Khu vực doanh nghiệp nhà nước (DNNN) hiện chỉ chiếm 0,5% về số lượng, 9% về lao động, nhưng nắm tới 29% tổng tài sản, 16% doanh thu, tạo ra 27% lợi nhuận trước thuế và 36% tổng nộp ngân sách của các doanh nghiệp.

 hiện chỉ chiếm 0,5% về số lượng, 9% về lao động, nhưng nắm tới 29% tổng tài sản, 16% doanh thu, tạo ra 27% lợi nhuận trước thuế và 36% tổng nộp ngân sách của các doanh nghiệp.

DNNN hiện chiếm 0,5% về số lượng, 9% về lao động, nhưng nắm tới 29% tổng tài sản, 16% doanh thu, tạo ra 27% lợi nhuận trước thuế và 36% tổng nộp ngân sách của các doanh nghiệp.

Tái cơ cấu "ngược chiều"

Hơn thế, tài sản của nhiều doanh nghiệp có giá hơn rất nhiều xét trên góc nhìn của giới đầu tư và đánh giá của thị trường. Có thể thấy qua các đợt thoái vốn thành công đầu năm 2018, như Lọc hóa dầu Bình Sơn (5.566 tỷ đồng), PV Power (gần 7.000 tỷ đồng), PV Oil (4.177 tỷ đồng), Tập đoàn Cao su Việt Nam (1.311 tỷ đồng), Hapro (gần 1.000 tỷ đồng)... 

Các nghiên cứu của Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương ( CIEM) cũng cho thấy, tổng tài sản của các doanh nghiệp 100% vốn nhà nước theo sổ sách là 148 tỷ USD, nhưng thực tế còn lớn hơn nhiều vì chưa tính tới giá trị sử dụng đất, các nguồn tài nguyên và các lợi thế khác. Nếu cộng thêm tài sản của các doanh nghiệp có vốn chi phối của Nhà nước, con số này lên tới 275 tỷ USD; tính cả giá trị tài sản của các tổ chức sự nghiệp thì sẽ thêm 50 tỷ USD... 

Xét quan hệ giữa DNNN và tiềm năng tăng trưởng kinh tế, với quy mô tài sản hiện tại, các chuyên gia CIEM cũng đã tính, nếu tăng hiệu quả sử dụng khối tài sản này thêm 1%, thì phần giá trị gia tăng lợi nhuận từ phần vốn nhà nước có thể tương đương 0,8 - 0,9% GDP hàng năm.

Như vậy, có thể thấy tầm quan trọng và tiềm lực của DNNN là vô cùng lớn. Nói như Phó Thủ tướng Chính phủ Trịnh Đình Dũng, DNNN là "công cụ" kinh tế quan trọng của Nhà nước.

Tuy nhiên, Phó Thủ tướng cũng thẳng thắn đánh giá, công tác tái cấu trúc DNNN còn những bất cập, hạn chế cần tập trung khắc phục trong thời gian tới. 

Trước hết, thể chế liên quan đến hoạt động của doanh nghiệp nói chung và DNNN còn nhiều bất cập. Chiến lược phát triển của một số tập đoàn, tổng công ty Nhà nước còn chưa rõ, chất lượng đề án tái cơ cấu chưa cao.

Phó Thủ tướng khẳng định, cổ phần hoá chỉ là một nhiệm vụ của tái cấu trúc DNNN. Cùng với đó, phải xác định rõ các sản phẩm chủ lực, cơ cấu đầu tư, huy động nguồn lực, nâng cao hiệu quả hoạt động của các DNNN.

“Tái cấu trúc DNNN mới chủ yếu tập trung cổ phần hoá là chính. Trong khi đó, cổ phần hoá chỉ là một nhiệm vụ. Cho dù đã cổ phần hoá thì công ty cổ phần vẫn phải tiếp tục tập trung tái cấu trúc để nâng cao hiệu quả hoạt động”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Có cùng quan điểm, TS Nguyễn Đình Cung- Viện trưởng CIEM cũng cho rằng, tổng kết quá trình tái cơ cấu DNNN đến nay vẫn chủ yếu tập trung vào cổ phần hoá và thoái vốn, điều này là chưa đúng. 

“Chúng ta cần tập trung ưu tiên vào hai vấn đề khác quan trọng hơn là áp dụng nguyên tắc thị trường và nâng cao hiệu lực quản trị DNNN thông qua áp dụng chuẩn mực và thông lệ quốc tế”, TS Cung nhấn mạnh.

