Sắp tới VN sẽ không còn được vay vốn ODA, mà phải chuyển sang sử dụng nguồn vay theo điều kiện thị trường với mức lãi suất cao. Bởi vậy, huy động có hiệu quả nguồn vàng trong dân cho đầu tư và phát triển kinh tế của đất nước là nhiệm vụ rất cấp bách hiện nay.

p/Lượng vàng tiêu thụ của VN giai đoạn 2007-2016. Nguồn: WGC

Lượng vàng tiêu thụ của VN giai đoạn 2007-2016. Nguồn: WGC

Thực hư số vàng trong dân

Từ khi Chính phủ ban hành Nghị định 24/2012/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh vàng đến nay, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) chưa cấp giấy phép cho DN nào nhập khẩu vàng nguyên liệu để sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ, mà các DN chủ yếu mua vàng nguyên liệu trôi nổi trên thị trường. Điều này vô tình đã đẩy một lượng lớn vàng nhập lậu vào VN qua đường biên giới và hàng không.

Theo ước tính của Cty Metals Focus, lượng vàng tiêu thụ của của VN giai đoạn 2012 - 2016 khoảng 375,4 tấn, trong đó khoảng 50 tấn là vàng tái chế trong nước, còn lại khoảng 325 tấn là vàng được chuyển vào VN qua đường tiểu ngạch. Như vậy, lượng vàng nhập lậu bình quân vào VN trong giai đoạn nói trên khoảng 65 tấn/năm, chủ yếu qua đường biên giới các nước như Trung Quốc, Campuchia, Lào, Thái Lan,…

Ngoài ra, vàng lậu còn được chuyển vào VN qua đường hàng không, điển hình gần đây nhất là vụ cựu tiếp viên hàng không Vietnam Airlines Hoàng Thị Ngọc Anh cùng chồng mình là Nguyễn Ngọc Sang đã nhập lậu từ Hàn Quốc về Việt Nam 3,1 kg vàng có hàm lượng 99,99%, tương đương khoảng hơn 82 lượng vàng,…
Theo Hội đồng vàng Thế giới (WGC), tổng số vàng nhập khẩu chính thức và không chính thức vào VN trong giai đoạn 2007-2016 ước tính khoảng 836 tấn, trong đó 146,7 tấn vàng nữ trang và 689 tấn vàng miếng. Trong khi đó, các DN Việt Nam cũng đã tái xuất ra nước ngoài khoảng 150 tấn vàng dưới dạng vàng trang sức, mỹ nghệ trong những năm qua.

  Chính phủ đã nhiều lần có nghị quyết yêu cầu NHNN nghiên cứu giải pháp huy động vàng trong dân, nhưng đến nay cơ quan này vẫn “im hơi lặng tiếng”.

Theo đó, WGC ước tính số lượng vàng mà người dân VN tích trữ trong giai đoạn 1996 -2016 khoảng 1100 tấn. Nếu quy đổi theo giá vàng quốc tế ngày 14/7 (1.216USD/oz), thì số lượng vàng này tương đương khoảng 43 tỷ USD. Nếu tính cả số vàng mà người dân tích trữ dưới các dạng khác nhau từ thời xa xưa, thì số lượng vàng trong dân VN sẽ còn lớn hơn số vàng nói trên rất nhiều.

Huy động bằng cách nào?

Chính phủ đã nhiều lần có nghị quyết yêu cầu NHNN nghiên cứu giải pháp huy động vàng trong dân, nhưng đến nay cơ quan này vẫn “im hơi lặng tiếng”. Mới đây, Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính tiền tệ quốc gia kiến nghị Chính phủ cần chỉ đạo các Bộ, ngành nghiên cứu huy động vàng trong dân vào sản xuất, kinh doanh. Kiến nghị này lại một lần nữa “hâm nóng” chủ đề tưởng như đã bị lãng quên.

Vàng trong dân là có thật và rất tiềm năng, chỉ có điều cơ quan quản lý nhà nước có đủ năng lực để huy động, quản lý rủi ro và sử dụng có hiệu quả không? Bởi vậy, Chính phủ cần kiên quyết chỉ đạo cơ quan chức năng nghiên cứu thực hiện để tránh lãng phí nguồn lực khổng lồ này, chứ không nên nghe theo kế “hoãn binh” của cơ quan chức năng cũng như một số chuyên gia.

Trên thực tế, có một số cách huy động và/hoặc chuyển hóa nguồn vàng trong dân vào sản xuất, kinh doanh. Theo đó, NHNN có thể ủy quyền cho các TCTD làm đại lý huy động vàng trong dân với mức lãi suất phù hợp và kỳ hạn từ 01 năm trở lên. Bởi giá vàng biến động liên tục, khó lường, nên cần huy động kỳ hạn dài để cơ quan chức năng có đủ thời gian khai thác và quản lý rủi ro. Số vàng huy động được sẽ được giao nộp về cho NHNN sử dụng theo nhu cầu. Còn các TCTD sẽ được hưởng mức phí huy động theo quy định của NHNN.
Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính, cách tốt nhất hiện nay là NHNN ủy quyền cho các TCTD phát hành chứng chỉ vàng dưới danh nghĩa của NHNN, và nghĩa vụ thanh toán chứng chỉ vàng đó thuộc về NHNN.
“NHNN có thể sử dụng số vàng huy động được để thế chấp vay ngoại tệ tại các ngân hàng quốc tế với kỳ hạn phù hợp với kỳ hạn huy động vàng trong nước. Sau đó, NHNN cho vay lại đối với các TCTD để tài trợ cho các dự án”, TS. Nguyễn Trí Hiếu chia sẻ và cho biết thêm, số vàng huy động được cũng có thể giao lại cho Bộ Tài chính thế chấp vay ngoại tệ ở nước ngoài để cho vay lại đối với các DNNN.

Ngoài ra, lãnh đạo một DN kinh doanh vàng ở Hà Nội cũng gợi ý NHNN có thể xem xét bán số vàng đã huy động được cho các DN sản xuất vàng bạc, đá quý trong nước, đặc biệt là các DN sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ phục vụ cho xuất khẩu để tái tạo ngoại tệ.

Tuy nhiên, đối với nghiệp vụ này, NHNN sẽ phải chịu rủi ro rất lớn do biến động giá vàng. Vì vậy, NHNN cần phải thực hiện các công cụ phái sinh, như giao dịch kỳ hạn, giao dịch quyền chọn,… để bảo hiểm rủi ro do biến động giá vàng và giao lại vàng vật chất cho người dân khi đáo hạn.
Kỳ II: Có dễ “đánh thức” vàng trong dân?