Từ mức lỗ hơn 203 tỉ đồng tại thời điểm kết thúc năm tài chính 2016, Vinachem đã có lãi sau thuế trong 6 tháng đầu năm 2017. Thế nhưng, khó khăn vẫn chưa “buông tha” Tập đoàn này.

Áp lực trả nợ ngân hàng

Theo báo cáo tài chính hợp nhất giữa niên độ 2017 đã được kiểm toán, Vinachem đã báo lãi sau thuế 47 tỉ đồng sau khi lỗ 203 tỷ đồng năm 2016. Tuy nhiên, Cty mẹ vẫn lỗ 192,7 tỉ đồng do đầu tư vào các Cty con thua lỗ không có khả năng trả nợ.

Tổng nợ của Tập đoàn đến 30/6/2017 là 38.137 tỉ đồng. Trong đó, tổng nợ vay là 29.165 tỉ đồng (11.404 tỉ đồng trong số này là nợ ngắn hạn, còn lại là nợ dài hạn).

Dẫn đầu trong danh sách nợ ngắn hạn phải trả là Cty mẹ - Vinachem với 572 tỉ đồng, Đạm Hà Bắc là 535 tỉ đồng và Đạm Ninh Bình là 1.304 tỉ đồng. Cty mẹ cũng “ôm nợ” dài hạn 6.962 tỉ đồng, Đạm Hà Bắc nợ 7.480 tỉ đồng và Đạm Ninh Bình nợ 1.982 tỉ đồng. Đây cũng là ba trong số 46 cty con, liên doanh, liên kết của Tập đoàn kinh doanh làm ăn thua lỗ lớn… Báo cáo kiểm toán cho thấy, riêng trong 6 tháng đầu năm, chi phí lãi vay theo báo cáo hợp nhất của Tập đoàn là 1.057 tỉ đồng.

10.700 tỷ đồng là khoản vay lớn nhất của Vinachem tại Ngân hàng Phát triển Việt Nam (VDB).

Theo chuyên gia kiểm toán Nguyễn Hữu Hùng, với vốn chủ sở hữu là 19.208 tỉ đồng, tỷ lệ nợ phải trả/vốn chủ sở hữu của Vinachem đến hết 30/6 là 1,99 lần, tỷ lệ nợ vay/vốn chủ sở hữu lên tới 1,52 lần. Theo quy định, tỷ lệ này vẫn nằm trong giới hạn an toàn, đảm bảo trả nợ đến hạn.

Thống kê các khoản vay của Vinachem cho thấy, Ngân hàng Phát triển Việt Nam (VDB) hiện là chủ nợ lớn nhất của Vinachem với tổng dư nợ cho vay lên đến 10.700 tỷ đồng. Đáng lưu ý, VDB chỉ cho Vinachem vay vỏn vẹn 6 khoản nhưng đều có giá trị rất lớn, trong đó khoản vay lớn nhất lên tới 3.957 tỷ đồng.

Ngoài các khoản vay ở VietinBank là 2.659 tỷ đồng và ở Vietcombank là 2.324 tỷ đồng, Vinachem còn vay BIDV 5.441 tỷ đồng, trong đó 3.700 tỷ đồng là khoản vay lớn nhất. Tuy nhiên, thống kê các khoản nợ trên của Vinachem chưa bao gồm khoản vay của Cty Công nghiệp Cao su Miền Nam (CSM)– Cty con của Vinachem, do Vinachem và CSM đều không liệt kê cụ thể danh sách chủ nợ trong báo cáo tài chính.

Nhiều ngân hàng khác hiện cũng đang là chủ nợ của Vinachem, đó là Ngân hàng HSBC (320 tỷ đồng), VIB (190 tỷ đồng), Agribank (179 tỷ đồng), Shinhan (167 tỷ đồng), MB (158 tỷ đồng), Standard Chartered (90 tỷ đồng), ...

Gánh nợ các Cty con

Mới đây, Bộ Tài chính báo cáo Thủ tướng Chính phủ từ chối trả nợ thay Vinachem cho Eximbank Trung Quốc tại dự án Đạm Ninh Bình. Bởi vì Vinachem vẫn đang tham gia góp vốn đầu tư vào 40 đơn vị và tiếp tục đầu tư mới, dài hạn đối với dự án muối mỏ kali tại Lào (năm 2016 với số vốn 1.200 tỉ đồng) mà chưa rõ hiệu quả.
Ngày 18/9/2017, các lãnh đạo đương chức và nguyên lãnh đạo Vinachem đã bị Ủy ban Kiểm tra Trung ương quyết định thi hành kỷ luật ở các mức độ khác nhau đối với những sai phạm ở dự án Đạm Ninh Bình, dự án Đạm Hà Bắc, dự án DAP số 2 Lào Cai.

