Là một thương hiệu kem lâu đời tại Việt Nam, tuy nhiên khoảng 5 năm trở lại đây, mảng kem của Thủy Tạ lại có kế quả kinh doanh khá ảm đạm.

Đang mất dần chỗ đứng

Thương hiệu Kem Thủy Tạ ra đời từ năm 1945 gắn với nhà hàng Thủy Tạ bên Hồ Hoàn Kiếm, Hà Nội - tiền thân của Công ty Thủy Tạ hiện tại. Sau khi Công ty Thủy Tạ được thành lập từ tháng 5/1958, thương hiệu này trở thành một mảng kinh doanh nòng cốt, bên cạnh những lĩnh vực khác như nhà hàng, cung cấp dịch vụ.

Khi mới thành lập, do điều kiện kinh tế và mức thu nhập của người dân còn thấp, Thủy Tạ tập trung vào mảng kem giá rẻ với sản phẩm chính là kem đá và các hương vị truyến thống.

Đến những năm cuối thế kỷ 20, Thủy Tạ bắt đầu lên kế hoạch sản xuất kem theo hướng công nghiệp, với việc xây dựng nhà máy sản xuất một triệu lít mỗi năm trên dây chuyền của Italy.

Đây là tiền đề đưa Thủy Tạ trở thành một trong những doanh nghiệp giữ thị phần chi phối tại Hà Nội và khu vực phía bắc thời điểm đó.

Tuy nhiên, sự xuất hiện của những đối thủ "sinh sau đẻ muộn" như kem Wall's của Unilever và đặc biệt là 2 đối thủ lớn nhất hiện tại là Kido Foods (KDF) và Vinamilk (VNM) đã làm thay đổi cuộc chơi của những doanh nghiệp truyền thống.

Sự đa dạng về chủng loại và phân khúc sản phẩm khiến những doanh nghiệp như Thủy Tạ gặp nhiều khó khăn.

Hoạt động kinh doanh mảng kem của Công ty cổ phần Thủy Tạ trong những năm gần đây. Số liệu: Báo cáo tài chính Công ty cổ phần Thủy Tạ

Hoạt động kinh doanh mảng kem của Công ty cổ phần Thủy Tạ trong những năm gần đây. Số liệu: Báo cáo tài chính Công ty cổ phần Thủy Tạ

Theo khảo sát từ Euromonitor International – một tập đoàn nghiên cứu thị trường có tiếng của Anh quốc, trong 5 năm gần đây lượng kem tiêu thụ tại Việt Nam tăng trưởng với tốc độ 15%, và ước tính 5 năm tới sẽ tăng với tốc độ 7% mỗi năm.

Tuy vậy, doanh thu của Kem Thủy Tạ trong 5 năm gần đây chỉ loanh quanh ngưỡng 50 tỷ đồng mỗi năm với biên lợi nhuận gộp khoảng 20 tỷ đồng.

Nếu so sánh với tốc độ tăng trưởng doanh thu mảng kem của Kido Foods khoảng 77% từ năm 2013 đến nay và doanh thu năm 2016 đạt hơn 1.000 tỷ đồng, kết quả của Kem Thụy Tạ gần như chỉ "giậm chân tại chỗ".

Kết thúc năm 2016, thương hiệu Kem Thủy Tạ đóng góp hơn 54 tỷ đồng, tương đương một nửa tổng doanh thu cho Công ty cổ phần Thủy Tạ, với lợi nhuận gộp ghi nhận hơn 20 tỷ đồng.

Tăng trưởng lần lượt 6,3% về doanh thu và 19% về lợi nhuận gộp của mảng hoạt động này so với năm trước. Tuy nhiên, nếu so với kết quả kinh doanh 5 năm trước - năm 2012, Kem Thủy Tạ gần như không có tăng trưởng.

Theo thông tin từ Công ty chứng khoán Bản Việt (VCSC), Kem Thủy Tạ không có nhiều đột phá trong bối cảnh thị trường cạnh tranh rất khốc liệt, điều này khiến thương hiệu kem nức tiếng lâu đời của Việt Nam dần mất đi vị thế của mình. Tính từ thời điểm 2012 đến nay, thị phần Kem Thủy Tạ đã giảm từ 10,9% xuống 9,7% và hiện tại đang chịu áp lực khá lớn từ Kido Foods.

