"Độc quyền nhà nước", điểm nghẽn của tinh thần kiến tạo

“Độc quyền nhà nước”, điểm nghẽn của tinh thần kiến tạo

17/02/2017 2:00 Chiều

(DĐDN)- Dự thảo nghị định về “độc quyền nhà nước” của Bộ Công Thương dường như đi ngược các cải cách mạnh mẽ của Chính phủ về môi trường kinh doanh. Hơn thế, các chuyên gia kinh tế cho rằng, điều này còn khiến khối DN tư nhân chùn nhuệ khí kinh doanh…

Thật khó để giải thích vì sao những ngành hàng như nhập khẩu thuốc lá, xì gà; tem bưu chính; pháo hoa… lại là những ngành liên quan đến an ninh quốc phòng hay lợi ích quốc gia. Ảnh : Kỳ Anh

Câu chuyện về kinh tế thị trường đã được bắt đầu cách đây hơn 30 năm, khi mà những áp lực kinh tế – xã hội – chính trị đã trở thành động lực cho công cuộc ĐỔI MỚI, nhưng đến thời điểm này tư duy quản lý đã thật sự thay đổi? Sự ưu việt của kinh tế thị trường ngay từ buổi đầu đổi mới đã được nhiều chính khách, chuyên gia tiến bộ nhận thức cách sâu sắc.

Một thị trường đúng nghĩa

Nỗ lực xây dựng một nền kinh tế thị trường hướng tới mục tiêu xã hội công bằng, dân chủ, văn minh của Việt Nam qua ba thập kỷ không hẳn lúc nào cũng thành công như mong muốn. Nhưng nó khẳng định một chân lý rằng: kinh tế thị trường chắc chắn phải hướng đến mục tiêu dân chủ, công bằng và văn minh, vốn là nội hàm của định hướng xã hội chủ nghĩa.

Nói gì thì nói, muốn có một nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa trước hết phải hình thành cho được nền kinh tế thị trường đúng nghĩa. Những yếu tố như: nguồn lực, tín dụng, giá cả, cạnh tranh, mức độ can thiệp nhà nước… đã và đang là những nút thắt trong sự hình thành một nền kinh tế thị trường đẩy đủ, đồng bộ tại Việt Nam. Mặc dù có nhiều quốc gia đã công nhận kinh tế Việt Nam là nền kinh tế thị trường, nhưng điều đó không có nghĩa là cả thế giới tiến bộ, hiện đại đã công nhận.

Việc hình thành các thị trường hàng hóa, dịch vụ, lao động, vốn, đất đai, công nghệ cho đến nay dường như vẫn còn là một nỗ lực không biết mệt mỏi của cả nhà nước lẫn DN và người dân. Trong đó, những khiếm khuyết của nhà nước, vốn vận hành theo tư duy kế hoạch hóa tập trung nhiều thập kỷ trước chưa thể khắc phục một sớm một chiều, khiến thị trường đôi khi trở nên méo mó, nhất là trong vòng xoáy của chuyển đổi và hội nhập.

Phải bắt đầu từ thể chế

Nói như một Phó chủ tịch Hội đồng lý luận Trung ương, là yếu kém của thể chế đã nảy sinh nhiều vấn đề cần giải quyết như lãng phí, phân bổ vốn, tài nguyên không hợp quy luật thị trường, gây nhiều hạn chế trong phát triển, khiến cho nỗ lực thực thi thể chế tiến bộ gặp nhiều rào cản. Chẳng hạn, những yếu kém của thể chế đã làm cho tài nguyên, đất đai bị lãng phí. Đất đai được cấp khó với người này, nhưng dễ với người có quan hệ thân hữu. Xâm lấn đất đai, tài nguyên không được kiểm soát, cộng với cơ chế xin cho méo mó càng làm cho tình trạng lãng phí trở nên nghiêm trọng.

Phân bổ, sử dụng vốn, đặc biệt là vốn ngân sách nhà nước ngày càng kém hiệu quả. Điều này dẫn đến đầu tư phân tán do kỷ cương ngân sách không được siết chặt. Và đương nhiên, điều này sẽ dẫn đến quy luật “đầu tư vào nơi có hiệu quả nhất” của nền kinh tế thị trường không được tuân thủ.

Thay đổi lớn nhất trong việc hình thành một nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là nhà nước phải thay đổi vai trò, cách điều hành và phạm vi can thiệp.

Những yếu kém về thể chế và thực thi cũng khiến chiến lược phát triển DN, nòng cốt của một nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa cũng gặp nhiều khó khăn. Dẫu cho Nghị quyết của Đảng từ giữa nhiệm kỳ Đại hội IX đến Đại hội XII đã khẳng định ngày càng mạnh mẽ và cụ thể hơn về thể chế kinh tế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa, nhưng những đổi mới về chính trị dường như chưa theo kịp với những câu chữ tường minh trong các Nghị quyết.

Biểu hiện rõ nhất của vấn đề này là: tư duy độc quyền nhà nước vẫn in hằn trong nhiều chính sách. Điển hình như Dự thảo nghị định về hàng hóa, dịch vụ và địa bàn nhà nước độc quyền thương mại mới được Bộ Công Thương trình Chính phủ.

Chưa cần nói đến vấn đề vi hiến, trái luật, chỉ xét riêng về nguyên tắc cạnh tranh, vốn là bản chất của nền kinh tế thị trường, thì Dự thảo nghị định này đã không tuân thủ, dù lý do an ninh, quốc phòng và đảm bảo thị trường lành mạnh đã được nại đến. Thực ra, Bộ Công Thương soạn thảo danh mục 20 ngành nghề độc quyền nhà nước dựa vào đề nghị của các bộ, ngành khác. Nhưng điều đó càng chứng tỏ thêm rằng: để hình thành một nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thì sự can thiệp của nhà nước bất chấp quy luật cạnh tranh vẫn là một rào cản lớn.

Còn thị trường, dù có những chính sách bất cập do khiếm khuyết của nhà nước, sẽ luôn vận hành theo cách riêng của nó. Nếu bị hạn chế, những khuyết tật, méo mó chắc chắn là hậu quả của chính sách, của thể chế, chứ không phải là mặt trái của kinh tế thị trường như nhiều người khẳng định.

ĐẠI DƯƠNG

>> “Độc quyền nhà nước” và tư duy phản thị trường

Tags :

Bài viết đã chặn phản hồi!

Tin khác đã đăng

Theo bạn, nữ doanh nhân nào có tầm ảnh hưởng nhất?
  • 6.78%
  • 5.08%
  • 6.78%
  • 3.39%
  • 20.34%
  • 8.47%
  • 1.69%
  • 1.69%
  • 15.25%
  • 18.64%
  • 6.78%
  • 5.08%