Đạo Mẫu và Hầu đồng trong dòng chảy đương thời!

Đạo Mẫu và Hầu đồng trong dòng chảy đương thời!

02/02/2017 2:55 Sáng

(DĐDN)- Với những nỗ lực của một con người, Đạo Mẫu mới đây đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể. Cùng với đó, nghi lễ Hầu đồng từ việc bị cấm đoán trong suốt nửa thế kỷ XX, bị xem là mê tín dị đoan cũng đang được UNESCO xem xét để công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc VN.

Đền thờ Mẫu Âu Cơ tại Phú Thọ. Ảnh: Quốc Tuấn

Con người ấy là GS TS NGÔ ĐỨC THỊNH – Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa Quốc gia – Phó Chủ tịch Hội Folklore Châu Á – Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn Văn hóa Tín ngưỡng VN. Ông là một nhà nghiên cứu khoa học, học hàm học vị cao hẳn hoi nhưng suốt ngày lang thang tại các đền, phủ, “cặp kè” với các thanh đồng như một con nhang, đệ tử chính hiệu, thậm chí mang cả “bầu đoàn” các thanh đồng, đạo quan ở phía Bắc khua chiêng đánh trống “hành phương Nam” với mong muốn mọi người hiểu rõ hơn và có sự đánh giá đúng, công bằng về tín ngưỡng thờ Mẫu.

Ông cho biết, Đạo Mẫu là một nét văn hóa rất hay, gắn bó với cộng đồng, coi tự nhiên là Mẹ và tôn thờ. Đạo Mẫu thờ Thánh mẫu và các vị thần. Trong số khoảng 50 vị thần mà đạo Mẫu tôn thờ, hầu hết là những nhân vật lịch sử, có công với dân tộc. Hầu đồng là một nghi lễ của đạo Mẫu. Nói một cách đơn giản, đó là một hình thức diễn xướng dựa trên cách sử dụng âm nhạc mang tính tâm linh với những lời ca, điệu múa uyển chuyển, trau chuốt cùng các nghi lễ nghiêm trang, đưa con người vào trạng thái ngây ngất và tạo ra ảo giác là sự “nhập hồn”của thần linh.

Hướng về đời sống trần thế hiện tại

– Vậy nét đặc sắc, riêng biệt của Đạo Mẫu trong kho tàng sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo của VN theo ông là gì?

Một điểm rất đặc sắc của Đạo Mẫu so với rất nhiều tôn giáo khác nó hướng về đời sống trần thế hiện tại, chứ không phải là mai sau, ở thế giới bên kia! Đạo Mẫu không quan tâm khi anh chết thì sẽ thế nào. Nó quan tâm là trong đời sống hiện nay, anh làm gì và được cái gì? Khi được Mẫu phù trợ thì anh được gì? Một là sức khỏe, hai là may mắn, phúc lộc, tiền tài và ba là quan lộc. Về phương diện này thì đạo Mẫu rất tiến bộ. Tức là nó lo cho con người ở thế giới trần gian này. So với nhiều tôn giáo khác, thì nó hiện sinh hơn rất nhiều. Và suy cho cùng thì đó là những ước vọng chân chính của con người trong bất kỳ xã hội nào. Vì thế trong những năm qua, Đạo Mẫu rất phát triển là có nguyên do của nó từ đó.

– Là một nhà nghiên cứu chuyên sâu về Đạo Mẫu, theo ông, trong dòng chảy của đương thời, chúng ta, cần phải có cách ứng xử như thế nào với những giá trị thực mà Đạo Mẫu mang lại cho đời sống của con người?

Tín ngường thờ Mẫu đã có từ lâu đời ở VN và chính trong hoạt động này, nó chứa đựng, bảo tồn và phát huy nhiều giá trị văn hóa, lịch sử của dân tộc. Chủ nghĩa yêu nước chẳng hạn. Đạo Mẫu tôn thờ những vị có công với đất nước, với quê hương, làng xóm. Nó nuôi dưỡng chủ nghĩa yêu nước trong cộng đồng, trong sinh hoạt của mình. Nó còn là sự giải phóng và tự giải phóng của người phụ nữ. Trong xã hội cũ, người phụ nữ bị đè nén bao nhiêu, thì chính trong sinh hoạt Đạo Mẫu, họ đã được giải phóng bấy nhiêu. Trong sinh hoạt Đạo Mẫu, đơn cử như lên đồng nó lưu giữ những sinh hoạt văn hóa nghệ thuật. Không phải ngẫu nhiên mà chúng ta nghiên cứu, chuẩn bị hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận hầu đồng là di sản văn hóa phi vật thế.

