(DĐDN) -

Đề án “Đổi mới phương thức, nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng; thực hiện tinh giản bộ máy, biên chế” (Đề án 25) của tỉnh Quảng Ninh là một sáng kiến chính trị hành chính có tính đột phá. Mặc dù chỉ đề cập đến phạm vi của một địa phương, nhưng nó lại đi trúng vấn đề xuyên suốt của hệ thống chính trị, là tổ chức bộ máy lãnh đạo, bộ máy hành chính thế nào để hoạt động thực sự nâng cao hiệu lực, hiệu quả.

Như vậy, sau hơn một năm vừa xây dựng, vừa tổ chức thực hiện những giải pháp thuộc thẩm quyền, Đề án “Đổi mới phương thức, nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng; thực hiện tinh giản bộ máy, biên chế” của tỉnh (Đề án 25) đã hoàn thành và được Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh thông qua cách đây không lâu.

Mục tiêu kép

Có thể thấy ba mục tiêu chính của đề án là nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng; hiệu lực, hiệu quả quản lý

nhà nước và tách các dịch vụ công ra khỏi chức năng quản lý nhà nước.

Điểm đáng chú ý trong đề án này là việc nhất thể hóa một số tổ chức và chức danh lãnh đạo của một số cơ quan đảng và chính quyền. Thực hiện thí điểm mô hình chính quyền một cấp ở huyện Cô Tô, nhất thể hoá một số chức danh (Bí thư Huyện uỷ kiêm Chủ tịch UBND huyện, Phó Bí thư Thường trực kiêm Chủ tịch HĐND, Phó Chủ tịch HĐND kiêm Trưởng Ban Tuyên giáo, Chủ nhiệm UBKT kiêm Chánh Thanh tra huyện, Trưởng Ban Tổ chức kiêm Trưởng Phòng Nội vụ huyện, Phó Ban Tuyên giáo kiêm Giám đốc Trung tâm bồi dưỡng chính trị), thực hiện kiêm nhiệm công tác một số chức danh khác… Tiếp tục sắp xếp, lựa chọn nhất thể hoá một số chức danh trực thuộc (bí thư đảng uỷ kiêm chủ tịch HĐND hoặc UBND cấp xã; bí thư chi bộ kiêm trưởng thôn, bản, khu phố…), đề xuất quy trình tuyển chọn cán bộ và giới thiệu cán bộ để thực hiện mở rộng dân chủ, bầu cử trực tiếp chức danh người đứng đầu cấp uỷ, chính quyền một số địa phương, đơn vị trực thuộc. ... Trước đó, có rất nhiều vấn đề được đặt ra như: phương thức hoạt động của bộ máy Đảng khắc căn bản với bộ máy chính quyền, hợp nhất các cơ quan đảng và chính quyền thì ngoài câu chuyện cơ quan hợp nhất trực thuộc Đảng hay trực thuộc nhà nước nó còn liên quan đến câu chuyện tuân thủ pháp luật hay điều lệ, quy chế của Đảng ?

Chính vì vậy, trong quá trình lập đề án, Quảng Ninh đã xây dựng đề án từ cấp xã, cấp huyện đến cấp tỉnh, có sự tham gia, góp ý trực tiếp của nhân dân, các đối tượng chịu tác động và thông qua HĐND các cấp. Tỉnh đã tổ chức các cuộc làm việc với các bộ, ngành, các viện nghiên cứu, cơ quan Trung ương; các cuộc hội thảo khoa học, tọa đàm với các cơ quan nghiên cứu lý luận của Đảng, Nhà nước. Thành lập Hội đồng thẩm định các cấp do Thường trực cấp ủy làm chủ tịch. Tiến hành phê duyệt đề án theo quy trình từ cấp tỉnh đến cấp xã. Tỉnh ủy Quảng Ninh đã ban hành Nghị quyết về nội dung đề án, đồng thời phê duyệt đề án của 14 huyện, thị, thành ủy; 15 đề án của các cơ quan thuộc khối Đảng; 26 đề án của các sở, ban, ngành và đơn vị sự nghiệp thuộc UBND tỉnh và tổ chức thực hiện trong toàn hệ thống chính trị đối với những nội dung thuộc thẩm quyền.

