗ hổng tài chính và không thiết lập được lằn ranh pháp luật nhằm quản lý hiệu quả các dự án đầu tư giao thông theo hình thức BOT.

TS Nguyễn Hữu Đức – Chuyên gia về giao thông các dự án của JICA: Tỷ suất lợi nhuận quá cao

Vấn đề xây dựng khung lợi nhuận cho các dự án BOT đáng lẽ phải xây dựng từ lâu nhưng các cơ quan nhà nước chưa có liên kết chặt chẽ với nhau để đưa ra một khung lợi nhuận phù hợp với từng dự án BOT mà chỉ có con số áp dụng chung là 14%. Thứ trưởng Bộ GTVT có trả lời là con số này các nước đều áp dụng. Tuy nhiên, theo tôi, đây là điều bất hợp lý khi lãi suất mỗi nước một khác. Hiện tại lợi nhuận của BOT ở mức 14% là quá cao, lợi nhuận cần ấn định nhưng phải ở mức hợp lý thì người dân mới chịu được. Con số này cần phải gắn với thị trường, lên xuống cùng thị trường.

Về tình trạng thu phí tại các nhà đầu tư dự án BOT cơ quan nhà nước cần giám sát chặt chẽ mức đầu tư, thu phí, vốn sửa chữa, vốn vay ngân hàng... qua quyết toán của các chủ đầu tư BOT.

Chuyên gia Kinh tế Lưu Bích Hồ: Khó có mẫu số chung về tỷ suất lợi nhuận dự án BOT

Rất khó để có thể đưa ra một mẫu số chung về tỷ suất lợi nhuận cho dự án BOT bởi mỗi dự án có một đặc điểm, đặc thù riêng, tùy thuộc vào từng tuyến đường, mức độ làm mới hay cải tạo khác nhau mà đưa ra mức độ tỷ suất lợi nhuận khác nhau. Vấn đề có đặt khung tỷ suất lợi nhuận cho dự án BOT chỉ định thầu hay không, thì cũng không thể tách ra hay làm một cách chắp vá mà phải đặt trong toàn bộ tổng thể cơ chế, thể chế chung. Phải có đánh giá toàn diện, bài bản để vừa thu hút được vốn vào xây dựng cơ sở hạ tầng.

Huyền Trang, Lê Liên ghi