“Độc quyền nhà nước” và tư duy phản thị trường

“Độc quyền nhà nước” và tư duy phản thị trường

11/02/2017 7:04 Sáng

(DĐDN) – Bộ Công Thương lại tiếp tục trình nghị định hướng dẫn quy định về độc quyền nhà nước với một số mặt hàng, loại hình kinh doanh. Tuy nhiên, theo các chuyên gia đây là tư duy cản trở cạnh tranh, thậm chí phản cải cách, phản thị trường.

Một số loại hình chỉ có phải vấn đề lo ngại về quản lý chất lượng, an toàn như: vật liệu nổ, pháo hoa…vì thế chỉ nên quy định điều kiện kinh doanh.

Điều đáng nói hơn, Bộ Công thương trình dự thảo nghị định này ngay tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 1/2017, khi Chính phủ đang quyết liệt với hàng loạt cải cách, minh bạch hóa môi trường kinh doanh.

Từ 16 lên 20 hàng hóa, dịch vụ độc quyền

Còn nhớ, năm 2015, khi Bộ Công Thương lần đầu tiên trình Chính phủ dự thảo Nghị định này, bản dự thảo khi đó được quy định 16 ngành nghề “độc quyền nhà nước”. Còn tại thời điểm hiện nay, báo cáo về dự thảo nghị định nói trên, Bộ Công Thương cho biết, việc ban hành nghị định để hướng dẫn quy định về độc quyền nhà nước là hoàn toàn khả thi và cấp bách. Và chính vì vậy, Bộ này đã quy định có 20 loại hàng hóa, dịch vụ “lọt” vào danh mục hàng hóa, dịch vụ, địa bàn thực hiện độc quyền nhà nước trong hoạt động kèm theo dự thảo nghị định. Ví dụ như hàng hóa, dịch vụ phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh; vật liệu nổ công nghiệp; vàng miếng; vàng nguyên liệu; xổ số kiến thiết; thuốc lá điếu, xì gà; hoạt động dự trữ quốc gia; tiền; tem bưu chính Việt Nam; pháo hoa và các dịch vụ liên quan đến pháo hoa; hệ thống điện quốc gia; thủy điện đa mục tiêu…

Theo Bộ Công Thương, Nghị định được xây dựng nhằm cụ thể hóa Khoản 4 Điều 6 Luật Thương mại 2005 về “Nhà nước thực hiện độc quyền Nhà nước có thời hạn về hoạt động thương mại đối với một số hàng hóa, dịch vụ hoặc tại một số địa bàn để bảo đảm lợi ích quốc gia”.

Tuy nhiên, TS Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế trung ương (CIEM), cho rằng thời điểm hiện nay, cho ra đời một nghị định hướng dẫn về độc quyền nhà nước trong lĩnh vực thương mại là phản thị trường, cản trở cạnh tranh, đi ngược lại xu thế cải cách.

“Trong bối cảnh hiện nay, không thể có một nghị định để nói là cái gì Nhà nước độc quyền, bởi như thế là phản logic ngay từ đầu. Những quy định trong Luật Thương mại đã lỗi thời thì phải loại bỏ, phải thay đổi”, ông Cung nói.

Quản lý bằng “hành lang” điều kiện kinh doanh

Luật sư Trương Thanh Đức – Chủ tịch Công ty Luật Basico, trọng tài viên Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam – cho rằng nhà nước cần từ bỏ vai trò kinh doanh, không nên nắm giữ bất cứ loại hình nào và trả quyền kinh doanh về thị trường. Cũng theo ông Đức, nội dung của dự thảo nghị định có thể nhầm lẫn giữa quy định về độc quyền và quy định về điều kiện kinh doanh. Trước đây, khi chưa có quy định về điều kiện kinh doanh, chưa quản lý được hoạt động của các ngành thì xây dựng nghị định về độc quyền trong lĩnh vực thương mại là hợp lý. Bối cảnh hiện nay đã khác rất nhiều với sự xuất hiện của những quy định mới về quyền tự do kinh doanh của Hiến pháp năm 2013, Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp thì dự thảo đã không còn thực sự phù hợp.

Bởi rõ ràng, độc quyền sẽ làm méo mó thị trường, vi phạm Luật Cạnh tranh. Cần phải hiểu tinh thần của độc quyền nhà nước không phải là một thứ đặc quyền mà là trách nhiệm trong một số lĩnh vực cần thiết như an ninh, quốc phòng hoặc để chống việc tư nhân độc quyền làm ảnh hưởng xấu đến thị trường.

Phân tích cụ thể từng loại hình được Bộ Công Thương đề xuất đưa vào danh mục độc quyền nhà nước, ông Đức chỉ ra thực tế một số loại hình chỉ “mắc” phải vấn đề lo ngại về quản lý chất lượng, an toàn như: vật liệu nổ, pháo hoa… hoặc một số loại hình kinh doanh khác như kinh doanh xổ số, điện… thì tính chất có phần hơi đặc biệt. Những loại hình này chỉ nên quy định điều kiện kinh doanh.

Rõ ràng, DN độc quyền là một trường hợp đặc biệt của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường. Thêm vào đó, độc quyền tự nhiên – độc quyền có được bằng quá trình phát triển, cạnh tranh hợp pháp của doanh nghiệp chứ không phải bằng các biện pháp của Nhà nước- ngày nay hầu như không tồn tại trong thực tiễn kinh doanh. Và vì thế, nếu có một loại hình được gọi là “độc quyền nhà nước thì phải được kiểm soát một cách đặc biệt.

Điều 12 Luật Cạnh tranh quy định: “Doanh nghiệp được coi là có vị trí độc quyền nếu không có doanh nghiệp nào cạnh tranh về hàng hóa, dịch vụ mà doanh nghiệp đó kinh doanh trên thị trường liên quan.Điều đó có thể hiểu khi Nhà nước không cho phép bất kỳ một công ty tư nhân nào cạnh tranh thì đó là độc quyền Nhà nước.

Điều 15 Luật Cạnh tranh quy định: Nhà nước kiểm soát doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực độc quyền nhà nước bằng các biện pháp sau đây: a) Quyết định giá mua, giá bán hàng hoá, dịch vụ thuộc lĩnh vực độc quyền nhà nước; b) Quyết định số lượng, khối lượng, phạm vi thị trường của hàng hoá, dịch vụ thuộc lĩnh vực độc quyền nhà nước.

DĐDN sẽ tiếp tục thông tin về vấn đề này.

Song Nhi

Tags :

Một phản hồi

  1. huong thu viết:

    Theo tôi dự thảo Nghị định độc quyền nhà nước, không nên dùng cụm từ “nhà nước độc quyền” mà nên “nhà nước kiểm soát 100%” với các mặt hàng cần kiểm soát. Không nên độc quyền mà nên có 3 doanh nghiệp với trụ sở trên cả ba miền hoạt động toàn quốc, cạnh tranh nhau cùng phát triển.
    minh@yahoo.com

Ý kiến bạn đọc

Tin khác đã đăng