Hai điểm yếu dễ nhận thấy nhất của Kem Thủy Tạ là công tác đầu tư cho hệ thống phân phối và quy mô sản phẩm còn rất hạn chế.

Mặc dù là thương hiệu kem lâu đời nhất Việt Nam nhưng kể từ khi thành lập đến nay, Thủy Tạ mới phát triển được gần 300 điểm bán hàng và chỉ có tại địa bàn Hà Nội, thị trường mở rộng sang một số tỉnh lân cận nhưng hầu như không đáng kể.

Số lượng chủng loại kem của Thủy Tạ theo giới thiệu công ty cũng chỉ gồm 10 loại kem hộp và 9 loại kem que, tập trung chủ yếu vào phân khúc sản phẩm vừa túi tiền, trong khi một số đối thủ khác như Kido Foods có khoảng 200 loại, Vinamilk có khoảng 50, còn Kem Wall's có trên 20 loại.

Trong báo cáo đánh giá mới nhất về mảng kem của Thuỷ Tạ, VCSC nhận định: "Trong vài năm qua, chúng tôi chưa ghi nhận sự thay đổi đáng kể của Thủy Tạ về bao bì sản phẩm, hương vị cũng như chiến lược makerting".

Theo công ty chứng khoán này, Thủy Tạ cần có sự thay đổi nhanh trong thời gian tới nếu muốn giữ vững vị thế tại thị trường phía Bắc, khi đối thủ lớn nhất Kido Foods đã có kế hoạch xây dựng nhà máy sản xuất tại Bắc Ninh.

Với kinh nghiệm phát triển hệ thống và ưu thế từ chủng loại sản phẩm, khả năng bị đe dọa tại ngay thị trường trọng tâm Hà Nội của Thủy Tạ là hoàn toàn có thể.

Lên sàn có giúp Kem "ngon" hơn

Theo Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX), ngày 20/6/2017, Công ty cổ phần Thủy Tạ, doanh nghiệp sở hữu Thương hiệu kem Thủy Tạ, sẽ đưa 3 triệu cổ phiếu (mã TTJ) tương đương vốn điểu lệ 30 tỷ đồng lên giao dịch tại sàn UPCoM với giá khởi điểm 31.000 đồng/cổ phiếu.

Được biết, TTJ được cổ phần hóa từ năm 2006, song hiện nay vẫn là công ty con của Tổng công ty Thương mại Hà Nội (Hapro). Tới nay, sau 3 lần tăng vốn, TTJ có vốn điều lệ 30 tỷ đồng, trong đó Hapro chiếm 51,25%. Một số cổ đông lớn khác là Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) chiếm 10%, Công ty TNHH Rồng Thái Bình Dương – một pháp nhân liên quan tới tập đoàn Hoàn Cầu và Ngân hàng Nam Á sở hữu 11,17%, hai thể nhân Nguyễn Mạnh Hà và Nguyễn Minh Hương nắm 19,67%.

Năm tài chính 2016, TTJ báo lãi sau thuế 7,4 tỷ đồng, tăng 17,5% so với năm 2015. Doanh thu tăng từ 105 tỷ đồng lên 110,5 tỷ đồng, nhỉnh hơn kế hoạch đề ra cho cả năm (110 tỷ đồng). Với vốn điều lệ khá khiêm tốn, chỉ ở mức 30 tỷ đồng, lãi cơ bản trên cổ phiếu (EPS) của TTJ năm vừa qua là 2.093 đồng, con số khá ấn tượng. Nhà hàng và kem là những “mỏ vàng” của TTJ. Doanh thu bán kem trong năm 2016 chiếm tới 49% tổng doanh thu của TTJ (54 tỷ đồng). Chỉ tiêu này đối với nhà hàng Thủy Tạ là 31,9% (35 tỷ đồng). Trong khi đó, mảng kinh doanh đá và nước đá lại chưa thực sự là điểm sáng của TTJ khi chỉ đạt doanh thu 4,4 tỷ đồng và lợi nhuận gộp 1,1 tỷ đồng trong năm 2016. Thậm chí năm 2015, TTJ phải chịu mức lỗ 6,7 tỷ đồng từ mảng kinh doanh trên.

