Chiều ngày 26/6, Hội nghị đối thoại Hải quan- doanh nghiệp được Tổng cục Hải quan phối hợp với Diễn đàn Kinh tế Tư nhân Việt Nam (VPSF) tổ chức nhằm tuyên truyền về cơ chế một cửa quốc gia và đề án kiểm tra chuyên ngành và tạo thuận lợi thương mại.

Hội nghị cũng tạo điều kiện để doanh nghiệp nêu những khó khăn, vướng mắc và đối thoại trực tiếp với các lãnh đạo Tổng cục Hải quan. Những vấn đề chính mà doanh nghiệp quan tâm tại Hội nghị là: Sử dụng hệ thống VINASS/VCIS, kiểm tra hàng hóa chuyên ngành, thực hiện các giao dịch thương mại qua biên giới.

Nút thắt” kiểm tra chuyên ngành

Theo đó, mặc dù đã có nhiều cải tiến mạnh mẽ về TTHC trong lĩnh vực hải quan, doanh nghiệp vẫn gặp những khó khăn trong quá trình xuất nhập khẩu hàng hoá chủ yếu do trở ngại từ thủ tục kiểm tra hàng hoá chuyên ngành. Đây cũng được coi là một nút thắt trong cải cách TTHC theo tinh thần Nghị quyết 19/NQ-CP. 

Trong khi thủ tục hải quan chỉ chiếm 28% thời gian thông quan hàng hoá, thì thủ tục kiếm tra chuyên ngành chiếm tới 72% và làm tăng chi phí kinh doanh của DN.

Tổng cục Hải quan cho biết, hiện nay tỉ lệ lô hàng phải kiểm tra chuyên ngành trước khi thông quan chiếm đến 30%, trong khi tỉ lệ không đạt yêu cầu rất thấp, chỉ dưới 1%. Nghị quyết  19/NQ-CP đã yêu cầu “giảm tỷ lệ các lô hàng nhập khẩu phải kiểm tra chuyên ngành tại gia đoạn thông quan từ 30-35% xuống còn 15% vào năm 2016” tuy nhiên mục tiêu này đến nay vẫn chưa thực hiện được.

Các chuyên gia đánh giá, việc kiểm tra chuyên ngành quá mức cần thiết đang là lực cản cơ bản đối với nỗ lực cải thiện chỉ số “Giao dịch thương mại qua biên giới”, làm tăng chi phí bất hợp lý, tạo gánh nặng đối với DN. Thống kê tại Cục Hải quan TP HCM cho thấy, năm 2016, đơn vị chỉ phát hiện 30/67.224 lô hàng không đạt yêu cầu về kiểm tra an toàn thực phẩm, tương đương 0,04%.

Thừa nhận thủ tục kiểm tra chuyên ngành còn nhiều vướng mắc, ông Đào Duy Tám - đại diện Cục Giám sát quản lý về hải quan, Tổng cục Hải quan cho biết, cả nước hiện có 14 đơn vị thực hiện chức năng kiểm tra vệ sinh an toàn thực phẩm thuộc quản lý của Bộ Y tế và Bộ Công thương. Con số này so với các cửa khẩu làm thủ tục hải quan hiện nay vẫn còn quá ít, dẫn đến thời gian thông quan chậm, tăng chi phí cho doanh nghiệp.

Theo Ông Đào Huy Giám, Tổng Thư ký VPSF, một số điểm vướng mắc trong công tác kiểm tra chuyên ngành mà DN thường gặp phải là: Thủ tục cấp giấy phép NK đối với thiết bị phát, thu phát sóng vô tuyến điện, giấy phép NK mobile theo invoice/shipment; thủ tục tạm nhập tái xuất và bảo hành sửa chữa thiết bị công nghệ, thủ tục kiểm dịch thực vật đối với mặt hàng Bông xơ, phân bón hoá chất, giấy xác nhận ATVSTP với thực phẩm bổ sung...