Đề án đã đưa ra các giải pháp đồng bộ về cải cách hành chính, sắp xếp tổ chức bộ máy đảm bảo tinh gọn; nâng cao năng suất lao động khu vực công; đồng thời cải thiện chất lượng phục vụ xã hội, phục vụ nhân dân của bộ máy hành chính nhà nước các cấp; đẩy mạnh mô hình hợp tác công-tư (PPP), khuyến khích sự tham gia của khu vực tư nhân trong cung cấp dịch vụ công... Đồng thời, xác định những chỉ tiêu rất cụ thể. Chẳng hạn như thực hiện thí điểm nhân dân bầu trực tiếp chủ tịch UBND cấp xã ở ít nhất 50% xã, phường, thị trấn. Hay phấn đấu tinh giản 15% biên chế so với định mức của Trung ương; 100% các đơn vị sự nghiệp tự chủ về tài chính…

Cơ sở để Quảng Ninh tự tin và quyết tâm triển khai đề án 25 là tỉnh đã thực hiện triển khai thí điểm nhất thể hóa chức danh Bí thư đồng thời là Chủ tịch UBND đối với huyện đảo Cô Tô và mở rộng tới 25% tổng số xã, phường. Thực hiện mô hình Bí thư chi bộ kiêm Trưởng thôn

theo nguyên tắc: Chi bộ giới thiệu đảng viên đủ điều kiện, năng lực ra tranh cử Trưởng thôn cùng với các ứng viên khác, có số dư ứng viên; nếu được nhân dân bầu thì tiến hành Đại hội Chi bộ để bầu Bí thư Chi bộ thôn.

Kết quả, toàn tỉnh đã thực hiện tinh giản được 254 biên chế không hưởng lương trực tiếp từ ngân sách nhà nước, 305 hợp đồng lao động; đã thực hiện bố trí 03 chức danh ở thôn, khu; khoán số lượng và kinh phí hoạt động theo Nghị quyết 179-NQ/HĐND ngày 12/12/2014 của HĐND tỉnh; thôi thực hiện chi trả phụ cấp thường xuyên cho 17.697 người hoạt động không chuyên trách ở thôn, bản, khu phố. Tăng cường giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho các đơn vị sự nghiệp, trong đó có 26 đơn vị đã tự chủ đối với các đơn vị sự nghiệp còn lại trong năm 2016. Tiết kiệm chi thường xuyên được khoảng 270 tỷ đồng/năm và hàng trăm tỷ đồng từ cơ sở vật chất. Ngoài ra, riêng ngành y tế thực hiện đề án sắp xếp lại trạm y tế xã theo 3 mô hình mới, đã tiết kiệm được 200 tỷ đồng năm 2015 cho đầu tư đạt tiêu chí quốc gia về y tế.

Cần khung khổ pháp lý

Điều gì khiến cho một đề án dù mới thực hiện thí điểm nhưng đã ngay lập tức phát huy được hiệu quả thông qua các con số thống kê đầy ấn tượng?

Thực ra đây không phải là nội dung hoàn toàn mới bởi ngay từ năm 2009, Kết luận số 37 của Hội nghị TƯ 9 khóa X cũng đã đặt ra chủ trương xây dựng ba đề án, trong đó có đề án về nhất thể hóa một số tổ chức và chức danh lãnh đạo của một số cơ quan đảng và chính quyền. Nhưng nó mới vì chưa có địa phương nào thực hiện

cũng như chưa có khung khổ pháp lý rõ ràng cho việc sáp nhập này. Quảng Ninh đã có sự chủ động từ bước cụ thể hóa một cách sáng tạo, linh hoạt và tổ chức thực hiện có hiệu quả.

Có thể thấy ba mục tiêu chính của đề án là nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng; hiệu lực, hiệu quả quản lý

nhà nước và tách các dịch vụ công ra khỏi chức năng quản lý nhà nước.

Câu hỏi đặt ra là việc nhất thể hóa quyền lực có dẫn đến mất kiểm soát không? Trả lời trên báo chí bà Đỗ Thị

Hoàng - Phó Bí thư thường trực tỉnh Quảng Ninh cho rằng: Cái chính là phải có cơ chế thể chế để kiểm soát. Phải cụ thể hóa trong cơ chế, thể chế những nguyên tắc khi thực hiện hợp nhất, nhất thể hóa hai cơ quan, chứ không phải cộng cơ học hai cơ quan với nhau. Tất nhiên để thực hiện một cách hiệu quả trong thực tiễn phải có sự

nghiên cứu. Nếu dễ thì các địa phương khác trong cả nước đã triển khai rồi.

Theo PGS.TS. Phạm Minh Chính - nguyên Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh: Thông qua đề án, đã kịp thời phát hiện một số bất cập liên quan đến tổ chức bộ máy của Đảng, chính quyền tại địa phương; từng bước khắc phục tình trạng cồng kềnh, chồng chéo trong hệ thống chính trị; đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013. Triển khai đề án này, toàn tỉnh đã giảm được 101 phòng, ban, đơn vị; 8,4% biên chế toàn tỉnh; 1.164 người hoạt động không chuyên trách cấp xã.

