Đây là một trong những nhận định đã được đưa ra về cơ hội và thách thức từ cuộc Chiến tranh Thương mại Mỹ - Trung có thể tác động tới dòng vốn đầu tư chảy vào Việt Nam và hoạt động giao lưu thương mại.

M

"Hoãn binh" kinh tế Trung - Mỹ có trì hoãn dòng chuyển dịch đầu tư?

Mới đây, một tín hiệu được cho là tích cực đó là Trung Quốc và Hoa Kỳ đã thực hiện kế “hoãn binh” kinh tế trong vòng 90 ngày. Đây được xem là lý do để các doanh nghiệp Trung Quốc cũng như các nhà đầu tư nước ngoài tại Trung Quốc trì hoãn kế hoạch chuyển dịch đầu tư.

Tuy nhiên, theo nhiều nguồn tin quốc tế, kế hoãn binh này khá “mong manh”. Đặc biệt, trong bối cảnh, mới đây, Giám đốc Tài chính (CFO) của Huawei, là bà Mạnh Vãn Chu đã bị bắt tại Vancouver (Canada) khi đang quá cảnh tại đây.

Xu hướng chuyển dịch

 Trước đó, nhiều nhà phân tích, chuyên gia đã nhận định, ảnh hưởng của chiến tranh thương mại đối với dòng vốn đầu tư và thương mại có cả hai mặt tích cực và tiêu cực. Trong đó, phần lớn cho rằng trong ngắn hạn Việt Nam sẽ được hưởng lợi.

Cụ thể, Việt Nam có thể hưởng lợi từ sự chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu, trong đó các doanh nghiệp chuyển dịch một số khâu sản xuất ra khỏi Trung Quốc.

Điều này được thể hiện trong động thái của các công ty đa quốc gia đang bắt đầu chuyển những công đoạn sản xuất có tỷ suất sinh lợi cao đến Việt Nam. Trong đó, có thể kể đến các nhà sản xuất lớn như Intel, Foxconn, LG và Samsung đang chuyển nhà máy của họ sang Việt Nam.

Động thái này không chỉ để “né” chiến tranh thương mại Mỹ - Trung mà còn nhằm tận dụng lợi thế từ 12 hiệp định thương mại tự do (FTA) và những hiệp định đang chờ phê chuẩn như Hiệp định tự do thương mại Việt Nam – EU hoặc sắp có hiệu lực như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) khiến Việt Nam trở nên hấp dẫn đối với các công ty đa quốc gia.

Theo một số liệu thống kê chưa chính thức, từ đầu năm tới nay, đã có khoảng 5.000 đến 6.000 nhà máy đặt tại Trung Quốc đại lục - thuộc sở hữu của các nhà đầu tư Hồng Kông hoặc Đài Loan, hoặc các nhà đầu tư tư nhân Trung Quốc - đã cử người xem xét việc chuyển sản xuất sang Việt Nam để bảo vệ chống lại sự gia tăng thuế quan đối với hàng xuất khẩu từ Trung Quốc.

Nguy cơ “núp bóng”

Theo phân tích của giới chuyên gia, xu thế doanh nghiệp Trung Quốc chuyển cơ sở sản xuất sang Việt Nam, một mặt góp phần tăng đơn hàng xuất khẩu và đầu tư nước ngoài, mặt khác cũng làm gia tăng nguy cơ Việt Nam trở thành thiên đường ô nhiễm của các doanh nghiệp FDI. Còn nhớ, trong cuộc họp báo công bố các số liệu thống kê kinh tế xã hội của Tổng cục Thống kê mới đây, ông Nguyễn Bích Lâm - Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê bày tỏ lo ngại rằng làn sóng dịch chuyển doanh nghiệp Trung Quốc có thể khiến Việt Nam trở thành nơi tập kết cho các công nghệ lạc hậu, ô nhiễm, quy mô nhỏ từ quốc gia láng giềng khổng lồ.

Trong thời gian qua, tính từ thời điểm chiến tranh thương mại Mỹ - Trung Quốc diễn ra, bùng nổ và leo thang... xuất hiện nhiều lo ngại liên quan đến hàng hoá của Việt Nam cũng như dòng đầu tư sẽ là nơi “núp bóng” cho các sản phẩm hàng hoá, dự án có nguồn gốc từ Trung Quốc.