Theo các chuyên gia, việc các Cty con trong ngành phân bón của Tập đoàn thua lỗ cả ngàn tỷ đồng đã biến Vinachem từ đơn vị làm ăn có lãi thành “con nợ” của các ngân hàng và “ôm” khoản lỗ lũy kế hàng trăm tỷ đồng.

Vinachem hiện có tổng cộng 23 Cty con và 13 Cty liên kết hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau, trong đó 18 cty đã lên sàn HoSE, UpCom, HNX.

Các Cty con lỗ nặng đều nằm trong số 12/46 DN yếu kém đang được Bộ Công Thương xây dựng, hoàn thiện các phương án xử lý để trình Chính phủ thảo luận và sớm gửi Bộ Chính trị cho ý kiến.

Ông Nguyễn Văn Hải, Tổng Giám đốc Cty kiểm toán AVA cho biết, ngoài nợ vay ngân hàng, nguyên nhân dẫn đến sự thua lỗ của Tập đoàn xuất phát từ tình trạng chung của thị trường phân bón và gánh nặng đầu tư của các DN. Năm 2016 là giai đoạn thị trường phân bón đã bước vào bão hòa, cạnh tranh khốc liệt giữa các DN trong ngành cùng với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc đã kéo giá phân đạm giảm sâu. Trong khi đó, nguồn cung phân đạm VN gia tăng do các đơn vị đầu tư mở rộng năng suất tại các nhà máy, dẫn đến thừa cung trên thị trường.

Mặt khác, khi các nhà máy đi vào hoạt động phải chịu gánh nặng chi phí khấu hao cùng với lãi vay lớn đã tạo áp lực cho Vinachem.

Lối thoát cho Vinachem

Mới đây, Vinachem báo cáo Bộ Tài chính về lộ trình CPH, theo đó trong quý 4/2017, Tập đoàn sẽ ban hành quyết định CPH để tìm hướng ra cho mình.
Như vậy, theo đề án tái cơ cấu giai đoạn 2017-2020, sau khi CPH, Vinachem sẽ giảm sở hữu vốn Nhà nước xuống còn khoảng 51-65%. Đồng thời, Vinachem cũng dự kiến phát hành cổ phiếu cho đối tác chiến lược và tăng vốn thêm 5.000 tỷ đồng nhằm cơ cấu lại một phần nợ vay và cải thiện tình hình tài chính.

Vinachem dự kiến sẽ tổ chức bán đấu giá cổ phần lần đầu ra công chúng vào quý 1 hoặc quý 2/2019, đồng thời bán cổ phần cho nhà đầu tư chiến lược. Vinachem sẽ niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên thị trường chứng khoán vào quý 4/2019.
Bên cạnh đó, Tập đoàn cũng sẽ kiên quyết thoái vốn tại một số cty con, cty liên kết để cải thiện tình hình tài chính.

Theo dự báo của các chuyên gia, năm 2017 thị trường phân bón có những biến động tích cực, nhu cầu phân bón phục hồi nhờ sự vực dậy của ngành nông nghiệp; đồng thời giá phân bón, giá urê tăng mạnh hồi đầu năm; các đơn vị như Phân đạm và Hóa chất Hà Bắc, DAP - Vinachem, DAP số 2 – Vinachem và Đạm Ninh Bình được kỳ vọng sẽ có những chuyển biến so với năm trước.
Với chính sách được kỳ vọng đưa phân bón sang mặt hàng chịu thuế 0%, có thể giúp Tập đoàn tiết kiệm đến 2.500 tỷ đồng chi phí mỗi năm, góp phần tạo sức cạnh tranh về giá với hàng nhập khẩu. Ngoài ra, Chính phủ đặt mục tiêu thắt chặt quản lý nhằm hạn chế nạn phân bón giả và nhập lậu trong năm 2017 sẽ góp phần tạo môi trường phát triển cho Vinachem nói riêng và các DN phân bón nói chung. Hy vọng với hướng đi mới này, Tập đoàn sẽ thoát lỗ trong bối cảnh khó khăn chung của ngành nói riêng và của khu vực DNNN nói chung?