Có thể dễ dàng nhận thấy, các nội dung trong đề án đã “đụng chạm” đến những vấn đề khó mà chưa địa phương nào triển khai. Nhưng với quyết tâm đổi mới mạnh mẽ, tinh thần vừa làm, vừa rút kinh nghiệm, Quảng Ninh đã thành công trong việc đi đầu đề xuất, triển khai thực hiện các giải pháp đổi mới phương thức, nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng và thực hiện tinh giản bộ máy, biên chế.

Tuy nhiên, hiện vẫn có khung khổ pháp lý chung cho việc nhất thể hóa một số tổ chức và chức danh lãnh đạo của một số cơ quan đảng và chính quyền. Chính vì vậy, theo Thứ trưởng Bộ Nội vụ Trần Anh Tuấn: Đề án 25 của tỉnh Quảng Ninh, thực hiện chủ trương của Đảng, là vấn đề mới, giúp tinh giản bộ máy, biên chế, nhưng tiếp tục cần nghiên cứu, trình cấp có thẩm quyền.

Ý nghĩa rất quan trọng đối với sự nghiệp đổi mới

Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam Nguyễn Phú Trọng:

Đổi mới, kiện toàn mô hình tổ chức chính quyền địa phương là vấn đề có ý nghĩa rất quan trọng đối với sự nghiệp đổi mới, hoàn thiện, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Tuy nhiên, do đây là vấn đề mới, khó, phức tạp, ý kiến còn khác nhau cho nên phải tiến hành một cách thận trọng, từng bước vững chắc và đặt trong tổng thể việc đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của cả hệ thống chính trị.

Trên cơ sở Tờ trình của Bộ Chính trị, Trung ương đã thảo luận, phân tích kỹ những mặt ưu điểm, nhược điểm, tính khả thi và sự phù hợp của mỗi phương án và đã quyết định chọn phương án "Tất cả các đơn vị hành chính quy định tại khoản 1, Điều 110 Hiến pháp năm 2013 đều tổ chức cấp chính quyền địa phương (gồm có Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân)".Ưu điểm nổi bật của phương án này là : bảo đảm sự phù hợp với Hiến pháp năm 2013 và không làm xáo trộn mô hình tổ chức chính quyền địa phương hiện nay; thể hiện sự thống nhất giữa việc phân chia địa giới hành chính với việc thiết lập tổ chức chính quyền địa phương cùng với các tổ chức Đảng, đoàn thể chính trị, xã hội…; đáp ứng được yêu cầu phải có sự giám sát của Hội đồng nhân dân đối với Uỷ ban nhân dân cùng cấp; bảo đảm thực hiện được nguyên tắc cơ quan quản lý nhà nước ở địa phương phải chịu sự giám sát của cơ quan do nhân dân địa phương trực tiếp bầu ra; việc tổ chức cấp chính quyền gồm Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân ở đơn vị hành chính cấp cơ sở thể hiện sự gần dân, sát dân của chính quyền và phát huy quyền làm chủ của nhân dân.

Việc phân biệt chính quyền địa phương ở địa bàn nông thôn, đô thị, hải đảo, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt sẽ được thể hiện trong các quy định cụ thể về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân ở từng loại đơn vị hành chính cho phù hợp với đặc điểm và yêu cầu quản lý khác nhau giữa đô thị, nông thôn, hải đảo, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt. (Trích phát biểu của Tổng Bí thư tại lễ bế mạc Hội nghị 11 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XI. Tiêu đề do Tòa soạn đặt)

Cần hội đồng nhân dân

TS. Nguyễn Sĩ Dũng - Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội:

Nếu tranh luận về lý thuyết thôi thì đã thấy rất khó bỏ HĐND rồi nhưng nếu nhìn dưới góc độ quyền của người dân bị hạn chế, ăn tiền thuế mà không làm được nhiều thì phải thay đổi tranh luận.

Quốc gia có lập pháp và hành pháp, địa phương có HĐND và UBND. Nếu bỏ HĐND trong tổ chức chính quyền địa phương thì ngân sách ai chi, chi như thế nào, ai đồng tình, ai thẩm định, có minh bạch không sẽ không có cơ quan nào giám sát. Nếu theo nguyên tắc phải kiểm tra lẫn nhau thì phải làm thế nào? Bất cứ chính quyền địa phương nào cần chia tiền, cần điều chỉnh hành vi nào đó thì dứt khoát phải có hội đồng nhân dân, nếu không chính quyền đó như kiểu người đi một chân.

Chính quyền ở thành thị, nông thôn như nhau cả, chỉ có nhiệm vụ khác thôi. Nếu không có HĐND, chúng ta sẽ thất bại. Ví dụ cấp phường, nếu ở đó không ban hành quyết định, không có ngân sách thì ở đó chỉ có văn phòng cùng cấp dịch vụ công. Bất cứ lúc nào có chuyện phải chia tiền, bắt người dân làm thế này thế kia thì không thể thiếu hai bộ phận đó là HĐND và UBND.

Phan Nam