Sẽ là khập khiễng nếu so sánh TTJ với những ông “kẹ” trong ngành công nghiệp kem như Kido Foods hay Vinamilk. Bởi vốn điều lệ của TTJ chỉ là 30 tỷ đồng, rất nhỏ bé so với con số hàng nghìn tỷ đồng của các tập đoàn trên. Bởi vậy, dễ thấy chiến lược kinh doanh của TTJ là đánh vào thị trường ngách, gắn với lợi thế địa lý mà họ đang nắm giữ. Ngoài 259 cửa hàng, đại lý kinh doanh phủ khắp Hà Nội, TTJ còn sở hữu nhiều mảnh đất đắt hơn vàng bên bờ hồ Hoàn Kiếm, như số 1 Lê Thái Tổ, Q. Hoàn Kiếm (833,3 m2), số 3 Lê Thái Tổ (194,57 m2), số 6 Lê Thái Tổ (339,08 m2), số 8 Hàng Thùng. Q. Hoàn kiếm (93,95 m2) hay lô đất 57,6 m2 số 97 Hàng Gai, Q. Hoàn Kiếm.

Mặc dù nắm giữ rất nhiều vị trí đẹp, song nội lực hạn chế khiến TTJ không thể mở rộng sản xuất, kinh doanh, nhất là trong bối cảnh thị trường kem và nhà hàng đang bị cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ có tiềm lực. Doanh thu bán kem của TTJ trong năm 2016 như đã đề cập là 54 tỷ đồng, tức là chỉ tăng nhẹ so với 49 tỷ đồng năm 2013. Trong khoảng thời gian này, tổng doanh thu của TTJ cũng chỉ ‘nhích’ 3% từ 107 tỷ đồng lên 110 tỷ đồng. Hiệu quả kinh doanh của TTJ theo đó đi xuống trông thấy khi EPS giảm từ 3.693 đồng năm 2012 về còn một nửa năm 2015 (1.787 đồng), trước khi tăng nhẹ lên 2.093 đồng năm 2016.

Trả lời trên VnExpress, ông Bùi Thế Trụ, Trưởng phòng kế hoạch của Công ty cổ phần Thủy Tạ cho biết, khó khăn của Thủy Tạ hiện tại là nguồn vốn kinh doanh khi vốn điều lệ của doanh nghiệp hiện chỉ có 30 tỷ đồng, do đó rất khó xây dựng được phương án đầu tư mở rộng kinh doanh lớn, yêu cầu vốn đối ứng cao.

"Giai đoạn 2010-2011, Thủy Tạ từng xây dựng kế hoạch đầu tư nhà máy sản xuất kem với vốn đầu tư khoảng 150 tỷ đồng, khi đó phương án khả thi của dự án cũng được thông qua nhưng cuối cùng phải tạm dừng triển khai. Lý do chỉ là không có tiền", ông Trụ chia sẻ.

Theo vị này, công ty từng mong muốn tăng vốn để mở rộng hoạt động kinh doanh với những ưu thế sẵn có, nhưng hiện Thủy Tạ vẫn là công ty Nhà nước do Tổng công ty Thương mại Hà Nội (Hapro) sở hữu trên 51%.

"Theo lộ trình 2017-2018, Hapro có thể sẽ thoái vốn tại Thủy Tạ. Khi có sự xuất hiện của những nhà đầu tư mới thì những kế hoạch đầu tư của công ty mới có triển vọng tái khởi động", ông Trụ cho biết thêm.

Nguồn vốn hạn chế khiến TTJ không thể mạnh tay đổi mới, cải tiến dây chuyền sản xuất, cũng như mở rộng địa điểm kinh doanh. Trong lúc này, không rõ liệu công ty mẹ Hapro có chủ trương thoái vốn tại TTJ xuống dưới mức chi phối hay không, song động thái đưa doanh nghiệp lên sàn chứng khoán cho thấy quyết tâm của lãnh đạo TTJ nhằm thu hút nguồn lực từ bên ngoài để đổi mới, cải tiến dây chuyền sản xuất, mở rộng mạng lưới kinh doanh. Và nếu làm được điều này, kem Thủy Tạ có thể sẽ ‘ngon’ hơn, ‘mát’ hơn trong thời gian tới.