Chúng ta đã nhiều lần nhắc đến điệp khúc “chế tài không đủ mạnh”, trong khi chế tài do chúng ta đặt ra. Vậy, tại sao cứ ràng buộc làm theo đúng thể chế quy định cũ, mà không làm theo mức độ xã hội cần?

Mới đây, Dự thảo Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục đã thu hút sự quan tâm của dư luận. Dù đại diện Thanh tra Bộ Giáo dục và Đào tạo đã lên tiếng giải thích về một số điểm trong Dự thảo lần này, nhưng Dự thảo này vẫn đang gây nhiều ý kiến tranh luận.

Cụ thể, Điều 21 của Dự thảo quy định về mức xử phạt đối với hành vi vi phạm quy định thi và kiểm tra. Cụ thể, với hành vi sửa chữa nội dung bài thi hoặc sửa điểm bài thi trái quy định, bị phạt từ 10 đến 15 triệu đồng, làm lộ bí mật đề thi bị phạt 20 đến 30 triệu đồng.

Làm lộ bí mật đề thi bị phạt 20 đến 30 triệu đồng được cho là chưa đủ mạnh.

Sở dĩ người viết quan tâm đến Điều 21 của Dự thảo vì sau những sai phạm nghiêm trọng, mang tính hệ thống trong kỳ thi THPT Quốc gia vừa qua tại Hà Giang, Sơn La… thì ai cũng thấy mức xử phạt hành chính như vậy là không hợp lý, nhẹ và không hề mang tính răn đe. Trong khi, một số hành vi vi phạm quy chế thi trong kỳ thi quốc gia vừa rồi là hành vi vi phạm pháp luật hình sự đã được quy định trong Bộ luật Hình sự.

Rõ ràng, đó là hành vi cố ý làm trái, lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi thành công vụ. “Nếu Dự thảo Nghị định này được thông qua sẽ tạo tiền lệ xấu, sự tùy tiện trong việc áp dụng quy định pháp luật. Nếu những hành vi nghiêm trọng này chỉ xử lý hành chính thì người ta bất chấp, sẵn sàng đánh đổi, nộp phạt để vi phạm” - Luật sư Đặng Văn Cường – Văn phòng luật sư Chính Pháp (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) bày tỏ khi trao đổi với giới truyền thông.

Thực tế, sự việc nâng điểm ở Hà Giang, Sơn La vừa qua… chỉ là giọt nước tràn ly trong nạn chạy điểm đã diễn ra suốt cả thời gian dài, dư luận đã lên tiếng nhiều nhưng chưa cấp lãnh đạo nào quan tâm. Nghiễm nhiên, nó ngày một phổ biến và thành tệ nạn. Chính cái ma lực của cái gọi là “tiền – quyền” mới có thể  sai khiến các cá nhân khác gian dối, sai phạm, vi phạm quy chế, chứ không một cá nhân nào dại dột vướng tay vào những việc sai trái.

Liên quan đến một số quy định xử phạt của Dự thảo, PGS.TS Bùi Thị An - nguyên Đại biểu Quốc hội khóa XIII cho biết: “Các thí sinh bước vào kỳ thi với tâm thế trong sáng, nhưng nếu cá nhân nào đó vì tư lợi mà cố ý gây nên sự mất công bằng trong một kỳ thi, sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến các em. Nếu các em biết đâu đó có hiện tượng tiêu cực, gian lận, bức xúc đã đành mà còn cảm thấy tổn thương, tiếc cho những cố gắng của mình. Việc nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục, cá nhân hoặc tổ chức có hành vi gian lận thi cử là rất đáng lên án, cần phải xử lý nghiêm”.

Cần phải nói, đa phần, những học sinh kém về học lực, yếu về hạnh kiểm thuộc về lớp “con ông cháu cha” hoặc những người “lắm tiền nhiều của” hiện nay được nâng điểm, sửa điểm thành học sinh giỏi để đào tạo cho tương lai. Khi những sai phạm trong giáo dục này không được làm kiên quyết, triệt để, nghiêm minh. Chắc chắn rằng, trong 5 năm, 10 năm hoặc 20 năm sau, chúng ta sẽ cho ra đời một bộ phận “què quặt về tư cách và nghiệp vụ”. Vậy thì làm sao họ có đủ tư cách và chuyên môn để đảm nhiệm trách nhiệm với dân với nước?

Song song, một xã hội quá trọng bằng cấp, kéo theo chuyện gian dối, làm mất công bằng môi trường học thật thi thật của không ít con em có thực tài. Đó cũng là một tiền lệ xấu cho xã hội toàn có nhiều người gian dối, dùng đồng tiền bất minh ấy mua điểm, mua quan, làm kìm hãm tiến bộ xã hội. Hệ quả là nó tạo thành một guồng quay “con quan rồi lại làm quan”, làm kìm hãm những người thực tài, có tâm với nền hành chính công vụ, với đất nước.

Chúng ta đã nhiều lần nhắc đến điệp khúc “chế tài không đủ mạnh”, trong khi chế tài do chúng ta đặt ra. Vậy, tại sao cứ ràng buộc làm theo đúng thể chế quy định cũ, mà không làm theo mức độ xã hội cần? Nói như Đại biểu Dương Trung Quốc thì “chúng ta đâu thiếu người, chỉ thiếu người có trách nhiệm”.

Giáo dục là lĩnh vực đào tạo con người, đào tạo nguồn lực cho xã hội, đất nước. Chính vì vậy, việc liên quan thi cử không chỉ đơn thuần là vấn đề thi cử, mà liên quan đến cả nguồn nhân lực quốc gia, đến lòng tin của nhân dân. Vì thế, đừng quy định xử phạt kiểu “gãi ngứa” như thế, chỉ có án phạt nặng mới làm con người ta tỉnh ngộ, không dám gian lận, vi phạm trắng trợn mà thôi.