CPTPP chính thức có hiệu lực. Sự kiện này diễn ra thật lặng lẽ, không có nhiều thông tin từ Chính phủ, Bộ Công Thương và báo chí. Bầu không khí đón nó khác xa so với cảnh trống dong, cờ mở, diễu hành khi Việt Nam vào WTO. Song, nội dung của nó thật dữ dội. CPTPP sẽ buộc Việt Nam cải cách mạnh mẽ sau đường biên, đưa nhiều lĩnh vực theo những giá trị chung của quốc tế.

1. Pháp lý và thể chế

Minh bạch được đặt lên hàng đầu. Chế tài, hay cơ chế giải quyết tranh chấp rất chặt chẽ, xử phạt ngặt nghèo, bao gồm cả trừng phạt thương mại.

Chế tài nghiêm ngặt tạo sức ép cho cả cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp Viêt Nam trong đảm bảo minh bạch, giải trình.

2. Thương mại hàng hóa

Đa số dòng thuế đưa về 0% ngay khi Hiệp định có hiệu lực. Hàng đã qua sử dụng được phép nhập khẩu. Quy tắc xuất xứ chặt chẽ và doanh nghiệp được quyền tự chứng minh, tự chịu trách nhiệm. Với hàng dệt may thì áp dụng quy tắc xuất xứ từ sợi trở đi.

3. Đầu tư

Cơ chế giải quyết tranh chấp là rất quan trọng. Một là doanh nghiệp kiện chính phủ và chính phủ kiện chính phủ về các dự án đầu tư. Đây là điểm mới chưa từng có. 

CPTPP sẽ buộc Việt Nam cải cách mạnh mẽ sau đường biên, đưa nhiều lĩnh vực theo những giá trị chung của quốc tế.

CPTPP sẽ buộc Việt Nam cải cách mạnh mẽ sau đường biên, đưa nhiều lĩnh vực theo những giá trị chung của quốc tế.

Ví dụ, Chính Phủ đồng ý cho doanh nghiệp vào, doanh nghiệp nghiên cứu báo cáo tiền khả thi, khả thi để trình cho chính phủ nhưng rốt cuộc, chính phủ lại cấp cho nhà đầu tư khác mà không có lý do chính đáng. Lúc này doanh nghiệp kiện Chính phủ.

Có khoản khiếu kiện không vi phạm. Chính phủ không vi phạm hợp đồng nhưng những việc làm của chính phủ làm ảnh hưởng tới kỳ vọng của nhà đầu tư, thì nhà đầu tư cũng có thể kiện. Ví dụ, Chính phủ cấm viber thì có thể bị kiện.

Như vậy, Chính phủ không vi phạm hợp đồng theo văn bản nhưng có hành động cụ thể làm ảnh hưởng đến lợi ích nhà đầu tư thì có thể đối diện với việc bị kiện, và thua kiện.

4.Chính sách cạnh tranh và doanh nghiệp nhà nước.

Doanh nghiệp nhà nước phải đặt trong môi trường cạnh tranh trên cả thị trường nội địa, thị trường các nước CPTPP, và thị trường ngoài TPP. 

Nhà nước không được ưu đãi cho doanh nghiệp nhà nước, không cấp vốn, xóa nợ, bão lãnh nợ, không bù chéo trong doanh nghiệp nhà nước, kể cả doanh nghiệp nhà nước hoạt động trong lĩnh vực độc quyền.

Doanh nghiệp nhà nước phải hoạt động minh bạch, phải thực hiện chế độ báo cáo chặt chẽ theo quy định của TPP. Có nghĩa là doanh nghiệp nhà nước phải thông báo cho ủy ban kinh tế nhà nước từng giao dịch một. (Yêu cầu này được cho là quá đáng vì phải báo cáo từng giao dịch 1 là kiểm soát quá chặt chẽ tạo 1 sự cứng nhắc, trong khi doanh nghiệp tư nhân thì không chịu sức ép này).

5. Mua sắm chính phủ

Đầu tư công do các cơ quan nhà nước mua sắm sẽ được áp dụng đấu thầu trong các nước thành viên. Phải minh bạch hóa trong đấu thầu, thiết lập hệ thống đầu thầu điện tử.

Hiệp định điều chỉnh cả ngành quốc phòng, và công an (trừ nội dung mua sắm vũ khí). Chẳng hạn, xây dựng trụ sở thì các nước thành viên phải thực hiện đấu thầu tự do trong CPTPP.

6. Lao động và công đoàn.

Đây là vấn đề cực kỳ khó khăn nhất, phức tạp nhất đối dù Việt Nam được ân hạn 5 năm.

Quyền tự do thành lập công đoàn được trao cho công nhân ở cơ sở. Họ tự do liên kết hoặc không liện kết lập tổ chức công đoàn cơ sở. Nghĩa là họ có quyền tham gia, gia nhập vào tổ chức công đoàn, liên kết hiệp hội công đoàn, tạo ra một hệ thống 2 công đoàn. Cán bộ quản lý doanh nghiệp không được tham gia vào ban chấp hành công đoàn.

Ở những nơi chưa có tổ chức công đoàn, người lao động có quyền lựa chọn người đại diện cho mình trong thương lượng với chủ sử dụng lao động mà không buộc tổ chức công đoàn cấp trên đại diện cho họ, trừ khi họ có yêu cầu trợ giúp.

Đảm bảo tính độc lập của công đoàn cơ sở trong hoạt động nội bộ và quản lý tài sản, tài chính.
Hạn chế các ngành nghề cấm đình công. Cấm lao động cưỡng bức và lao động trẻ em.

7. Thương mại điện tử và viễn thông

Thương mại điện tử bao gồm tất cả các giao dịch số. Đây là khái niệm cực rộng, không có nghĩa là mua bán hàng hóa thương mại thuần túy mà là tất cả các giao dịch số. Trong đó, nội dung cơ bản là tự do lưu chuyển lưu trữ thông tin mà không bị kiểm soát, ngăn chặn (những nội dung có liên quan đến quốc phòng, an ninh, bảo đảm trật tự an toàn xã hội).

Không đánh thuế vào các giao dịch điện tử xuyên biên giới, và không buộc đặt máy chủ tại một địa điểm xác định, kể cả trên lãnh thổ một quốc gia.

Những quy định này rất cần thiết để cải cách bên trong, từ việc ra luật cho đến thực thi, hành xử. Có nhiều luật không tương thích thì sẽ phải sửa, nhiều thói quen phải thay đổi. Lưu ý là chế tài trong CPTPP là mạnh, không giống như WTO).

Bạn đang đọc bài viết Lặng lẽ và dữ dội CPTPP tại chuyên mục Mạng xã hội của Báo Diễn đàn doanh nghiệp. Liên hệ cung cấp thông tin và gửi tin bài cộng tác: email toasoan@dddn.com.vn, hotline: (024) 3.5771239,