Đầu năm nay, Chủ tịch nước Trần Đại Quang đã yêu cầu: “Ngành giáo dục cần tập trung đào tạo chất lượng cao, những “công dân toàn cầu” trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ…”. Để hiểu sâu hơn về vấn đề này, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện  với ông Triệu Văn Dương – Chủ tịch HĐQT – TGĐ Tổ chức Giáo dục PTI.
 
Ông Triệu Văn Dương - Chủ tịch HĐQT – TGĐ Tổ chức Giáo dục PTI - Cố vẫn Chương trình Khởi nghiệp VCCI

Ông Triệu Văn Dương - Chủ tịch HĐQT – TGĐ Tổ chức Giáo dục PTI - Cố vẫn Chương trình Khởi nghiệp VCCI

- Thưa ông, gần đây chúng ta được nghe nói nhiều về cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, ông có thể cho biết đó là cuộc cách mạng như thế nào? Có gì khác biệt so với các cuộc cách mạng lần thứ 1, 2, 3?

Trước tiên chúng ta cần phải hiểu “Cuộc cách mạng” ở đây dùng để chỉ một sự thay đổi mang tính đột biến và triệt để. Nhiều cuộc cách mạng đã diễn ra trong suốt lịch sử thế giới khi các công nghệ mới và phương pháp nhận thức thế giới mới để tạo ra một sự thay đổi sâu sắc trong các hệ thống kinh tế và kết cấu xã hội.

Như chúng ta đã biết, Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất diễn ra ở cuối thế kỷ 18 và đầu thế kỷ 19 sử dụng năng lượng nước và hơi nước để cơ giới hóa sản xuất. Cách mạng công nghiệp lần thứ hai tiếp tục ngay sau đó từ nửa sau thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20 sử dụng điện năng để tạo ra sản xuất đại trà. Cách mạng Công nghiệp lần ba bắt đầu khoảng 1969 sử dụng các thiết bị điện tử và công nghệ thông tin để tự động hóa sản xuất. Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư bắt đầu vào đầu thế kỉ 21, tiếp sau những thành tựu lớn từ lần thứ 3 để lại. Bản chất của CMCN lần thứ 4 là dựa trên nền tảng công nghệ số và tích hợp tất cả các công nghệ thông minh để tối ưu hóa quy trình, phương thức sản xuất; nhấn mạnh những công nghệ đang và sẽ có tác động lớn nhất là công nghệ in 3D, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới, công nghệ tự động hóa, người máy,...

- Cuộc cách mạng này sẽ ảnh hưởng như thế nào đến nguồn nhân lực trên toàn thế giới và VN?

Cuộc cách mạng 4.0 có thể tạo ra nguy cơ phá vỡ thị trường lao động trên cả thế giới và Việt Nam. Bởi một khi tự động hóa thay thế con người trong toàn bộ nền kinh tế, số lượng người lao động mà máy móc có thể thay thế được sẽ bị dư thừa và các công việc an toàn với thu nhập cao hơn có thể sẽ gia tăng.

Trong tương lai, năng lực sẽ trở thành nhân tố cốt lõi của nền sản xuất. Điều đó sẽ tạo nên một sự gia tăng trong thị trường việc làm và ngày càng phân hóa theo hai nhóm: Nhóm kỹ năng thấp/trả lương thấp và nhóm kỹ năng cao/trả lương cao. Điều này sẽ góp phần làm gia tăng những mâu thuẫn trong xã hội. Tuy nhiên nhiều ý kiến cho rằng tổng lượng việc làm là không thể giảm.

 - Trong bối cảnh này, VN phải có được nguồn nhân lực chất lượng cao – có thể hiểu là những công dân toàn cầu để cạnh tranh. Theo ông, thực trạng về nguồn lực này tại Việt Nam như thế nào?

