Đổi cơ chế để "dung dưỡng" trung thực, liêm chính

Đổi cơ chế để “dung dưỡng” trung thực, liêm chính

02/03/2017 10:40 Sáng

(DĐDN)- Trước thềm cuộc gặp Thủ tướng và DN, PGS TSKH Võ Đại Lược – Hội đồng Khoa học Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam khẳng định: Chính phủ đưa ra tiêu chí liêm chính, kiến tạo là rất đúng, nhưng những tiêu chí ấy phải được cụ thể hóa. 

TS Võ Đại Lược là viện trưởng Viện Kinh tế Thế giới từ năm 1980 đến 2002. Suốt thời gian đó, ông là thành viên nhóm cố vấn cho Tổng Bí thư Trường Chinh, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh, chuyên gia tư vấn cho Tổng Bí thư Đỗ Mười, là thành viên ban nghiên cứu của Thủ tướng Võ Văn Kiệt, Phan Văn Khải. TS Võ Đại Lươc kể về thời ông còn làm cố vấn, chuyên gia cho các lãnh đạo: “Tôi phải nói rằng thời đó về cơ bản là không có tiêu cực. Sự trung thực được đề cao. Một trong những lý do là những người lãnh đạo rất liêm khiết”.

Nhớ chuyện cũ

– Ông có câu chuyện cụ thể nào về sự liêm khiết, trung thực thời đó không?

Chẳng hạn khi ông Đỗ Mười sinh nhật 75 tuổi, tôi tận mắt chứng kiến một bộ trưởng mang tặng ông Đỗ Mười hai chiếc quạt cây. Anh nên nhớ rằng quạt cây thời đó rất có giá trị. Sau khi vị Bộ trưởng đó về, ông Đỗ Mười đã sai trợ lý mang hai cây quạt đó trả lại vị bộ trưởng kia.

Hay như Thủ tướng Võ Văn Kiệt, Phan Văn Khải, theo như tôi biết và chứng kiến suốt thời gian làm ở Ban Nghiên cứu của Thủ tướng, cũng rất liêm khiết. Dĩ nhiên, chuyện đâu đó có người “lợi dụng” quan hệ của các vị ấy để mưu lợi thì cũng khó tránh khỏi. Nhưng chắc chắn thời đó không có cảnh tết hàng đoàn khách xếp hàng để đến tặng quà các vị ấy. Việc chúc tết rất giản dị, chân tình.

– Chắc những vụ việc tiêu cực, tham nhũng cũng không nhiều như bây giờ, thưa ông?

Thời đó, chắc anh nhớ một vụ tham nhũng rất nổi tiếng, liên quan đến Cty Tiếp thị và Thương mại của bà Lã Thị Kim Oanh. Số tiền không hoàn toàn là tiền tham ô không lớn, chỉ 71 tỷ đồng và 93.000 USD. Nhưng vụ việc đó được xử lý rất nghiêm. Bà Lã Thị Kim Oanh bị tuyên tử hình, sau đó được Chủ tịch nước ân xá xuống chung thân. Hai người là nguyên thứ trưởng Bộ Nông nghiệp Nguyễn Thiện Luân, Nguyễn Quang Hà bị tuyên phạt 3 năm tù.
Nếu đối chiếu với hiện nay, người ta có thể tham ô, biển thủ hàng trăm, hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn tỷ mà mức độ xử lý không nghiêm khắc như thời đó. Nhiều vụ tham ô, tham nhũng chỉ dừng lại ở mức án treo. Khi một hệ thống pháp luật không nghiêm minh và nghiêm khắc, thì chỉ dung dưỡng tham nhũng, gian dối chứ không khuyến khích và áp đặt được sự trung thực cho toàn xã hội.

– Tức là hiện nay người ta không trung thực, ít liêm khiết hơn?

Không, vấn đề không trung thực nó do cơ chế sinh ra chứ không phải vấn đề con người. Con người Việt Nam và nhân loại nói chung bản chất là trung thực. Nhưng có những cơ chế không cho phép con người ta trung thực. Hiện tại, có thể những người làm ăn gian dối có khi lại thu được nhiều lợi hơn là người trung thực.
Bàn chuyện mới

– Từ đầu nhiệm kỳ, Chính phủ và Thủ tướng đã tuyên bố sẽ xây dựng một Chính phủ liêm chính, kiến tạo, phục vụ và hành động, nói đi đôi với làm. Ông thấy sao?

Phương châm liêm chính, kiến tạo, hành động, phục vụ mà Thủ tướng nói phải là tuyên bố của cả hệ thống chính trị. Liêm chính không chỉ là chuyện nói, tuyên bố mà phải đi từ thể chế. Phải có một thể chế không cho phép người ta tham nhũng, gian dối và buộc người ta phải trung thực.

Thủ tướng kêu gọi tháo gỡ khó khăn, phục vụ người dân và DN là đúng. Nhưng trong tất cả các tháo gỡ hiện nay là quá nhỏ. Không phải chỉ bằng những giải pháp như rút ngắn thời gian đăng ký kinh doanh. Việc đăng ký kinh doanh dễ dàng đã đẻ ra 110.000 DN trong năm vừa qua. Nhưng những DN ấy có hoạt động được không lại tùy vào chính sách của nhà nước.

Chẳng hạn với lãi suất lên tới 9-10% hiện nay, thì DN khó cạnh tranh được. Tỉ giá VNĐ được định giá cao hiện nay thì DN VN cũng không thể cạnh tranh được khi hàng giá rẻ bên ngoài vào đè bẹp hàng trong nước, xuất khẩu cũng khó khăn về giá. Chỉ hai chính sách đó mà không tháo gỡ được cũng đủ bóp chết DN.

– Tức là cần phải có nhiều chính sách cơ bản hơn, mang tinh thần kiến tạo, phục vụ nhiều hơn, thưa ông?

Chính phủ đưa ra tiêu chí kiến tạo là rất đúng, nhưng những tiêu chí ấy phải được cụ thể hóa. Cụ thể hóa trước nhất là chính sách tiền tệ cho các DN, hạ lãi suất, hạ tỉ giá. Dĩ nhiên vấn đề này liên quan đến nợ xấu các DN quá lớn, các ngân hàng phải huy động tiền để xử lý số nợ xấu thì cũng khó hạ lãi suất.

Vấn đề khác là, hiện các DN VN chịu quá nhiều loại phí. Phí công khai, minh bạch đã là rất nhiều. Nhưng các loại phí không công khai, không chính thức, phí ngầm có khi còn lớn hơn.

Khi một hệ thống pháp luật không nghiêm minh và nghiêm khắc, thì chỉ dung dưỡng tham nhũng, gian dối chứ không khuyến khích và áp đặt được sự trung thực cho toàn xã hội. PGS TSKH Võ Đại Lược

Ngay những loại phí chính thức đã là một gánh nặng và đẩy giá cả lên cao. Chẳng hạn như phí vận tải. Không có mấy nước giống Việt Nam, cứ ra khỏi Thủ đô là thu phí, mọi con đường đều thu phí. Có thống kê đã cho thấy chi phí logistic từ Nhật Bản về Hải Phòng còn thấp hơn cả chi phí từ Hải Phòng về Hà Nội.
Để xây dựng môi trường kinh doanh “tường minh”

Vậy rõ ràng là phải có một giải pháp tổng thể, căn cơ hơn để khuyến khích sự trung thực, liêm khiết không chỉ trong đầu tư, kinh doanh?

Đúng vậy! Nếu chỉ xử lý những vấn đề kinh tế thôi thì không đủ. Bởi kinh tế ở Việt Nam gắn chặt với chính trị. Vì vậy, muốn đổi mới kinh tế thì phải đổi mới hệ thống chính trị. Một hệ thống chính trị nếu bảo dưỡng cơ chế “xin cho” thì sao mà phát triển được?

– Đổi mới chính trị theo ý ông là thế nào?

Là hạn chế, tiến tới xóa bỏ cơ chế “xin-cho”. Phải kiểm soát quyền lực. Nhìn sang Mỹ, Tổng thống Donald Trump định cấm người nhập cư, nhưng hệ thống tư pháp tuyên bố đình chỉ vì lệnh cấm này vi hiến.
Nhiều cái sai, bất cập ai cũng biết, nhưng không xử lý được. Chẳng hạn như Thủ tướng phê phán việc xây nhà cao tầng ở khu Giảng Võ là rất đúng, nhưng rất khó xử lý. Bởi có thể vấn đề này vừa thuộc về quy hoạch, vừa bị lợi ích nhóm chi phối.

Một cơ chế xin cho, một hệ thống luật pháp, chính sách bất cập so với sự phát triển thì hệ lụy sẽ rất lớn. Còn cơ chế “xin-cho” thì khó đàng hoàng, trung thực được. Các bộ, các ngành, các cấp đều muốn dành quyền “cho”, không muốn bỏ ra. Nếu nhà nước hạn chế “quyền cho” thì họ sẽ đẻ ra quyền khác như kiểm tra, thanh tra, giám sát.

– Dường như ông đang nói đến những vấn nạn khác, chứ không hẳn chỉ là chuyện xin – cho?

Điều này liên quan đến vấn đề phẩm chất cán bộ. Nếu vẫn tồn tại chuyện chạy chức, chạy quyền thì khó lắm. Điều đáng nói hơn là những chuyện này được bàn công khai khiến những người trung thực, dù có tiền đi nữa, cũng không bỏ tiền ra để chạy chức chạy quyền. Và hệ thống hành chính sẽ khó có được những cán bộ, công chức trung thực. Rút cuộc, vẫn là chuyện cải tổ hệ thống chính trị để kiểm soát được quyền lực, phải hạn chế và xóa bỏ cơ chế xin cho.

Dĩ nhiên, không thể xóa bỏ hết được, nhiều thứ vẫn phải là “xin – cho” nhưng phải công khai, minh bạch, giải trình để dân chúng có thể giám sát được. Khi đó, xin-cho không phải là nơi phát sinh tiêu cực nữa, mà quay về đúng bản chất là các thủ tục hành chính có thể tiên lượng và giám sát được.

– Nhà nước đang công khai tuyên chiến với nạn chạy chức, chạy quyền và cơ chế xin cho. Ông nhận định thế nào?

Tổng Bí thư, ngay trong Đại hội Đảng lần thứ XII đã nói đến chuyện chạy chức, chạy quyền. Rồi sau đó Tổng Bí thư nhắc đi nhắc lại vấn đề này trong nhiều hội nghị. Có thể nói, không chỉ có việc chạy chức, chạy quyền, ngay cả chạy danh hiệu, huân huy chương cũng từng xảy ra. Nếu không chạy, thì tại sao một ông Tổng giám đốc như Trịnh Xuân Thanh, làm lỗ mấy nghìn tỷ mà công ty vẫn được phong Anh hùng lao động? Điều đó giải thích tại sao những người có tự trọng như xạ thủ Hoàng Xuân Vinh không nhận danh hiệu anh hùng, cũng như danh hiệu công dân thủ đô tiêu biểu. Nhiều trường hợp đã từ chối nhận bằng khen hoặc các danh hiệu khác như chúng ta thấy.

Nên tôi cho rằng: chỉ khi nào cơ chế xin-cho không còn được dung dưỡng, khi đó sự trung thực, liêm chính mới được khuyến khích và trở thành nền tảng của sự thịnh vượng.

– Xin cảm ơn ông.

Đại Dươngthực hiện

Tags :

2 phản hồi

  1. Lan Hương viết:

    (Góp ý Luật hỗ trợ DNNVV) Giảm thuế thu nhập doanh nghiệp cho DNNVV để vật lý “giảm thuế tăng lợi nhuận” là chuyện rất nhỏ, nhưng tác dụng rất lớn của nó là “họ sẽ làm ăn đàng hoàng bài bản ngay từ đầu, không có chi trong chi ngoài”. Vai trò giảm thuế DNNVV rất lớn nếu xét theo góc độ đó!

  2. Dân Trí viết:

    Góp ý nhà nước về nguyên tắc “tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách”. Nguyên tắc này ở VN là cần thiết, nhưng thay vì áp dụng cho cái mới, nhiều địa phương lợi dụng, áp dụng cho cả những vấn đề đã rõ ràng trong Hiến pháp, pháp luật. Điều đó là không thể được vì vi phạm Hiến pháp, pháp luật.

    Nguyên tắc “tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách” chỉ áp dụng cho vấn đề còn tranh cãi chưa rõ ràng, chứ đã có trong pháp luật, địa phương không thể lợi dụng để hợp thức hóa chủ nghĩa thân hữu lợi ích nhóm, làm hại người dân, doanh nghiệp đàng hoàng!

    Đó cũng là lý do ở địa phương phe cũ, phe mới tranh giành nhau ghế để chiếm đa số, gây mất đoàn kết nội bộ; gây ảnh hưởng đến hình ảnh uy tín nhà nước.

Tin đọc nhiều trong mục

    Tin khác đã đăng

    Theo bạn, nữ doanh nhân nào có tầm ảnh hưởng nhất?
    • 7.46%
    • 4.48%
    • 5.97%
    • 2.99%
    • 22.39%
    • 10.45%
    • 1.49%
    • 1.49%
    • 13.43%
    • 19.4%
    • 5.97%
    • 4.48%