Không nên đổ tội cho Hầu đồng

– Cũng phải thừa nhận một thực tế rằng, đã từng có thời gian dài, nghi lễ này bị các hoạt động mê tín dị đoan lấn lướt, rồi bị cấm. “Án oan” đã được giải, nhưng rõ ràng, xung quanh hầu đồng chưa hẳn là đã hết những điều tiếng, thưa ông?

Tôi bắt tay vào nghiên cứu về Hầu đồng cũng đã được hơn 20 năm. Tôi nghiên cứu nghi lễ này chỉ để trả lời một câu hỏi, tại sao Hầu đồng bị cấm đoán như thế nhưng các ông đồng, bà đồng vẫn ngấm ngầm thực hiện? Sau này, tôi hiểu ra rằng, Hầu đồng cũng là vấn đề tâm sinh lý, đối với nhiều người, hầu đồng là một nhu cầu, nên dù có cấm cũng không được. Tôi đã từng viết một cuốn sách là “Lên đồng, hành trình của thần linh và thân phận” để lý giải kỹ về điều này. Không có một thứ tôn giáo tín ngưỡng nào dạy con người làm điều xấu cả. Chỉ có người ta lợi dụng nó để làm việc sai trái. Vì thế, không nên đổ tội cho Hầu đồng. Nếu không có sự biến tướng, lợi dụng hình thức này để tuyên truyền mê tín dị đoan thì bạn có thể thấy, các hình thức Hầu đồng chỉ như một cuộc sinh hoạt văn hóa – tín ngưỡng.

Giá Cô Bơ tại một lễ Hầu đồng ở Phủ Tây Hồ. Ảnh: Quốc Tuấn

Bây giờ không chỉ riêng có Hầu đồng đâu, mà còn nhiều thứ tôn giáo, tín ngưỡng đã bị lợi dụng. Điều mà tôi muốn nhấn mạnh đó là vấn đề con người và thái độ. Nếu Hầu đồng được công nhận là di sản cũng là việc làm tốt, dựa vào đó để xây dựng một hành lang pháp lý, bài trừ tiêu cực, hướng dẫn tích cực để phát triển theo hướng tốt đẹp.

– Nếu xây dựng hồ sơ, theo ông phần trăm cơ hội được UNESCO công nhận của hầu đồng là bao nhiêu?

Nếu được làm hồ sơ, tôi nghĩ hầu đồng có nhiều cơ hội hơn các di sản phi vật thể khác của VN. Theo như những gì tôi biết, nhiều học giả trên thế giới thích Hầu đồng của chúng ta. Đã từng có cuộc hội thảo quốc tế về đạo Mẫu và Hầu đồng năm 2001 tại Hà Nội. Còn trong các cuộc hội thảo nhân học trên thế giới thì có hàng chục tiểu ban quan tâm tới chủ đề này. Trong đó, riêng tục nhập đồng của người Việt được giới nghiên cứu văn hóa dân gian thế giới rất thích và đánh giá cao tín ngưỡng này.

Vấn đề bây giờ là, chúng ta phải nhìn nhận đúng về Đạo Mẫu cũng như chuyện lên đồng để hạn chế bớt tình trạng lợi dụng nó. Phải đấu tranh, chống những kẻ lợi dụng nó. Chúng ta không nên “tuyên chiến” hay chống lại những tín ngưỡng đó.

Để quản lý phải dựa vào cộng đồng, dựa vào chính những người tham gia sinh hoạt tín ngưỡng, hầu đồng. Bởi chỉ có họ mới nắm rõ được ở đâu và ai là người xấu, là kẻ lợi dụng tín ngưỡng. Hiện nay ở Trung tâm chúng tôi có thành lập một câu lạc bộ Đạo Mẫu với 3 thành phần: một là các ông đồng, bà đồng, con nhang, đệ tử; hai là các nhà khoa học đang nghiên cứu về đạo Mẫu và ba là các nhà quản lý Nhà nước. Cùng vào đó ngồi sinh hoạt với nhau và tạo ra một cộng đồng, bình đẳng với nhau để tìm hiểu, nghiên cứu và thực thi những điều đó với nhau. Quan điểm của chúng tôi là phát huy vai trò tích cực của đạo Mẫu và tìm cách hạn chế những biến tướng, cái xấu.

– Xin cảm ơn ông!

Song Thanh thực hiện

Tags :

Bài viết đã chặn phản hồi!

Tin khác đã đăng

Theo bạn, nữ doanh nhân nào có tầm ảnh hưởng nhất?
  • 6.78%
  • 5.08%
  • 6.78%
  • 3.39%
  • 20.34%
  • 8.47%
  • 1.69%
  • 1.69%
  • 15.25%
  • 18.64%
  • 6.78%
  • 5.08%