Giảm 50% số lô hàng phải kiểm tra tại khâu thông quan

Đánh giá của các tổ chức quốc tế cho thấy mức độ phức tạp trong công tác quản lý chuyên ngành của cơ quan Việt Nam hiện đang ở mức cao hơn so với nhiều nước trong khu vực.

Cụ thể, số lượng các biện pháp quản lý chuyên ngành của các bộ ngành đang áp dụng cũng ngành càng tăng như Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn là 98 và Bộ Công thương là 94 và Bộ y tế là 93. Điều này xuất phát từ công tác kiểm tra chuyên ngành đó là thủ tục kiểm tra chuyên ngành chủ yếu là thủ công và việc phối hợp giữa các cấp kiểm tra còn nhiều bất cập. Các trang thiết bị phục vụ kiểm tra xuất nhập khẩu còn nhiều hạn chế.

“Do đó, các bộ, ngành cần sớm rà soát lại văn bản quy định pháp luật, thu hẹp danh mục, chuyển thời gian bắt buộc kiểm tra ở khâu thông quan về sau thông quan, thực hiện chuyển từ kiểm tra trực tiếp từng lô hàng sang đánh giá rủi ro”- ông Đào Duy Tám nói.

Ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội DN nhỏ và vừa TP.Hà Nội kiến nghị, các thủ tục hành chính về kiểm tra chuyên ngành sẽ tiếp tục được giảm. Năm 2017 cấp độ giải quyết thủ tục hành chính từ cấp độ 3 sẽ được nâng lên cấp độ 4, để tất cả các thủ tục phải giải quyết trực tuyến. Ví dụ, các thủ tục về cấp giấy chứng nhận, chứng nhận C/O (Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa ), chỉ giao về một đầu mối là hải quan, là nơi nhận các thủ tục để giải quyết cho DN. Hiện nay, DN phải đến 3 - 5 đầu mối hồ sơ chuẩn bị như nhau, thủ tục như nhau nên mất nhiều thời gian.

Do đó, ông Mạc Quốc Anh kiến nghị 3 biện pháp cụ thể: Thứ nhất, phải có nhiều giải pháp đưa vào nền quản trị hành chính quốc gia mà đặc biệt là triển khai cổng thông tin điện tử Chính phủ giúp giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Thứ hai, công chức cơ sở, cửa khẩu đồng thuận theo chỉ thị và chủ trương của Chính phủ, để những chỉ đạo về tạo thuận lợi cho DN ở cấp trên được các đơn vị phía dưới triển khai thực hiện đúng.

Thứ ba, giữa các Bộ ngành, cơ quan xử lý các thủ tục hành chính cần có sự liên kết, hợp tác, đồng nhất và minh bạch, để việc giải quyết các thủ tục cho DN được hiệu quả, giúp DN có niềm tin vào sự phục vụ của các bộ phận liên quan đến thủ tục hải quan.

Ông Ngô Minh Hải, Phó Cục trưởng Cục Giám sát quản lý về hải quan cũng khẳng định: Để tháo gỡ các khó khăn về kiểm tra chuyên ngành, tạo điều kiện cho DN, thời gian tới, Chính phủ đã đưa ra yêu cầu các Bộ sớm xem xét áp dụng việc “công nhận lẫn nhau”, bởi đây cũng là một thông lệ quốc tế để thừa nhận áp dụng với những mặt hàng của những quốc gia có uy tín.

“Riêng về phía ngành Hải quan sẽ tập trung vào hậu kiểm hơn là tiền kiểm để không ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu của DN. Tiếp tục rà soát những văn bản đã được các Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ Y tế…thay thế bãi bỏ để phấn đấu giảm tỷ lệ các lô hàng nhập khẩu phải kiểm tra chuyên ngành tại khâu thông quan từ 30-35% xuống còn 15%...”- ông Hải cho biết.