Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, mới đây Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã giảm 0,25%/năm các mức lãi suất điều hành, chỉ đạo các tổ chức tín dụng giảm 0,5%/năm lãi suất cho vay ngắn hạn đối với khách hàng thuộc một số lĩnh vực, ngành kinh tế.

Chính sách tiền tệ nặng gánh

Gần như ngay lập tức các ngân hàng thương mại đồng loạt công bố giảm lãi suất cho vay các lĩnh vực ưu tiên, thậm chí còn giảm nhiều hơn mức yêu cầu. Lãi suất giảm khiến tăng trưởng tín dụng đã và đang lấy lại đà. Năm nay, theo thống kê mới nhất của NHNN, tăng trưởng tín dụng đến 30/6 đạt 9,06% so với cuối năm trước, cao nhất so với cùng kỳ những năm gần đây. Để tiếp tục hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, NHNN đã tính đến phương án tín dụng năm nay sẽ tăng 18- 20%, tức thêm khoảng 2% so với kế hoạch ban đầu.

Về phương án huy động nguồn lực trong dân, cụ thể hơn là ngoại tệ và vàng, Thống đốc Lê Minh Hưng cho biết, NHNN đã xây dựng xong đề án, sẽ trình Chính phủ trong thời gian tới. Trong khi chờ đợi quyết sách, này dư luận đang rất quan tâm đến dự thảo Thông tư hướng dẫn giao dịch tiền gửi có kỳ hạn theo hướng những người nước ngoài không cư trú, nhưng sống và làm việc tại Việt Nam được gửi tiền có kỳ hạn bằng VND và ngoại tệ. Theo quy định hiện hành, lãi suất tiền gửi USD là 0%/ năm. Nếu muốn gửi vàng, tài sản quý khác, khách hàng còn mất phí (dịch vụ cho thuê két). Có nhiều đồn đoán về khả năng điều chỉnh lãi suất tiền gửi ngoại tệ của NHNN. Các chuyên gia thì chín người, mười ý. Có người cho rằng, lãi suất huy động ngoại tệ nên ở mức 0,25% đến 0,5%, có ý kiến đề nghị mức trên 2%/năm…

Bài toán khó của NHNN là nếu điều chỉnh tăng lãi suất ngoại tệ sẽ đi ngược với chủ trương chống đô la hóa nền kinh tế và giảm sức hấp dẫn đối với tiền đồng, trừ phi lãi suất huy động tiền đồng cũng tăng. Nhưng tăng lãi suất huy động sẽ làm tăng chi phí và càng khó khăn hơn cho các ngân hàng khi phải thực hiện yêu cầu giảm lãi suất cho vay. Mặt khác, khi lãi suất giảm thì cầu tín dụng sẽ tăng. Và đến một ngưỡng nào đó thì lãi suất cho vay sẽ tăng trở lại. Chính vì thế mà giới quan sát cho rằng, việc điều chỉnh lãi suất điều hành của NHNN mang nặng yếu tố trấn an thị trường.

Còn chỉ đạo giảm lãi suất cho vay, tuy là một mệnh lệnh hành chính, nhưng cũng chỉ giới hạn cho một số đối tượng khách hàng nhất định. Bản thân các ngân hàng thương mại cũng không mấy mặn mà với tín dụng chính sách. Bởi lãi suất cho vay phải thấp, mà rủi ro của nhóm đối tượng khách hàng này cao. Chứng khoán, bất động sản đang lên - đó mới là mảnh đất màu mỡ, cho dù rủi ro cao nhưng tỷ suất lợi nhuận cũng cao. Muốn thế, nhưng các ngân hàng cũng không thể không thực hiện chỉ đạo của NHNN.

