Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) Trần Hữu Huỳnh cho rằng, thực tế cho thấy, việc tận dụng lợi ích, cơ hội mở ra từ các FTA chưa như mong đợi bởi một số nguyên nhân:

Thứ nhất, dù hiện nay đã có những tiến bộ nhất định song phải khẳng định rằng, việc chuẩn bị để tham gia, thực hiện các FTA của Việt Nam chưa thực tốt ngay từ khâu đề xuất chính sách đàm phán, biểu hiện cụ thể nhất là sự tham gia của các hiệp hội, ngành hàng, các doanh nghiệp có liên quan.

Những nỗ lực để ký kết và cùng thực thi các FTA đã và đang mở ra nhiều cơ hội cho nền kinh tế Việt Nam.

Những nỗ lực để ký kết và cùng thực thi các FTA đã và đang mở ra nhiều cơ hội cho nền kinh tế Việt Nam.

Ở các nước khác, khi đàm phán các FTA, các ngành hàng liên quan đều có hiệp hội lên tiếng ủng hộ hay phản biện tùy theo theo quyền lợi “ăn theo” hay “mất phần” của các nhóm doanh nghiệp này. Dựa trên lợi ích quốc gia, các đoàn đàm phán sẽ có sự "cân, đong, đo, đếm" cho phù hợp. Trong quá trình tham gia các FTA, ở Việt Nam chưa có được sự chuẩn bị chủ động như vậy.

Các doanh nghiệp coi đó là việc của Chính phủ, ít quan tâm ngay từ đầu. Chỉ có ít hiệp hội đại diện được tiếng nói của doanh nghiệp ngành trong việc góp ý cho các đàm phán FTA. Trong cùng một hiệp hội, lợi ích của các nhóm doanh nghiệp không hiếm khi là đối lập nhau.

Do đó, sắp tới cần tạo mọi điều kiện để thành lập các hiệp hội, doanh nghiệp ngành hàng có cùng lợi ích để họ được tham gia liên tục, sâu sát vào quá trình đàm phán, triển khai thực hiện các FTA, nhằm bảo vệ lợi ích sát sườn cho mình kể cả kiến nghị các biện pháp bảo vệ thị trường trong nước, chống lạm dụng các biện pháp bảo hộ quá mức ở nước ngoài.

Thứ hai, khâu phối hợp về thông tin, nguồn lực để triển khai các lợi thế từ các FTA còn hạn chế. Điều này thể hiện ở chỗ chưa có sự phối hợp trong hệ thống giữa các cơ quan nhà nước với nhau cũng như giữa bộ máy nhà nước với cộng đồng doanh nghiệp còn manh mún, chưa rõ ràng.

Theo ông Huỳnh, việc thực hiện kết nối này cần có một bộ phận trung tâm làm đầu mối triển khai, kết nối với bên ngoài và cả bên trong, vướng ở đâu thì gỡ ở đó để tận dụng tốt các FTA. Ngoài ra, khâu kết nối phải được tiến hành với các tỉnh, từ các tỉnh xuống DN tạo nên các liên kết mềm với nhau sử dụng công nghệ thông tin, hạn chế việc hành chính hóa. Có thể xây dựng trang mạng chuyên về FTA liên kết với 63 tỉnh, thành để ngay cả các DN siêu nhỏ, nhà nông cũng có thể biết được từng FTA cụ thể.

Đặc biệt, ông Huỳnh cho rằng, tùy theo từng FTA nhưng nhìn chung quy tắc xuất xứ là vấn đề số một. Tuy nhiên, nếu không cẩn thận, không kiểm soát được xuất xứ, rất có thể ta là “nạn nhân” vì bị các doanh nghiệp nước ngoài giả mạo xuất xứ, lừa đảo người tiêu dùng Việt hoặc trở thành “tội đồ" để doanh nghiệp nước ngoài giả xuất xứ Việt để tránh thuế ở các thị trường vẫn dành ưu đãi cho hàng có xuất xứ Việt. Rủi ro sẽ vô cùng lớn.