Theo Báo cáo Thanh toán Toàn cầu 2017 của ngân hàng PNB Paribas, tổng khối lượng thanh toán số toàn cầu dự báo tăng trưởng trung bình 10,9%/ năm và có thể đạt mốc 726 tỷ giao dịch vào năm 2020. Đáng lưu ý, khối lượng thanh toán đến từ các nền kinh tế mới nổi dự kiến sẽ tăng 19,6%/năm, cao hơn gấp 3 lần so với các nền kinh tế phát triển.

 Yêu cầu định danh khách hàng thông qua gặp mặt trực tiếp là một cản trở cho sự phát triển của mô hình ngân hàng số, đi ngược lại xu hướng của thế giới. Ảnh: LiveBank - dịch vụ của TPBank trong lĩnh vực ngân hàng số.

Yêu cầu định danh khách hàng thông qua gặp mặt trực tiếp là một cản trở cho sự phát triển của mô hình ngân hàng số, đi ngược lại xu hướng của thế giới. Ảnh: LiveBank - dịch vụ của TPBank trong lĩnh vực ngân hàng số.

Thách thức trong định danh

Tại Việt Nam, tỷ lệ dân số trẻ và tỷ lệ sở hữu điện thoại thông minh ở mức cao, trong đó có đến 72% người dân sử dụng điện thoại có kết nối Internet, đây là tiền đề cho sự phát triển thanh toán số. Thống kê của Vụ Thanh toán- Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong 9 tháng đầu năm 2017 cho thấy, số lượng giao dịch thanh toán qua điện thoại di động đạt trên 90 triệu giao dịch, trị giá trên 423.000 tỷ đồng. Con số này một lần nữa khẳng định tiềm năng phát triển thanh toán số tại Việt Nam.

Tính đến nay, có khoảng hơn 40 đơn vị cung cấp các công cụ thanh toán trực tuyến, cung ứng giải pháp thanh toán kỹ thuật số POS/mobile POS, chuyển tiền, gọi vốn cộng đồng, dịch vụ cho vay trực tuyến.

Tuy nhiên, các đơn vị này cho biết còn gặp rất nhiều khó khăn trong việc thực hiện các quy định về định danh khách hàng khi họ mở tài khoản thanh toán hoặc thẻ ngân hàng. Bởi vì, song song với việc chuẩn bị các giấy tờ xác minh định dạng, khách hàng vẫn phải trực tiếp tới đơn vị, doanh nghiệp hay ngân hàng để thực hiện định danh lần đầu.

Như vậy, quy định này đang đi ngược lại với mục đích của thanh toán số là giảm bớt thủ tục và chi phí, tiết kiệm thời gian, tăng tốc độ xử lý giao dịch cho doanh nghiệp. Hơn nữa, trong thời đại công nghệ, các hoạt động dịch vụ ngân hàng chủ yếu được thực hiện trên nền tảng số hóa như website, ứng dụng điện thoại, mạng xã hội... 

Để thực hiện số hóa định danh khách hàng, bà Nguyễn Thùy Dương - Phó Tổng giám đốc phụ trách Dịch vụ Tài chính Ngân hàng của Ernst & Young Việt Nam cho rằng, cần phải có sự thay đổi, cải thiện hơn nữa hành lang pháp lý, bởi thủ tục định danh hiện hành không phù hợp với nhịp độ của thời đại công nghệ số. Sự hỗ trợ pháp lý cần hướng tới việc giúp cho cá nhân, doanh nghiệp thực hiện giao dịch dễ dàng hơn, từ đó giúp tiết kiệm chi phí hoạt động. Các đơn vị cung cấp dịch vụ thanh toán số có thể giảm thiểu nguồn nhân lực và tập trung nghiên cứu phát triển, nâng cao chất lượng dịch vụ.

Sửa đổi hành lang pháp lý

Để bắt kịp xu hướng số hóa của xã hội, cũng như tận dụng hiệu quả những công nghệ mới, theo bà Nguyễn Thùy Dương, NHNN và các bộ, ngành cần đưa ra các bước thử nghiệm ban đầu để có những bước triển khai chắc chắn về sau. Từ đó có thể sửa đổi được hành lang pháp lý một cách phù hợp. Bởi không phải lúc nào đối diện với công nghệ là đảm bảo chắc chắn an toàn.

Hiện nay, thanh toán số đang thiếu một hành lang pháp lý tổng thể, trong khi đó lại có quá nhiều luật và quy định chồng chéo nhau. “Chúng ta không chỉ phải sửa một điều luật hay một nghị định mà phải nghiên cứu đánh giá tất cả các mối liên hệ lẫn nhau để có một lộ trình, kế hoạch chỉnh sửa một cách toàn diện. Chính điều này đã khiến ngân hàng chưa mạnh dạn đưa ra các sản phẩm dịch vụ số mới, ngoại trừ thanh toán” - ông Phạm Anh Tuấn, Ủy viên HĐQT Vietcombank cho biết.

Việt Nam đang có lợi thế là nước đi sau nên có nhiều cơ hội học tập kinh nghiệm trên thế giới trong việc tạo hành lang pháp lý cho thanh toán số. “Chúng ta có thể học tập Ấn Độ, khi hiện nay họ đã thiết lập được một Trung tâm lưu trữ quốc gia về sinh trắc học và đã lưu được hơn 500 triệu mã”, bà Nguyễn Thùy Dương cho biết và nhấn mạnh, chia sẻ dữ liệu dân cư cho phép ngân hàng mở tài khoản cho người dân mà không cần đòi hỏi giấy tờ, thủ tục phiền hà, cho phép đơn vị bán hàng hóa, dịch vụ xác thực, chấp nhận thanh toán điện tử từ khách hàng dựa trên thông tin sinh trắc học như vân tay, mống mắt hay mã xác thực OTP qua tin nhắn SMS...