Để phác thảo nội dung chính của cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo Mỹ- Nhật, Bộ trưởng Kinh tế Nhật Bản Toshimitsu Motegi và Đại diện thương mại Mỹ Robert Lighthizer - sẽ đàm phán trước vào ngày 24/9 sắp tới.

Có hay không một thỏa thuận thương mại tự do Nhật – Mỹ?

Căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Nhật đã xuất hiện ngay từ khi ông Trump nhậm chức vào năm ngoái. Khi đó ông đã cam kết tái đàm phán thương mại với Nhật Bản để xử lý tình trạng mà ông cho là không công bằng với các công ty và công nhân Mỹ. Cụ thể Tổng thống Donald Trump trước đó nói rõ rằng Washington không hài lòng trước khoản thặng dư thương mại 69 tỷ USD của Nhật Bản đối với Mỹ, trong đó gần 2/3 là từ xuất khẩu ô tô.

Tổng thống Donald Trump trước đó nói rõ rằng Washington không hài lòng trước khoản thặng dư thương mại 69 tỷ USD của Nhật Bản đối với Mỹ.

Tổng thống Donald Trump từng nói rõ rằng Washington không hài lòng trước khoản thặng dư thương mại 69 tỷ USD của Nhật Bản đối với Mỹ.

Mới đây nhất, vào đầu tháng 9, Tổng thống Trump đã nói đến việc ông sẽ có thể áp thuế 25% với thiết bị nhập khẩu từ Nhật cũng như phụ tùng ô tô trong chiến dịch giảm thâm hụt thương mại của Mỹ với các nước trên thế giới. Động thái này được coi như công cụ mặc cả của Washington để có được cái mà Washington muốn có đã lâu với Tokyo: một thỏa thuận tự do thương mại. 

Tuy nhiên, chính phủ của nền kinh tế lớn thứ 3 thế giới hiện đang phản đối việc ký kết thỏa thuận tự do thương mại song phương với Mỹ và sẽ kiếm cách khác để làm hài lòng Tổng thống Trump. 

Phó chủ tịch tại Tổ chức Teneo Intelligence, ông Tobias Harris, nói: “Tôi nghĩ rằng Nhật sẽ phải rất cố gắng trong cuộc gặp với Tổng thống Trump bởi nếu Tổng thống Trump muốn, Nhật không thể đáp ứng được, Nhật sẽ buộc phải nhượng bộ nhiều về điều kiện tiếp cận thị trường Nhật cho hàng Mỹ nếu không muốn ký thỏa thuận thương mại song phương”.

Nếu được áp, thuế quan Mỹ sẽ gây tổn thất lớn cho kinh tế Nhật Bản, bởi xe hơi - mặt hàng đóng góp khoảng 30% tổng kim ngạch xuất khẩu của nước này - sẽ là sản phẩm "chịu trận" đầu tiên. Một hàng rào thuế quan của Mỹ đối với hàng Nhật cũng sẽ gây thiệt hại chính trị cho ông Abe, người vốn tự xem mình có mối quan hệ thân thiết với ông Trump - theo đánh giá của chuyên gia Harris.

Nếu ông Trump hành động như cảnh báo, ông Abe sẽ rơi vào một tình huống buộc phải trả đũa tương xứng, và điều đó sẽ đẩy mối quan hệ song phương Mỹ-Nhật xuống mức thấp. Đó chính là những gì đang diễn ra hiện nay giữa Mỹ với Trung Quốc, khi hai bên "ăn miếng trả miếng" bằng cách áp thuế lên hàng hóa của nhau. Ông Harris nhận định: “Đây chắc chắn là một kịch bản mà ông Abe không muốn một chút nào”.

 “Lối thoát hiểm” nào cho ông Abe?

CEO của công ty WisdomTree Japan KK, ông Jesper Koll, phân tích: “Việc Mỹ áp thuế 25% với ô tô Nhật và phụ tùng ô tô Nhật sẽ khiến cho lợi nhuận các công ty giảm khoảng 50%. Mối họa này với Nhật không hề nhỏ và Tổng thống Trump biết rõ điều này. Ông đang mặc cả ở một vị thế rất có lợi.

Ông Koll phân tích Tổng thống Mỹ sẽ luôn muốn mọi người nhìn vào ông như kẻ chiến thắng, câu hỏi ở đây là làm cách nào để Thủ tướng Abe có thể khiến Tổng thống Trump cảm thấy ông là kẻ chiến thắng. Nhật thực ra có rất nhiều cách để làm hài lòng Tổng thống Trump. 

Chẳng hạn, Nhật Bản có thể mua thêm những mặt hàng xuất khẩu của Mỹ như đậu tương, thịt bò và thiết bị quốc phòng. Một gói nhượng bộ về nông nghiệp có thể giúp ông Trump ghi điểm với cử tri là nông dân của Mỹ trước thềm cuộc bầu cử Quốc hội Mỹ giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

Theo ông Harris: "Đó có thể là dạng thỏa thuận mà chính quyền ông Trump sẽ chấp nhận để chuyển sang các vấn đề khác, nhất là khi Mỹ và Nhật Bản đều đang muốn đoàn kết để chống lại Trung Quốc tại Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO)". Ngoài ra, ông Koll cũng vẽ ra một “lối thoát hiểm” khác cho ông Abe, đó là Tokyo có thể mở một quỹ để Nhật rót vốn đầu tư vào cơ sở hạ tầng của Mỹ.

Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) thì cho rằng Nhật Bản có một số thế mạnh mặc cả: "Kinh nghiệm và cam kết của ông Abe về tăng cường liên minh Mỹ-Nhật có thể giúp định hình chính sách của Mỹ trong khu vực".

Một số nhà phân tích lạc quan rằng Mỹ và Nhật Bản sẽ tìm được giải pháp, bởi đây là hai quốc gia có mối quan hệ liên minh chặt chẽ lâu năm.

Bạn đang đọc bài viết Điều gì đang chờ đợi Mỹ - Nhật trong hội nghị thượng đỉnh sắp tới? tại chuyên mục Quốc tế của Báo Diễn đàn doanh nghiệp. Liên hệ cung cấp thông tin và gửi tin bài cộng tác: email toasoan@dddn.com.vn, hotline: (024) 3.5771239,