Ông Cung phân tích: “Hiện chúng ta hy vọng cổ phần hoá, thoái vốn sẽ buộc các doanh nghiệp hoạt động theo nguyên tắc thị trường và thay đổi quy tắc quản trị công ty. Như vậy là làm ngược, cần phải làm trước hai mảng hoạt động theo nguyên tắc thị trường và nâng cao năng lực quản trị rồi mới đến hoạt động cổ phần hoá, thoái vốn tại DNNN”. 

Trên thực tế, quản trị hiện nay của DNNN Việt so với thông lệ Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) có một khoảng cách rất xa, điều này lại chưa được nhà nước chưa chú trọng. Trong khi đó, nguyên tắc cơ bản công khai minh bạch thông tin, số lượng doanh nghiệp sau cổ phần hoá niêm yết trên sàn chứng khoán còn thấp, có đến 78 doanh nghiệp chưa niêm yết.

Ông Cung cho rằng, một trong những nguyên nhân dẫn đến việc doanh nghiệp chậm trong triển khai việc công khai minh bạch là do chưa có bất cứ áp lực nào buộc doanh nghiệp phải áp dụng nguyên tắc thị trường này.

Tái cấu trúc quản trị doanh nghiệp

Do đó, Viện trưởng CIEM nhấn mạnh cổ phần hoá thoái vốn DNNN nên tiếp tục củng cố xu hướng thiên về chất lượng thay vì số lượng cổ phần hoá, minh bạch thông tin theo tiêu chuẩn quản trị quốc tế.

"Cổ phần hoá là cơ cấu lại danh mục đầu tư nhà nước, phải chuyển được tài sản chưa tốt thành tài sản tốt, tài sản tốt thành tài sản tốt hơn, đừng làm theo xu hướng ngược, lại biến tài sản tốt thành tài sản không tốt. Đây là điểm rất quan trọng để củng cố được nền tảng, sức mạnh của khu vực DNNN", ông Cung nhấn mạnh.

Còn theo Phó Thủ tướng Trịnh Đình Dũng, để DNNN khẳng định vai trò là “công cụ” kinh tế quan trọng của nhà nước, yêu cầu, thứ nhất, rà soát lại các đề án tái cấu trúc, tiếp tục bổ sung gắn với cơ chế thị trường với bối cảnh mới.

“Trước hết, phải tiếp tục rà soát lại tất cả các đề án tái cơ cấu của các DNNN để điều chỉnh, bổ sung phù hợp với những yêu cầu mới, gắn tái cấu trúc DNNN với thị trường trong nước và thế giới. Gắn tái cơ cấu doanh nghiệp với việc đổi mới sáng tạo, bảo đảm ứng dụng có hiệu quả những thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4", Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Trong tái cấu trúc, chú trọng tái cấu trúc đầu tư xây dựng và tái cấu trúc quản trị doanh nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư, giảm thất thoát trong sản xuất kinh doanh.

Thứ hai, Phó Thủ tướng cũng nhấn mạnh yêu cầu các DNNN phải chủ động hợp tác với các đối tác lớn trên thế giới để huy động nguồn lực đầu tư phát triển các lĩnh vực trọng yếu của nền kinh tế.

“Hiện nay nhu cầu đầu tư của Việt Nam là rất lớn, môi trường cho doanh nghiệp là thuận lợi. Tại sao các doanh nghiệp nước ngoài đặc biệt quan tâm đến nhiều lĩnh vực phát triển của Việt Nam, trong khi đó doanh nghiệp Việt Nam lại bị động. Doanh nghiệp phải chủ động liên doanh, liên kết với các doanh nghiệp lớn của quốc tế trong nhiều lĩnh vực như năng lượng, tìm kiếm – thăm dò – khai thác – chế biến dầu khí, phát triển các nguồn điện…”, Phó Thủ tướng nêu vấn đề.

Thứ ba, Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành chủ động cùng các doanh nghiệp đề xuất hoàn thiện thể chế, chính sách để tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp nói chung, DNNN nói riêng. Các bộ ngành quản lý kinh tế phối hợp với Uỷ ban Quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp và các tập đoàn kinh tế, tổng công ty Nhà nước để xây dựng chíến lược phát triển của các doanh nghiệp. 

Bạn đang đọc bài viết Để tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước đi vào "chất" tại chuyên mục Doanh nghiệp-Doanh nhân của Báo Diễn đàn doanh nghiệp. Liên hệ cung cấp thông tin và gửi tin bài cộng tác: email toasoan@dddn.com.vn, hotline: (024) 3.5771239,