Nhìn chung chất lượng của nguồn nhân lực tại nước ta vẫn ở mức thấp so với nhiều nước trong khu vực và trên thế giới: Chất lượng và chỉ số cạnh tranh nguồn nhân lực chỉ đạt lần lượt là 3,79/10 điểm (xếp thứ 11/12 nước Châu Á theo bảng xếp hạng của WB); tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo nghề chiếm gần 85%; đa số doanh nghiệp sử dụng lao động chưa hài lòng về chất lượng lao động, nhất là kỹ năng làm việc của người lao động. Nguồn nhân lực chất lượng cao của Việt Nam còn quá mỏng. Mặc dù thời gian qua nước ta đã chú trọng đào tạo những công dân toàn cầu nhưng chưa theo kịp nhu cầu phát triển nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

- Theo ông, Việt Nam có những khó khăn gì khi đào tạo công dân toàn cầu?

Trong giáo dục đào tạo vấn đề cốt lõi nhất vẫn là ở mỗi con người cần có ý chí phấn đấu, tự bản thân mỗi người cần có tư duy đổi mới, mong muốn tiếp cận với tri thức để hội nhập toàn cầu. Trước nay chúng ta vẫn thường bị rào cản bởi tư duy lối mòn, cách học rất công thức thầy đọc, trò chép chưa khuyến khích được sự sáng tạo, sự khác biệt trong mỗi người học. Cần phải vượt qua được điều này thì Việt Nam mới có được những công dân không chỉ làm việc ở Việt Nam am hiểu về Việt Nam mà còn có thể làm việc tại mọi quốc gia trên thế giới với sự thành thạo, am hiểu sâu sắc về ngôn ngữ, văn hóa, chính trị, xã hội … của các quốc gia đó.

- Là chủ tịch của Tổ chức Giáo dục PTI và đồng thời là thành viên của nhiều đơn vị giáo dục khác, ông và các cộng sự đã làm gì để góp phần vào quá trình đào tạo nên những công dân toàn cầu?

Tại PTI chúng tôi có khẩu hiệu: Có ba nơi mà bạn đến và khi trở về đều có sự thay đổi về tư tưởng đó là Đất Phật, Nước Mỹ và PTI. Chúng tôi đã và đang tạo nên một môi trường học tập chuyên biệt, ở đó chúng tôi luôn đề cao giá trị thực học, khuyến khích sự tự học, tự khuyến học của mỗi cá nhân, học viên là trung tâm của lớp học. Đội ngũ giảng viên giàu kinh nghiệm lý luận và thực tiễn, bên cạnh các chuyên gia kinh tế, chúng tôi còn mời các giảng viên là những người đang trực tiếp lãnh đạo doanh nghiệp, hiểu rõ các vấn đề, các nhu cầu của doanh nghiệp để giảng dạy. Hệ thống chương trình đào tạo được chắt lọc từ tinh hoa của các nền giáo dục các nước tiên tiến, áp dụng một cách linh hoạt vào Việt Nam. Ngoài ra, chúng tôi còn thường xuyên tổ chức các chương trình thăm quan kiến tập tại các tập đoàn kinh tế trong và ngoài nước, thường xuyên có các chương trình liên kết đào tạo với các trường đại học trong khu vực và quốc tế… Mô hình thực tế này sẽ nâng cao hiệu quả đào tạo, mang lại nhiều giá trị cho học viên, từng bước giúp học trở thành những công dân toàn cầu.

- Về một phân khúc nhỏ hơn, nhưng quan trọng bậc nhất là đào tạo doanh nhân?

Trong bối cảnh hiện nay, doanh nhân càng là những người cần phải đi học để trau dồi kiến thức và kỹ năng quản lý. Trước sự biến đổi khôn lường của thị trường trong nước và quốc tế, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đang tác động mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực của đời sống, doanh nghiệp sẽ phải làm gì để thích ứng? Các bài toán về chiến lược, marketing, nhân sự… cần những lời giải thỏa đáng, nếu bản thân doanh nhân không học thì không thể chèo lái doanh nghiệp bước qua sóng gió thị trường. Với đối tượng doanh nhân, bên cạnh những kiến thức và kỹ năng quản lý mới nhất chúng tôi còn xây dựng một công đồng doanh nhân với nhiều hoạt động ý nghĩa. Tại đây, họ có cơ hội giao thương và hợp tác tạo nên sức mạnh liên kết và phát triển.

- Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện!