Ngày 29/11, Hội thảo “Cải cách chính sách bảo hiểm xã hội – kinh nghiệm quốc tế, khuyến nghị đối với Việt Nam” đã được tổ chức tại Hà Nội.

Ngày 29/11, Hội thảo “Cải cách chính sách bảo hiểm xã hội – kinh nghiệm quốc tế, khuyến nghị đối với Việt Nam” đã được tổ chức tại Hà Nội.

Thiếu công bằng trong đóng hưởng?

Theo ông Phạm Trường Giang, Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm xã hội (BHXH), Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, nêu bất cập về sự thiếu công bằng trong việc hưởng lương hưu của nhiều đối tượng hiện nay.

Theo ông Giang, việc điều chỉnh tăng lương hưu nhiều năm qua theo cách cào bằng dẫn tới có sự chênh lệch lớn giữa lương hưu của nhiều đối tượng. Ông Giang lấy ví dụ, 3 người hưởng lương vào năm 2002 với các mức lần lượt là 200.000 đồng; 1 triệu đồng và 10 triệu đồng (trong một tháng). Nhưng sau các lần điều chỉnh lương, đến năm 2017, sự chênh lệch lương hưu của 3 người này là rất lớn, cho dù khoảng cách lương của họ trong năm 2002 không nhiều.

Theo đó đến năm 2017, ba người nhận lần lượt lương là 1,8 triệu đồng, 8,6 triệu đồng và 85 triệu đồng. Như vậy, có người hưởng lương chỉ 1,8 triệu, trong khi có người hưởng tới 85 triệu đồng. Chính sách cào bằng trong điều chỉnh tăng lương hưu đang là một trong những bất cập hạn chế của BHXH hiện nay.

Trong khi đó, tại Việt Nam, có một đặc thù là nhiều nội dung đóng BHXH do nhà nước đóng, đơn cử như toàn bộ 1,3 triệu người trong diện hưởng BHXH hưu trí cho cán bộ về hưu trước năm 1945, hay lực lượng lao động yếu thế khác cũng đang được nhà nước đóng BHXH thay.

Phải song hành cùng chính sách kinh tế

Do đó, Phó Thủ tướng Chính phủ Vương Đình Huệ khẳng định: "Chính sách BHXH phải song hành và đặt ngang tầm với chính sách kinh tế- xã hội. Bởi đầu tư cho BHXH là đầu tư cho con người, phát triển bền vững chứ không phải phát triển thuần túy được thực hiện với quyết tâm chính trị rất cao và sự đồng hành của cả xã hội, hướng tới mục tiêu dài hạn".

Cùng với đó, phải coi BHXH là chính sách trụ cột trong an sinh xã hội. Nhưng cũng phải lồng ghép trong các nhiệm vụ, chương trình phát triển chính sách kinh tế xã hội. Phải đặt trong tổng thể chương trình phát triển kinh tế quốc gia và tiền lương 

Đặc biệt, thiện hiện đồng bộ, toàn diện và “trọn gói” các chính sách cải cách BHXH, liên quan tới các chính sách kinh tế-xã hội khác và thị trường lao động. Phó Thủ tướng giao Bộ LĐTB&XH tiếp tục nghiên cứu, tổng hợp toàn bộ các chính sách liên quan tới BHXH để bảo đảm thực hiện đồng bộ.

Phó Thủ tướng cũng chỉ ra, cải cách chính sách BHXH phải song hành với cải cách các cơ quan thực hiện chính sách, bởi cải cách chính sách phải đi liền với cải cách quản lý nhà nước và điều hành.

Đảm bảo đảm lộ trình cải cách BHXH gắn với khả năng kinh tế và ngân sách nhà nước, tôn trọng nguyên tắc đóng-hưởng, chia sẻ rủi ro và bảo đảm bền vững Quỹ BHXH, nhất là Quỹ hưu trí. Ưu tiên mở rộng diện bao phủ hơn là việc những người tham gia có quan hệ đóng thì ít hưởng nhiều cao như hiện nay.

Về vấn đề này, ông Nguyễn Văn Định, Trưởng khoa bảo hiểm xã hội Trường Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng: "Chế độ hưu trí thực hiện nguyên tắc đóng hưởng đảm bảo công bằng. Việc mở rộng BHXH theo hướng đa tầng. Thực tế hiện nay có 6 doanh nghiệp tham gia loại hiểm bảo hiểm hưu trí tự nguyện bổ sung với trên 2 triệu hợp đồng. Trong khi loại hình bảo hiểm xã hội tự nguyện do BHXH quản lý chỉ có trên 219.000 người tham gia. Đối tượng tham gia không ổn định và thu nhập thấp do Nhà nước chưa có sự hỗ trợ. Đây là vấn đề đáng quan tâm về mô hình quản lý của cơ quan BHXH hiện nay và cần có sự cải cách".

Tuy nhiên, theo Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ, nếu không chia sẻ thì không còn đúng bản chất là BHXH nữa. BHXH phải có tính chia sẻ lợi ích và chia sẻ rủi ro. 

Trọng tâm hỗ trợ phát triển doanh nghiệp

Cũng theo Phó Thủ tướng, muốn mở rộng độ bao phủ phải mở rộng kinh doanh, mở rộng thị trường. Vì có quan hệ lao động mới có người sử dụng lao động để tham gia đóng BHXH cho người lao động. 

“Cần chính thức hoá khu vực lao động phi chính thức để mở rộng đối tượng BHXH. Nhiều nước cho rằng đây là yếu tố quyết định gia tăng diện bao phủ khi có sự hỗ trợ của ngân sách nhà nước, tạo văn hoá BHXH. Nhiều nước còn thực hiện chính sách này khi có GDP đầu người thấp hơn VN”, Phó Thủ tướng nêu rõ. 

Đồng thời, đưa khu vực kinh tế chưa chính thức sang khu vực chính thức. Luật hỗ trợ DNNVV vừa qua đã toát lên tinh thần này, ví dụ như tạo điều kiện chuyển đổi hộ kinh doanh thành doanh nghiệp chính thức, giảm tối đa chi phí để khuyến khích hộ lên doanh nghiệp. Luật hỗ trợ DNNVV còn đang đề xuất giảm hoặc miễn thuế những năm đầu cho các doanh nghiệp này.

Phó Thủ tướng cũng khẳng định, giải pháp cải cách BHXH phải không gây sốc, linh hoạt, tầm nhìn của cải cách BHXH phải là 30-40 năm. “Vì độ trễ khi thay đổi chính sách rất dài nên phải có tầm nhìn xa. Tuy nhiên, phải hành động sớm để có dư địa thực hiện, không thể trì hoãn. Kinh nghiệm của Italya, trong 10 năm tăng 4 tuổi nghỉ hưu đã gây cú sốc trong thị trường lao động và tình trạng bất ổn xã hội”, Phó Thủ tướng lấy ví dụ.