Huy động một, cho vay ba

Tại hội nghị toàn ngành được tổ chức hôm 21/7, Thống đốc NHNN Lê Minh Hưng khẳng định sẽ điều chỉnh chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng cho những ngân hàng có chất lượng tín dụng tốt, tỷ lệ cho vay lĩnh vực ưu tiên cao… Điều này đặc biệt có ý nghĩa với nhiều ngân hàng thương mại, nhất là khi mới qua 6 tháng đầu năm một số ngân hàng đã dùng hết chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng của cả năm. Báo cáo tài chính quý II/2017 của nhiều ngân hàng cho thấy, tỷ lệ thuận với mức tăng trưởng cao của tín dụng là con số lợi nhuận rất khả quan. Tuy nhiên tăng trưởng huy động vốn lại thấp hơn tăng tín dụng. Thậm chí có ngân hàng chỉ huy động được một đồng mà cho vay đến ba đồng và bù đắp bằng vay mượn, nhận tiền gửi của ngân hàng khác. Những tháng cuối năm, khi tín dụng tăng mạnh thì nguy cơ mất thanh khoản là rất lớn.

Một vấn đề khác, báo cáo của NHNN liên tục đưa ra các con số thống kê về tỷ lệ cho vay các chương trình tín dụng chính sách, các lĩnh vực ưu tiên…, song trên thực tế cho vay tiêu dùng mới tăng chóng mặt, hiện chiếm khoảng 30%. Không có con số tuyệt đối, nhưng cứ nhìn chỉ số VN-Index cao nhất trong vòng 9 năm trở lại đây thì biết tiền đang ở đâu! Sức hấp dẫn của chứng khoán, bất động sản sẽ khiến NHNN rất khó khăn trong việc kiểm soát dòng chảy tín dụng cho đúng hướng. Và nguy cơ vốn giá rẻ ,thay vì đầu tư cho sản xuất, sẽ chảy vào những lĩnh vực nhiều rủi ro. Hệ lụy tất yếu là nợ xấu tăng.

Có một biện pháp kiểm soát tín dụng tốt hơn là thông qua các ngân hàng thương mại nhà nước. Lâu nay những ngân hàng lớn vẫn đóng vai trò chủ đạo trong thực hiện các chủ trương, chính sách của NHNN nên việc điều chỉnh chỉ tiêu tín dụng có thể chỉ được ưu tiên cho những ngân hàng này. Nhưng nếu có chỉ tiêu rồi mà không huy động được vốn sẽ rất khó đẩy tín dụng chính sách ra. Vì thế cần giải pháp đồng bộ là tạo cho các ngân hàng thương mại này thêm nguồn lực để thực hiện vai trò của mình. Theo nguồn tin riêng của DOANH NHÂN, ngay từ mùa chia cổ tức năm nay các ngân hàng thương mại cổ phần do nhà nước nắm quyền chi phối sẽ được giữ lại cổ tức phần vốn nhà nước.

Ngoài ra, tín dụng tăng cũng sẽ gây áp lực lên lạm phát. Độ trễ chính sách thường là từ 6 đến 9 tháng, do đó năm nay có thể lạm phát sẽ vẫn trong tầm kiểm soát, nhưng sang 2018 thì rất khó nói. Một nhóm nghiên cứu trong nước cảnh báo: con hổ lạm phát nếu để sổng ra thì rất khó có thể nhốt lại mà không khiến cho nền kinh tế phải trả giá. 

Dự báo tăng trưởng kinh tế Việt Nam 2017

Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) lạc quan nhất khi dự báo tăng trưởng GDP của Việt Nam năm 2017 sẽ đạt 6,5%; Ngân hàng Thế giới (WB) đưa ra con số 6,3%, còn các tổ chức nghiên cứu trong nước cho rằng, chỉ tiêu này chỉ đạt 6,1%. Chỉ đạo mới nhất của Chính phủ vẫn là hướng đến mục tiêu tăng trưởng 6,7%. Với hiện trạng nền kinh tế trong nước và những tác động từ thế giới, con số này đang trở thành áp lực, nhất là đối với ngành ngân hàng khi chính sách tiền tệ tiếp tục gánh trọng trách thúc đẩy tăng trưởng