Và thực tế đã ghi nhận những kết quả không mấy tích cực như hoạt động xuất khẩu thép.

Cụ thể, theo chia sẻ của ông Đỗ Duy Thái - Chủ tịch HĐQT Công ty Thép Việt, lo ngại rằng có nguy cơ thép Trung Quốc tràn vào Việt Nam, lấy xuất xứ rồi xuất khẩu sang Mỹ. Khi đó, cả thép của doanh nghiệp Việt cũng có nguy cơ bị Mỹ đánh thuế cao.

Bên cạnh đó, Hiệp hội Da giày túi xách Việt Nam cũng bày tỏ lo ngại Mỹ có thể truy nguồn gốc sản phẩm và áp thuế suất chống phá giá, gây khó khăn cho doanh nghiệp Việt Nam.

Giải pháp ứng phó

Trước những nhận định rằng kế “hoãn binh” kinh tế Mỹ - Trung chỉ mang tính nhất thời và chiến tranh thương mại sẽ là một “cuộc chiến” mang tính dài hạn, trong bối cảnh đó, đã có nhận định của chuyên gia kinh tế cho rằng, một chính sách tái cấu trúc kinh tế toàn diện và làm mới những động lực tăng trưởng sẽ giúp Việt Nam có thể hấp thụ các cú sốc từ bên ngoài trong tương lai.

Ở tầm nhìn ngắn hạn hơn, một trong những giải pháp đã được nhiều chuyên gia khuyến nghị đó là cần có chiến lược thu hút FDI có tính sàng lọc hơn nhằm hạn chế được dòng vốn từ Trung Quốc cũng như hàng hoá Trung Quốc muốn “núp bóng” Việt Nam,

Theo đó, chính quyền địa phương cần phải giám sát chặt và sẵn sàng từ chối các dự án có xu hướng che giấu xuất xứ từ Trung Quốc để xuất sang Mỹ.

Ở một khía cạnh khác, TS Hồ Quốc Tuấn- Giảng viên tại Đại học Bristol, Vương Quốc Anh khuyến nghị: “Việt Nam có thể và thật ra cần phải hành xử quyết đoán hơn để ngăn chặn các dự án đầu tư gây tổn hại môi trường bằng cách thiết lập các chuẩn mực thẩm định tác động đến môi trường chặt chẽ hơn và nâng cao hiệu quả giám sát và xử lý vi phạm”.

Đồng quan điểm, nhóm học giả PGS. Nguyễn Thị Ngọc Trang và GS. Trần Ngọc Thơ tại trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh đã đưa ra mới đây cũng cho rằng, đây là vấn đề cấp thiết mà Chính phủ Việt Nam không thể lơ là. Bởi, tác động tiêu cực của các dự án phá hủy môi trường lên sức khỏe người dân là rất nghiêm trọng và có thể làm mất niềm tin của người dân cũng như khiến người dân có ác cảm với các dự án nước ngoài, nhất là từ Trung Quốc.

Do đó, để ứng phó với việc hàng tiêu dùng và nông sản của Trung Quốc và Mỹ tràn vào Việt Nam do tác động của chiến tranh thương mại, Chính phủ Việt Nam có thể chủ động hỗ trợ các doanh nghiệp Việt Nam, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ, trong việc tiếp cận vốn và xây dựng các thương hiệu hàng Việt Nam chất lượng cao. Ngoài ra, Chính phủ cũng có thể áp dụng các điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm khắt khe hơn và khuyến khích phát triển các sản phẩm nông sản sạch, chất lượng cao để đối đầu với hàng Trung Quốc.

Bạn đang đọc bài viết "Đình chiến" thương mại Trung-Mỹ có trì hoãn dòng vốn đầu tư vào Việt Nam? tại chuyên mục Đầu tư của Báo Diễn đàn doanh nghiệp. Liên hệ cung cấp thông tin và gửi tin bài cộng tác: email toasoan@dddn.com.vn, hotline: (024) 3.5771239,